ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ Λύση για την υφαλοκρηπίδα χωρίς να θιγεί το Αιγαίο

Το θέμα της ταυτότητας είναι «παρωνυχίδα» στο ουσιαστικό θέμα των σχέσεων
Κράτους – Εκκλησίας. Αυτό υποστηρίζει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος
Παπανδρέου, ο οποίος θεωρεί ότι «μια υγιής σχέση Κράτους – Εκκλησίας είναι, να
είναι διακριτοί οι ρόλοι». Ο πρώτος σε δημοτικότητα υπουργός της κυβέρνησης
στη συνέντευξή του αποκαλύπτει ακόμη, αναφερόμενος στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις και το θέμα της υφαλοκρηπίδας, ότι «εμείς προετοιμαζόμαστε για μια
στιγμή που θα καθήσουμε στο τραπέζι και θα συζητήσουμε αυτά τα ζητήματα». Και
προς τούτο, προσθέτει ο υπουργός Εξωτερικών: «Έχουμε αναθέσει σε
εμπειρογνώμονες να δουν και νομικές πλευρές αυτού του θέματος, αλλά και
πολιτικές πλευρές διαπραγματεύσεων». Προειδοποιώντας ότι στα ελληνοτουρκικά
«έχουμε μπροστά μας πολλά ακόμα να γίνουν», ο κ. Παπανδρέου τονίζει ότι «η
οριστική εξομάλυνση των διμερών μας σχέσεων θα είναι μετά την επίλυση του
Κυπριακού». Για την επίλυση του θέματος της ονομασίας των Σκοπίων, ο Γιώργος
Παπανδρέου υποστηρίζει ότι «το συντομότερο δυνατόν είναι το καλύτερο να βρεθεί
αυτή η λύση». Αποφεύγοντας να υπεισέλθει στην «ονοματολογία», επιβεβαιώνει πως
«είναι και βούληση της Ελλάδας, βλέπω ότι είναι και από την άλλη πλευρά, της
κυβέρνησης της πρώην γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας, και επίσης
διαπιστώνω ότι είναι και μια γενικότερη βούληση των κομμάτων». Για τις
ελληνοαλβανικές σχέσεις, ο υπουργός Εξωτερικών στέλνει το μήνυμα ότι «η Ελλάδα
θα δουλέψει για τη σταθερότητα στην Αλβανία», αλλά «αυτό σημαίνει πως και αυτή
η χώρα θα πρέπει να λειτουργεί και απέναντί μας και απέναντι σε όλες τις άλλες
βαλκανικές χώρες με υπευθυνότητα και σεβασμό». Ο κ. Παπανδρέου εμφανίζεται
πρόθυμος να παίξει τον ρόλο του διαμεσολαβητή μεταξύ διεθνούς κοινότητας και
Βελιγραδίου, λέγοντας ότι και σήμερα η Αθήνα ενημερώνει τους εταίρους για την
οπτική της Γιουγκοσλαβίας και αντιστοίχως ενημερώνει το Βελιγράδι για τις
εξελίξεις από τη μεριά της διεθνούς κοινότητας. Για τον στόχο της Ελλάδας να
είναι στην πρώτη ταχύτητα της Ευρώπης, μετά και την είσοδό της στην ΟΝΕ, ο
Γιώργος Παπανδρέου τονίζει ότι «κανένας δεν είναι αναγκαστικά διασφαλισμένος
στην πρώτη ταχύτητα», αλλά η ένταξη στο ευρώ «δίνει μια καλή αφετηρία, για να
μπορούμε να συμμετάσχουμε σε νέες συνεργασίες εμβάθυνσης ­ και θα προχωρήσουμε».

Η επίλυση του θέματος της υφαλοκρηπίδας βρίσκεται στην ατζέντα του υπουργείου
Εξωτερικών, αν και όπως παραδέχεται ο Γιώργος Παπανδρέου οριστική επίλυση των
ελληνοτουρκικών δεν μπορεί να υπάρξει προτού υπάρξει επίλυση του Κυπριακού.

ΕΡ.: Στα ελληνοτουρκικά, μετά το δυναμικό ξεκίνημα του 1999, έχει δημιουργηθεί
η εντύπωση ότι πάμε με βήμα σημειωτόν, ότι διαψεύδονται οι προσδοκίες πως μετά
τη «χαμηλή» πολιτική θα μπορούσαμε να περάσουμε σε άλλα επίπεδα. Και το
ερώτημά μου είναι ­ και συγχωρήστε τον «προκλητικό» τόνο ­ μήπως το Κυπριακό
κρατά όμηρο τα ελληνοτουρκικά;

ΑΠ.: Κοιτάξτε να δείτε, η τελική εξομάλυνση, η οριστική εξομάλυνση των διμερών
μας σχέσεων, θα υπάρξει μόνον μετά την επίλυση του Κυπριακού.

ΕΡ.: Η τελική;

ΑΠ.: Και θα έλεγα και η δυναμική. Το Κυπριακό εκ των πραγμάτων επηρεάζει τις
ελληνοτουρκικές σχέσεις. Κι είναι πολύ λογικό, έχουμε στην Κύπρο μια
συγκεκριμένη κατάσταση, εδώ και 26 χρόνια, χωρίς ουσιαστικές αλλαγές, και για
την οποία κατάσταση ευθύνεται πλήρως η Τουρκία. Μάλιστα, με την προκλητική της
κίνηση στα Στροβίλια μόλις πριν από τη Γενεύη, η Τουρκία θα πρέπει να αναλάβει
τις ευθύνες της. Μια τυχόν αποτυχία στις προσπάθειες για επίλυση του Κυπριακού
θα έχει και άμεσες επιπτώσεις στην πορεία της προς την Ε.Ε. Στο Συμβούλιο
υπουργών Εξωτερικών θα θέσω αυτό το θέμα, καθώς και την πορεία του Κυπριακού
και τις επιπτώσεις του στις ελληνοτουρκικές κι ευρωτουρκικές σχέσεις.

Από την άλλη μεριά, αυτό που εμείς έχουμε ξεκινήσει είναι στις διμερείς μας
σχέσεις να αναδείξουμε τα όποια θετικά υπάρχουν, να τα προωθήσουμε και πιθανόν
να λύσουμε και κάποια ειδικά ζητήματα, που είναι πιο ευαίσθητα. Αναφέρομαι σε
αυτό της υφαλοκρηπίδας, που για μας κατά πάγια πρακτική αποτελεί τη μόνη μας
διαφορά. Η πορεία αυτή των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αν την κρίνουμε σε έναν
χρόνο, είναι μια σημαντική θετική εξέλιξη. Αυτό δεν σημαίνει πως έχουν λυθεί
τα προβλήματα. Είναι μια αρχή, αλλά σημαντική και με βάσεις και με προοπτική.
Έχουμε ως κυβέρνηση μια σαφή στρατηγική για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η
πολιτική μας έχει βάθος χρόνου και δεν θα πρέπει να επηρεάζεται από τη
συγκυρία. Τις τελευταίες ημέρες ακούστηκαν εδώ κριτικές ότι η πολιτική μας
είναι σε αδιέξοδο. Πέρα από το γεγονός ότι δεν διατυπώθηκαν αξιόπιστες
εναλλακτικές προτάσεις, η κριτική αυτή έχει περισσότερο ψυχολογικό χαρακτήρα.
Δεν αντιδρούμε στη συγκυρία. Η διασφάλιση των εθνικών συμφερόντων υπαγορεύει
να ασκούμε την πολιτική μας με προοπτική χρόνου.

ΕΡ.: Δεν φοβάστε, όμως, μήπως χαθεί η δυναμική;

ΑΠ.: Κοιτάξτε, πιστεύω ότι η δυναμική πήγε ήδη πολύ μπροστά, και στην κοινή
γνώμη ­ κατά τη διάρκεια των σεισμών έσπασε ένας μακροχρόνιος και ιστορικός
ίσως πάγος μεταξύ των δύο λαών ­ και εάν θέλετε αυτό έβαλε τις πολιτικές
ηγεσίες προ των ευθυνών τους, να προχωρήσουν πολύ πιο γρήγορα. Πιστεύω όμως
ότι αυτό το πολύ πιο γρήγορα είναι ένα νοητό σχήμα. Εμείς αυτό που θεωρούμε
πολύ πιο σημαντικό είναι το κάθε βήμα να είναι ένα βήμα προμελετημένο. Ένα
βήμα σχεδιασμένο, ένα βήμα συμφωνημένο, ώστε να χτίσουμε μια γερή βάση.

ΕΡ.: Και ποιο είναι το επόμενο βήμα;

ΑΠ.: Πρώτα απ’ όλα έχουμε το ξεκίνημα, με τις συμφωνίες που υπογράψαμε και
στοχεύουμε σύντομα να τις επικυρώσουμε. Μελετούμε σε ποιους άλλους τομείς
αμοιβαίου συμφέροντος μπορούμε να υπογράψουμε συμφωνίες, όπως πρόσφατα είχαμε
τη συμφωνία στον αγροτικό τομέα.

Δεύτερον, τη συνέχιση της προσπάθειας με τις μη κυβερνητικές οργανώσεις. Αυτή
προχωρεί με μια δική της δυναμική, όλη αυτή η συνεργασία της κοινωνίας των
πολιτών και σε αυτήν βάζω και τον επιχειρηματικό κόσμο, την Τοπική
Αυτοδιοίκηση, τους συλλόγους κ.λπ.

Τρίτον, προχωρούμε στη συνεργασία μας σε ό,τι αφορά το κοινοτικό κεκτημένο.
Την εμπειρία και την τεχνογνωσία μας δηλαδή την αξιοποιεί η Τουρκία. Αυτό
νομίζω ότι είναι στρατηγικής σημασίας μελλοντικά για τη σχέση μας, διότι
θεωρούμε ότι κατ’ αρχήν βοηθούμε στις όποιες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και
επίσης δημιουργούμε θεσμούς σε πολυεπίπεδες επαφές, με τις διάφορες
γραφειοκρατίες των χωρών μας, και σε προσωπικό επίπεδο. Αυτή η συνεργασία δεν
μπορεί παρά να έχει σημαντικά αποτελέσματα για την κατανόηση των δύο χωρών,
για τη συνεργασία μας σε μια επόμενη φάση.

Και το τέταρτο στο οποίο προχωρούμε είναι τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης
(ΜΟΕ) που είναι σε μια φάση συζήτησης της μεθοδολογίας, αλλά πιστεύω ότι από
εκεί θα υπάρξει μια πρόοδος ώστε να προχωρήσουμε σε σειρά θεμάτων, όπως είναι
η διασυνοριακή συνεργασία για την προστασία του περιβάλλοντος στον Έβρο ή άλλα
όπου μπορούμε να δούμε συνεργασίες που θα εξασφαλίσουν μεγαλύτερη ασφάλεια
στον τοπικό πληθυσμό, στην εμπέδωση ενός κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης.

Αυτά όλα τα θεωρούμε απαραίτητα για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε, να
οριοθετήσουμε, εάν θέλετε, το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να
αντιμετωπίσουμε και ευαίσθητα ζητήματα όπως είναι το θέμα της υφαλοκρηπίδας.

ΕΡ.: Αυτό, το θέμα της υφαλοκρηπίδας, το έχετε συζητήσει με τον κ. Τζεμ; Πότε
θα μπορούσαν να ξεκινήσουν οι διαδικασίες;

ΑΠ.: Δεν έχουμε πει χρονικά όρια. Έχουμε κατά καιρούς ανταλλάξει τις απόψεις
μας γύρω από το θέμα αυτό, είναι γνωστές οι απόψεις, δεν είναι άγνωστες. Μπορώ
όμως να πω το εξής: Για την Ελλάδα είναι πολύ βασικό το όποιο πλαίσιο
συνεργασίας, το να σέβεται τους διεθνείς κανόνες ­ Διεθνές Δίκαιο, συνθήκες,
εδαφική ακεραιότητα, επίλυση διαφορών με ειρηνικά μέσα.

Να σας πως κάτι; Ο Τούρκος πρωθυπουργός, ο κ. Ετζεβίτ, σε μια δήλωσή του
πρόσφατα μίλησε για τον φόβο που έχει η Τουρκία, μιας κλειστής θάλασσας στο
Αιγαίο στην οποία δεν θα έχει πρόσβαση. Υπαρκτός ή όχι αυτός ο φόβος, εάν αυτό
είναι το πρόβλημα, θεωρούμε ότι τέτοιου είδους ζητήματα μπορούν να λυθούν
χωρίς να θίγονται κυριαρχικά δικαιώματα και χωρίς να θίγεται η άσκησή τους.
Εάν όμως για την επίλυση αυτού του προβλήματος και για τον φόβο αυτό
προβληθούν ζητήματα όπως «θέλουμε το μισό Αιγαίο», βεβαίως θα αντιμετωπίσουν
ένα μπετόν στις σχέσεις μας. Η Ελλάδα θα φανεί ότι δεν μπορεί να προχωρήσει,
ότι δεν μπορούν να προχωρήσουν οι σχέσεις μας. Άρα νομίζω πως είναι πολύ
βασικό αυτά τα μηνύματα, αυτή η εμπιστοσύνη να αναπτυχθεί ώστε να κατανοηθεί η
βάση πάνω στην οποία μπορούν οι σχέσεις μας να αναπτυχθούν.

Κι αν αυτή η βάση πράγματι κατανοηθεί, λογικά οι διμερείς μας σχέσεις μπορούν
να προχωρήσουν θετικά. Και τέτοιου είδους ζητήματα, όπως η υφαλοκρηπίδα, είναι
θέματα εύκολης λύσης μεταξύ δύο γειτόνων. Θεωρούμε πως αυτή η λογική αργά ή
γρήγορα δεν μπορεί παρά να επηρεάσει θετικά και την επίλυση του Κυπριακού.
Θεωρούμε ότι η λογική πως δεν μπορούμε να συνεργασθούμε Έλληνες και Τούρκοι
καταρρίπτεται με αυτή την προσέγγιση που έχουμε κάνει και καταρρίπτεται ένα
βασικό επιχείρημα, όλα αυτά τα χρόνια, του Ντενκτάς, που έλεγε ότι δεν μπορούν
οι Έλληνες και οι Τούρκοι να ζήσουν μαζί.

… Τώρα, να το πω αλλιώς. Είναι πολύ λογικό το θέμα της Κύπρου όχι μόνο να
μας πονάει, αλλά να επηρεάζει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, γιατί δεν είναι
μόνο ένα θέμα ηθικής, είναι θέμα του Ελληνισμού, είναι ένα θέμα δικαίου, είναι
και ένα θέμα αισθήματος ασφαλείας. Υπαρκτά ζητήματα, στο μέτρο που τα λύνεις
με έναν παράτυπο, παράνομο τρόπο ­ εισβολή, χρήση στρατιωτικών μέσων ­, σε
αυτό το μέτρο δημιουργείς μια τεράστια ανασφάλεια σε μια γειτονική χώρα που
λέγεται Ελλάδα. Άρα, το Κυπριακό δεν μπορεί παρά να είναι μέσα στη λογική της
βελτίωσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

ΕΡ.: Δεν ολοκληρώσατε, όμως, αυτό που λέγατε για την υφαλοκρηπίδα…

ΑΠ.: Εμείς προετοιμαζόμαστε για μια στιγμή που θα καθήσουμε στο τραπέζι και θα
συζητήσουμε αυτά τα ζητήματα. Προτείνουμε μια διαδικασία που θεωρούμε πως
πρέπει να οδηγήσει σε μια επίλυση μέσα από τις διαδικασίες του Διεθνούς
Δικαστηρίου της Χάγης κ.ο.κ.

Γι’ αυτό έχουμε αναθέσει σε εμπειρογνώμονες και νομικές πλευρές αυτού του
ζητήματος να δουν, αλλά και πολιτικές πλευρές διαπραγματεύσεων. Δηλαδή, πώς
άλλες χώρες χειρίστηκαν παρόμοια ζητήματα, θετικά ή αρνητικά, ώστε να
μπορέσουμε να έχουμε τη μεγαλύτερη δυνατή επιτυχία.

Σε περίληψη, όλη αυτή η προσπάθεια είναι μια σχεδιασμένη, προγραμματισμένη,
συνειδητή και με μακρό χρονικό ορίζοντα στόχευση. Δεν είναι κινήσεις της
στιγμής, δεν είναι απλώς κινήσεις εντυπωσιασμού, είναι μια συστηματική
προσπάθεια. Είμαστε στην αρχή, αυτή έχει στεφθεί με σημαντικές επιτυχίες, αλλά
υπάρχουν ακόμα πολλά να γίνουν.

«Η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον να μετάσχει στον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης»

ΕΡ.: Μετά την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου ότι η Ελλάδα υποστηρίζει μια
ομοσπονδιακή λογική για το μέλλον της Ευρώπης, όπως επίσης ότι έχει τη βούληση
να είναι στην πρώτη λεγόμενη ταχύτητα, ήθελα να ρωτήσω το εξής: Η θέση μας
στην πρώτη ταχύτητα είναι εξασφαλισμένη;

ΑΠ.: Θα έλεγα ότι κανείς δεν είναι αναγκαστικά διασφαλισμένος στην πρώτη
ταχύτητα, αλλά η Ελλάδα αυτό που κατάφερε είναι σε ένα πάρα πολύ δύσκολο
ζήτημα, και δεν ήταν καθόλου εύκολο, το θέμα του ευρώ, να αποδείξει στον εαυτό
της καταρχήν, αλλά και στους εταίρους της, ότι μπορεί να ευρίσκεται στην πρώτη
ταχύτητα και ότι η συμμετοχή μας πια στη ζώνη του ευρώ μας δίνει καλή αφετηρία
για να μπορούμε να συμμετάσχουμε σε νέες συνεργασίες εμβάθυνσης. Και θα
προχωρήσουμε. Είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση στο τελευταίο Υπουργικό
Συμβούλιο για το θέμα αυτό. Κοινή είναι πλέον η θέση, κι αυτό το διαπίστωσα
και στις συνομιλίες που είχα με τους αρχηγούς των κομμάτων, ότι η Ελλάδα έχει
κάθε συμφέρον να μετάσχει εποικοδομητικά στη συζήτηση για τη συμμετοχή της
στον σκληρό πυρήνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης, με τη διασφάλιση ορισμένων
βασικών προϋποθέσεων. Αυτή τη συζήτηση πρέπει να την ξεκινήσουμε σίγουρα και
στην Ελλάδα.

«Μια υγιής σχέση Κράτους – Εκκλησίας είναι οι διακριτοί ρόλοι τους»

Ο Γιώργος Παπανδρέου, πολύ πριν από τις εκλογές, είχε ταχθεί ευθέως υπέρ της
κατάργησης της αναγραφής του θρησκεύματος στις ταυτότητες. Τώρα, μερικούς
μήνες αργότερα, προχωρά ακόμη ένα βήμα, μιλώντας ουσιαστικά για το διαχωρισμό
Εκκλησίας και Κράτους, κατά το πρότυπο άλλων ορθόδοξων χωρών, όπως η Ρωσία.

ΕΡ.: Κύριε υπουργέ, θα σας κάνω μια προβοκατόρικη ερώτηση: Μια χώρα στην οποία
100.000 άνθρωποι βγαίνουν στον δρόμο επειδή τους το ζητά ένας ιερωμένος, ο
Αρχιεπίσκοπος εν προκειμένω, ένα μη πολιτικό πρόσωπο εν πάση περιπτώσει,
ζητώντας την αναγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες, πόσο ευρωπαϊκή μπορεί
να είναι…

ΑΠ.: Ανοίγετε ένα μεγάλο ζήτημα. Πιστεύω ότι εάν δει κανείς τα πράγματα σαν
μια φωτογραφία, ή σαν μια σκηνή από κινηματογραφικό έργο, είναι εύκολο να
δημιουργήσει την εικόνα μιας χώρας που έχει μπει σε θρησκευτικό φανατισμό.
Εάν, όμως, δείτε την ιστορία τη χώρας μας, δεν πιστεύω ότι η Ελλάδα στρέφεται
προς κάποιο θρησκευτικό φανατισμό. Υπάρχουν συγκεκριμένα ζητήματα που έχουν
τεθεί και συζητούνται και πιστεύω πως αυτά τα ζητήματα είναι, ακριβώς, η
αγωνία της χώρας μας στην προσπάθεια ακριβώς να προσαρμοστεί με έναν τρόπο σε
όσα γίνονται γύρω μας. Και να προσαρμοστεί με τέτοιον τρόπο, ώστε να
διατηρήσει τις παραδόσεις της, να διατηρήσει την ιστορία της, να διατηρήσει
την ταυτότητά της κ.λπ.

Θεωρώ, απλώς, ότι θέματα όπως η αναγραφή του θρησκεύματος στην ταυτότητα δεν
έχουν καμιά σχέση με την ουσιαστική διατήρηση της ταυτότητας, την ουσιαστική
προβολή της ταυτότητας, ή με έναν ουσιαστικό διάλογο πολιτισμών, που πρέπει να
γίνεται μέσα στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Αυτά θα έλεγα ότι αποτελούν μια νέα
διάσταση θεμάτων, που πιθανόν όλες οι χώρες, αλλά και η Ελλάδα, έχουν
αντιμετωπίσει στις σχέσεις Κράτους – Εκκλησίας, της ταυτότητάς τους κ.λπ., τα
οποία όμως έχω την εντύπωση ότι ο ελληνικός λαός, η ελληνική Εκκλησία και η
ελληνική πολιτεία θα μπορέσουν μέσα από ένα νηφάλιο διάλογο να ξεπεράσουν….

ΕΡ.: Οταν λέτε διάλογο, εννοείτε επί του συγκεκριμένου θέματος που…

ΑΠ.: Θεωρώ πως αυτή η συζήτηση, αυτό το θέμα της ταυτότητας, είναι, εάν
θέλετε, παρωνυχίδα στο ουσιαστικό θέμα των σχέσεων Κράτους – Εκκλησίας. Θεωρώ
ότι μια υγιής σχέση Κράτους – Εκκλησίας είναι οι διακριτοί ρόλοι. Και το λέω
διότι έχω ζήσει, εγώ προσωπικά, την Ορθοδοξία σε πολύ διαφορετικά
περιβάλλοντα, όπως πράγματι υπήρξαν διακριτοί οι ρόλοι στη διασπορά, ή σε
Ορθόδοξες Εκκλησίες που δεν είναι αναγκαστικά ελληνικές, όπως η ρωσική ή σε
άλλες χώρες. Σε όλες τις ορθόδοξες χώρες, αυτή τη στιγμή, είναι διακριτοί οι
ρόλοι. Δηλαδή, είμαστε πίσω από τις άλλες ορθόδοξες χώρες, όπου οι Εκκλησίες
τους, η Ορθοδοξία, ζητάει πια αυτό τον διακριτό ρόλο.

Και ο διακριτός ρόλος δίνει μεγαλύτερη ελευθερία, μεγαλύτερη αξιοπιστία θα
έλεγα, και στο εξωτερικό, αλλά και στο εσωτερικό, και στην ταύτιση με το
βασικό έργο, που είναι το πνευματικό και όχι η διαχείριση της εξουσίας, που
εγώ πιστεύω ότι έχει αλλοιώσει τη μορφή και τη σχέση του Ελληνα πολίτη, έχει
υπονομεύσει το πραγματικό μήνυμα της Ορθοδοξίας. Και η Κύπρος, ξέρετε, δεν
έχει στην αστυνομική ταυτότητα το θρήσκευμα. Και δεν πιστεύω ότι αυτό αλλάζει
τη σχέση του ελληνοκυπριακού λαού με την Ορθοδοξία.

Επίσης, νομίζω ότι πολύ σωστά ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας τόνισε ότι δεν
απειλείται η ελληνική παράδοση στην Ευρώπη ­ και θα επαυξήσω σε αυτό, λέγοντας
ότι όχι μόνο δεν απειλείται, αλλά η Ευρωπαϊκή Ενωση διασφαλίζει την
ιδιαιτερότητά μας. Δηλαδή, η Ε.Ε. έχει ακριβώς ως πυρήνα της σκέψης της τη
δημιουργία μιας ενότητας αξιών σε πολιτικό επίπεδο, με προστασία, ως κόρη
οφθαλμού, της ιδιαιτερότητας κάθε ατόμου. Είναι στις πολιτικές αξίες μας αυτό
­ η πολιτική μας αξία της ιδιαιτερότητας του ατόμου, της ελευθερίας και της
δυνατότητας να κρατήσει την παράδοση είναι στην ευρωπαϊκή σκέψη. Είναι κάτι
βαθιά ριζωμένο στην ευρωπαϊκή παράδοση, πόσο μάλλον στην Ε.Ε., που τα
υποστηρίζει αυτά.

Αρα, ακούγεται παράδοξο, ανορθόδοξο εάν θέλετε, να έρχεται ένας κόσμος στην
Ελλάδα και να ζητεί να διατηρήσει την παράδοσή του εναντιωνόμενος σε κάποιες
ευρωπαϊκές αρχές, όταν οι ευρωπαϊκές αρχές είναι εκείνες που θα προστατεύσουν,
και σήμερα και μελλοντικά, ακριβώς αυτές τις παραδόσεις.