Αρναούτης: Ο βασιλιάς ήταν αποφασισμένος να στραγγαλίσει όλους τους πολιτικούς…

Στο βιβλίο – «ανάσα ενός πολιτικού» (και κατά την έκφραση του συζύγου της,
«δεν ξέρω αν ήταν γεννημένη να ενδιαφέρεται για την πολιτική ή απέκτησε
ενδιαφέρον για την πολιτική επειδή παντρεύτηκε έναν πολιτικό»), η Τάσα Μιχάλη
Παπακωνσταντίνου στον μισό αιώνα κοινής ζωής με τον πρώην βουλευτή και υπουργό
δίνει με αδρές πινελιές μέσα από το σκιτσάρισμα προσώπων τις επιγραφικές
αναφορές γεγονότων, το πολιτικό και κοινωνικό κους-κους, το παρασκήνιο της
πολιτικής ζωής της χώρας. Στο νέο βιβλίο του, «Η Τάσα από τα ημερολόγιά της»,
ο Μιχάλης Παπακωνσταντινου, με οδηγό τις ημερολογιακές καταγραφές της συζύγου
του, διασυνδέει, προεκτείνει και τοποθετεί τις κρίσεις και τις σημειώσεις της
στο πλαίσιο εξέλιξης των γεγονότων.

Ο Ανένδοτος αγώνας, η παραίτηση Καραμανλή, οι εκλογές 1964, η άνοδος της
Ένωσης Κέντρου στην εξουσία, ο θάνατος του βασιλιά Παύλου, το Κυπριακό και η
κρίση του Δεκεμβρίου του ’64, η Αποστασία και το πραξικόπημα των
συνταγματαρχών, η μεταπολίτευση και η παγίωση της Δημοκρατίας συνθέτουν τις
ψηφίδες των σημειώσεων στο ημερολόγιο της Τάσας Παπακωνσταντίνου.

Το βιβλίο ­ απ’ όπου η προδημοσίευση ­ θα κυκλοφορήσει από τη σειρά
«Μαρτυρίες» των Εκδόσεων Εστία.

Η κυβέρνηση των Αποστατών παραπαίει και η αμερικανική πρεσβεία (ο πρέσβης
Φίλιπς Τάλμποτ και ο επιτετραμένος Νόρμπερτ Άνσιουτς) ενδιαφέρεται να
πληροφορηθεί τα «ενδότερα» της σκέψης του Γ. Παπανδρέου.

Σημειώνει η Τάσα:

«Οι Αμερικανοί πλησιάζουν συνεχώς τον Μιχάλη για κουβέντα και,
ασφαλώς, για να μάθουν πώς σκεπτόμαστε στο κόμμα. Ο Μιχάλης
δεν φεύγει από τη γραμμή του, λέει συνεχώς στους ξένους να πιέσουν όσο
μπορούν για εκλογές, δεν υπάρχει άλλη λύση αλλιώς θα συνεχιστεί το
αδιέξοδο. Η κυβέρνηση υπάρχει μόνο για να κάνει ρουσφέτια σε όλους και
νομίζει πως έτσι θα αποκτήσει οπαδούς.

Μάταιος κόπος, δεν βρίσκουμε κανέναν που να υποστηρίζει την
κυβέρνηση ούτε και οι οπαδοί της ΕΡΕ, η οποία, όμως, τη
στηρίζει στη Βουλή. Αφού ο Μιχάλης είναι τόσο απασχολημένος αρχίζω
μπάνια με τα παιδιά και την Αλέκα (Φέξη) ή την Υβόννη (Αβράσογλου).
Στις 14 Ιουνίου τρώμε πάλι στο σπίτι του Ανδρέα και στις 15 έρχονται και οι
δύο για γεύμα στο σπίτι μας».

Γράφει η Τάσα: «Και ο Ανδρέας πείθεται πως πρέπει να ζητούμε συνεχώς
εκλογές, αλλά κι αυτός δεν πιστεύει πως ο βασιλιάς θα τις κάνει,
αφού όλοι ξέρουν πως θα τις κερδίσουμε εμείς. Μόνο ο Μιχάλης είναι
αισιόδοξος, τι άλλο θα κάνουν, λέγει, από εκλογές;
Το μόνο που τους μένει είναι δικτατορία. Αλλά σ’ αυτό είναι δύσκολο
να δώσουν το πράσινο φως ο βασιλιάς και οι Αμερικάνοι. Είναι
επηρεασμένος και από τις κουβέντες του με τους Αμερικανούς και από μια
συζήτηση που είχε με τον Αρναούτη, ο οποίος πιέζει τον Μιχάλη να
ζητήσει ακρόαση και να δει τον βασιλιά.

Σεπτέμβριος 1965.Στο σπίτι τους το 1981

Ο Μιχάλης αρνήθηκε, ο πρόεδρος απαγορεύει κάθε επαφή με το παλάτι
και ο Αρναούτης ήρθε σπίτι μας. Παρακολούθησα μόνο ένα μέρος της
κουβέντας τους, ο Αρναούτης έλεγε πως ο βασιλιάς ήταν αποφασισμένος να
στραγγαλίσει όλους τους πολιτικούς αν δεν συμμορφώνονταν με τις θελήσεις του
και ο Μιχάλης απαντούσε πως ο Κωνσταντίνος παίζει ένα επικίνδυνο παιχνίδι.
Έτσι που το πάει θα καταλήξουμε σε δικτατορία, οπότε ο Αρναούτης
σηκώνεται όρθιος και λέει με αγανάκτηση: Ποτέ, αυτό δεν θα το
επιτρέψει ποτέ ο Μεγαλειότατος, ακολουθεί τη συμβουλή του πατέρα του
που τον εξόρκισε να μην επιτρέψει δικτατορία ποτέ». Αυτή η κουβέντα έγινε
τον Μάιο του 1966.

ΔΙΑΦΩΝΙΕΣ Γ. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ – Σ. ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ

«Έχει γούστο να διαλύσουν το κόμμα…»

Με ένδειξη 13 Ιουνίου 1963, την ημέρα παραίτησης του Κ. Καραμανλή από την
πρωθυπουργία κι ενώ ο Ανένδοτος αγώνας έχει φθάσει στην κορύφωσή του και τα
παρασκήνια «ομιλούν» για σύγκρουση Καραμανλή – Ανακτόρων, η Τάσα
Παπακωνσταντίνου σημειώνει:

* «Ο στιβαρός ηγέτης έφυγε, ευκαιρία για την Ένωση Κέντρου να κερδίσει τις
εκλογές. Δεν πίστευα ότι ο Παύλος θα δεχόταν τόσο εύκολα την παραίτησή του,
μάλλον η Φρειδερίκη τον έπεισε. Το παλάτι δεν καταλαβαίνει ποιον χάνει. Το
μοναδικό ή το κύριο στήριγμά του. Τι θα κάνουν οι Δεξιοί, θα πάνε με το παλάτι
ή τον Καραμανλή;».

Η Τάσα αναζητεί τις αιτίες σύγκρουσης Καραμανλή – Ανακτόρων και διερωτάται:

* «Ήταν άραγε μόνο το ταξείδι που ήθελε η Φρειδερίκη ή και άλλα ζητήματα; Ο
Μιχάλης (Παπακωνσταντίνου, βουλευτής τότε της Ένωσης Κέντρου) λέει πως υπάρχει
ένα παρακράτος που λειτουργεί χωρίς τον έλεγχο του Καραμανλή και της
Κυβέρνησης».

Την περίοδο αυτή η πολιτική ζωή της χώρας βρίσκεται στη δίνη της δολοφονίας
από το παρακράτος του βουλευτή της Αριστεράς Γρηγόρη Λαμπράκη, της προσπάθειας
του Κ. Καραμανλή να «ακουμπήσει» και στον γαλλικό παράγοντα ­ στο πλαίσιο αυτό
τοποθετείται και επίσκεψη του Στρατηγού Ντε Γκωλ στην Ελλάδα τον Μάιο.

Την παραίτηση Καραμανλή ακολουθούν «συνεχείς και ακατανόητες βασιλικές
πρωτοβουλίες». Σχηματίζεται η κυβέρνηση Πιπινέλη, η οποία παίρνει ψήφο
εμπιστοσύνης από την ΕΡΕ στη Βουλή. Και τελικά πραγματοποιείται το βασιλικό
ταξίδι στο Λονδίνο.

Στο Ημερολόγιό της η Τάσα καταχωρεί:

* «Η Φρειδερίκη πραγματοποιεί το όνειρό της, θα γίνει δεκτή ως βασίλισσα της
Ελλάδας στη σημαντικότερη Αυλή της Ευρώπης, στην Αυλή του Αγίου Ιακώβου». Και
την επομένη, 14 Ιουνίου, προστίθεται:

* «Είχε πει ο Καραμανλής μετά την υπόθεση Λαμπράκη, ποιος επιτέλους, κυβερνάει
αυτό τον τόπο; Τώρα υπάρχει η απάντηση, η Φρειδερίκη».

Σύζυγος νεοανερχόμενου στελέχους της Ένωσης Κέντρου, η Τάσα παρακολουθεί με
ιδιαίτερο ενδιαφέρον και τις εσωκομματικές εξελίξεις. Η διαφορά αντιλήψεων
Γεωργίου Παπανδρέου και Σοφοκλή Βενιζέλου προκαλούν περιδινήσεις στο κόμμα.

* «Ο Μιχάλης (Παπακωνσταντίνου) έχει καθημερινά συσκέψεις με τον Παπανδρέου
και άλλα στελέχη. Φοβούμαι τις διαφωνίες που ακούγονται μεταξύ Παπανδρέου και
Σοφοκλή (Βενιζέλου), έχει γούστο να διαλύσουν το κόμμα τώρα που έρχονται
εκλογές…».

Ο Παπανδρέου ζητεί εκλογές. Ο Βενιζέλος δεν πιστεύει ότι η Ένωση Κέντρου θα
τις κερδίσει. Ισχυρές αναταράξεις στο κόμμα. Οι βουλευτές χωρίζονται σε δύο
στρατόπεδα, παπανδρεϊκούς και βενιζελικούς.

* «Αυτή είναι η Πολιτική; Τόσες και τέτοιες διαφωνίες την ώρα που βλέπουμε πως
έρχονται εκλογές;», διερωτάται όχι χωρίς αποστροφή

η συγγραφέας.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ ΠΑΥΛΟΥ

«Μας έβαλαν να φοράμε πλερέζες…»

Ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου ως υφυπουργός Άμυνας σε μια επιθεώρηση. Ακολουθεί ο υπασπιστής του, λοχαγός Σπύρος Τσίρκας

Η Ένωση Κέντρου κατακτά την κοινοβουλευτική αυτοδυναμία στις εκλογές της 16ης
Φεβρουαρίου 1964. Υπουργός Άμυνας ορκίζεται ο Πέτρος Γαρουφαλιάς και
υφυπουργός τοποθετείται ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου, που είναι το «μάτι του
πρωθυπουργού» στο κρίσιμο αυτό πόστο. Και μάλιστα σε μια εποχή που το Κυπριακό
βρίσκεται σε όξυνση ­ οι Τούρκοι απειλούν απόβαση ­ και τα ανάκτορα θεωρούν
τιμάριό του τις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας.

* «Ο Μιχάλης, σημειώνει στο ημερολόγιό της η σύζυγος του νέου υφυπουργού,
αντιμετωπίζει την καχυποψία των ανακτόρων, επιθέσεις από την αντιπολίτευση και
λαϊκές πιέσεις να προχωρήσει στην αποκομματικοποίηση του στρατού, όπως ο Γέρος
τού είπε. Δεν χρειάζεται να μού το πει ο ίδιος, καταλαβαίνω και εγώ η ίδια
πόσο δύσκολη δουλειά έχει μπροστά του».

Η Τάσα στην ίδια εγγραφή δίνει σύντομα και το πορτρέτο του προϊσταμένου του
άνδρα της, υπουργού Άμυνας, Πέτρου Γαρουφαλιά.

* «Ο Γαρουφαλιάς είναι παντρεμένος με κάποια κυρία από την οικογένεια Φιξ κι
έτσι είναι ιδιοκτήτης της μοναδικής μπίρας στην Ελλάδα. Μένει πιο κάτω από
μας, στην Ηρώδου Αττικού, και μου λένε πως όλη η πολυκατοικία είναι δική τους
ή της γυναίκας του ή της οικογένειας Φιξ…».

Τον Μάρτιο του 1964 πεθαίνει ο βασιλιάς Παύλος και στον θρόνο ανέρχεται ο γιος
του Κωνσταντίνος. Η Φρειδερίκη από το παρασκήνιο, πλέον, εισέρχεται στο
προσκήνιο, και «εντέλλεται» οι σύζυγοι των υπουργών να παρακολουθήσουν με
ποδήρεις πλερέζες την κηδεία του Παύλου.

* «Μας έχουν υποχρεώσει ­ σημειώνει η Τάσα Παπακωνσταντίνου ­ να φορούμε
πλερέζες όλες οι γυναίκες των υπουργών και υφυπουργών, πλερέζες ως κάτω από
τον αστράγαλο και να ακολουθήσουμε την πομπή με τα πόδια από τη Μητρόπολη ως
το ξενοδοχείο Χίλτον. Φοβηθήκαμε πως θα μας πήγαιναν ως το νεκροταφείο, αλλά
μας άφησαν ελεύθερες μπροστά από το Χίλτον. Μπήκαμε όλες μέσα, πετάξαμε τις
πλερέζες, παραγγείλαμε καφέ και γλυκά και στήσαμε κουβεντολόγι για μία ή δύο
ώρες. Μα τόσο δεν καταλαβαίνουν στο παλάτι πως εμείς δεν είναι δυνατόν να
αισθανόμαστε το ίδιο πένθος όπως η βασιλική οικογένεια;».

Την εγγραφή αυτή συμπληρώνει ο Μιχάλης Παπακωνσταντίνου:

* «Προσωπικά θυμούμαι πως είχαν επιβάλει σ’ όλους τους υπουργούς να πηγαίνουν
καθημερινά στην εκκλησία όσο ήταν εκεί η σορός του Παύλου και να φορέσουμε
μαύρες γραβάτες και μαύρο περιβραχιόνιο για τρεις μήνες. Ο Τσιριμώκος είχε
εξαγριωθεί και σημειώνει η Τάσα αυτά που έλεγε μια μέρα που έτρωγε σπίτι μας:
Μας ψόφησαν και δεν καταλαβαίνουν πως αφήνουμε τις δουλειές μας, κρατικές
δουλειές, για να προσευχόμαστε τάχα για τον Παύλο».

ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΣΤΑΣΙΑ

«Ο πρόεδρος μάς έδωσε εντολή να τους κόψουμε και την καλημέρα»

Το ζεύγος Παπακωνσταντίνου με τον Αθανασιάδη-Νόβα και τον Πέτρο Γαρουφαλιά

Στις 15 Ιουλίου 1965 η Τάσα σημειώνει τη δεξίωση στο σπίτι του Βελλίδη στην
Κηφισιά και την πτώση της κυβέρνησης. Εξιστορώ όλα αυτά τα γεγονότα σ’ άλλο
μου βιβλίο και με κάθε λεπτομέρεια. Σημειώνω μόνο μια παρατήρηση της Τάσας:
«Μόνο τώρα ο Παπανδρέου ομολογεί πως έκανε λάθος πιστεύοντας στον
Γαρουφαλιά και μη δίνοντας τη σημασία που έπρεπε σ’ όσα του έλεγε ο
Μιχάλης. Ο άντρας μου δικαιώνεται πλήρως, αλλά είναι αργά,
η κυβέρνησή μας έχει πέσει, ο βασιλιάς κάνει ό,τι λένε οι σύμβουλοί
του και τα κέφια του».

Η Τάσα δυσανασχετεί, η κυβέρνηση είναι του Στεφανόπουλου και το κόμμα μας έχει
αποδυθεί σε καινούργιο ανένδοτο αγώνα. Μιλούμε όλοι στους νομούς μας, όπως και
ο πρόεδρος και ο Ανδρέας που τώρα τα έχει μάλλον καλά με τον πατέρα του, αν
και ο Γέρος πιστεύει πως ο γιος του πάει στα άκρα. Γράφει η Τάσα: «Με το να
πηγαίνουν, ο Μιχάλης κι όλοι οι άλλοι, στις εκλογικές τους
περιφέρειες και να μιλούν συνεχώς κατά της κυβέρνησης και του παλατιού,
δεν βγαίνει τίποτα. Πρέπει να σκεφθούν να κάνουν κάτι άλλο,
κάτι πιο αποτελεσματικό, πιο σημαντικό». Μου το επαναλαμβάνει
και προφορικά και τη ρωτώ να κάνουμε τι, τι εννοείς. Μου απαντάει:
«Να το βρείτε εσείς οι πολιτικοί».

Σελίδες από τα σημειωματάρια της Τάσας Μ. Παπακωνσταντίνου

Για μια φορά ακόμα δουλεύει το πολιτικό της αισθητήριο. Έχουμε δυσάρεστα νέα
για την κατάσταση στον Στρατό: «Ό,τι είχε κάνει ο Μιχάλης με τις μεταθέσεις
ανατρέπεται, οι δεξιοί και οι παλατιανοί έχουν τώρα το πάνω χέρι.
Ο Κωστόπουλος (τώρα υπουργός Άμυνας) κάνει ό,τι του υπαγορεύουν.
Επισκεπτόμαστε τακτικά το Καστρί και καλούμε στο σπίτι μας τον Γ. Παπανδρέου,
αλλά και τον Ανδρέα με τη Μαργαρίτα. Κυλάει ο χρόνος, η κυβέρνηση
Στεφανόπουλου που τη στηρίζουν η ΕΡΕ και οι αποστάτες μένει στη θέση της. Ο
πρόεδρός μας μάς δίνει εντολή να κόψουμε και την καλημέρα με τους αποστάτες.