Στα χνάρια του γενετικού κώδικα

Κρεγκ Βέντερ. Ο φιλόδοξος γενετιστής που ίδρυσε την ιδιωτική εταιρεία Celera

Πίσω από το σκούρο πράσινο γραφείο στην είσοδο του Κέντρου Sager του Κέιμπριτζ
και τις αναπαυτικές καρέκλες, ένας μεγάλος ηλεκτρονικός πίνακας συνεχίζει
ακατάπαυστα να προβάλλει στοιχεία. Διαφορετικοί συνδυασμοί του τύπου As, Cs,
Gs, και Ts εμφανίζονται στην οθόνη και ένα νέο γράμμα προστίθεται κάθε λίγα
δευτερόλεπτα. Κάθε λεπτό της ημέρας, κάθε μέρα της εβδομάδας, τα τελευταία
πέντε χρόνια…

Αυτό που αποκαλύπτεται μπροστά στα μάτια του επισκέπτη δεν είναι τίποτα
περισσότερο από το γενετικό προσχέδιο τoυ ανθρώπινου είδους. Κάθε Α, C, G, και
Τ είναι μια μονάδα του DNA και σε λίγες ημέρες αυτός ο πίνακας θα προσεγγίσει
τον πρώτο σταθμό-ορόσημο: το πρώτο λειτουργικό προσχέδιο ολόκληρου του
αυτοαναπαραγόμενου τμήματος του κυττάρου. Σε συνεργασία με ερευνητές της
αμερικανικής κυβέρνησης, οι επιστήμονες του Κέντρου θα ανακοινώσουν ότι έχουν
αποκωδικοποιήσει ποσοστό μεγαλύτερο του 90% από τα τρία δισεκατομμύρια μονάδες
του DNA που καθορίζουν τα εξωτερικά και εσωτερικά χαρακτηριστικά μας. Ως
αποτέλεσμα, θα έχουν καταφέρει να κάνουν το πρώτο βιολογικό σχεδιάγραμμα του
είδους μας.

Το Βιβλίο της Ζωής

Ταινία τυποποίησης. Σε λίγο καιρό οι επιστήμονες θα έχουν καταφέρει να κάνουν το πρώτο βιολογικό σχεδιάγραμμα του είδους μας

“Σκεφτείτε το αυτοαναπαραγόμενο τμήμα του κυττάρου ως το Βιβλίο της Ζωής”
δήλωσε ο διευθυντής του Κέντρου Sager, Τζον Σάλστον. “Πρόκειται για ένα
εκπληκτικό επίτευγμα που αποκαλύπτει πώς τα μυστήρια της ζωής υποκύπτουν στην
επέλαση της επιστήμης. Με αυτόν το ρυθμό οι επιστήμονες θα παραγάγουν το
δεύτερο, τελικό, πλήρες υπόδειγμα του ανθρώπινου αυτοαναπαραγόμενου τμήματος
του κυττάρου τον επόμενο χρόνο ή ως τις αρχές του 2002, τουλάχιστον τρία
χρόνια νωρίτερα από το προγραμματισμένο. “Γνωρίζουμε ότι έχουμε
αποκρυπτογραφήσει ποσοστό ανάμεσα στο 88% και στο 92% του ανθρώπινου DNA”,
πρόσθεσε ο δρ Μάικλ Μόργκαν των επικεφαλής των ερευνητών της Wellcome Trust.

Στην πραγματικότητα, το επίμαχο πρόγραμμα έχει καταστεί μια από τις πλέον
αμφιλεγόμενες επιστημονικές προσπάθειες που έχουν αναληφθεί ποτέ, με
ανταλλαγές κατηγοριών ότι επιστήμονες ιδιοποιούνται την ανθρώπινη ψυχή. Την
έχθρα πυροδότησε ο Κρεγκ Βέντερ, ο φιλόδοξος γενετιστής, η επέμβαση του οποίου
στο πρόγραμμα μετέβαλε μια φιλική ακαδημαϊκή πρωτοβουλία σε σκληρό αγώνα που
προκάλεσε την κατάπληξη του Μπιλ Κλίντον και του Τόνι Μπλερ.

Ήταν ο Βέντερ ­ υποστηριζόμενος από τεράστια κεφάλαια ­ που ίδρυσε την
ιδιωτική εταιρεία Celera, με έδρα στο Ρόκβιλ του Μέριλαντ, ως άμεσο
ανταγωνιστή της διεθνούς προσπάθειας, και υποστήριξε ότι θα αποκάλυπτε τα τρία
δισεκατομμύρια μονάδες του DNA νωρίτερα από αυτούς και με κέρδος. “Σταματήστε
τώρα” είπε στους επιστήμονες το 1998 “και διαφυλάξτε την ενέργειά σας για
απλούστερα πλάσματα, όπως τους πιθήκους”.

Σήμερα, δύο χρόνια μετά, η Celera παρήγαγε το δικό της προσχέδιο ­ ή την πρώτη
συγκέντρωση, όπως το αποκαλεί ο Βέντερ ­ του αυτοαναπαραγόμενου τμήματος του
κυττάρου, και μέσα στις επόμενες μέρες, όπως και οι επιστήμονες του Κέντρου
Sager, οι ερευνητές του θα βάλουν τις τελευταίες απεγνωσμένες πινελιές στο
πρώτο κεφάλαιο του Βιβλίου της Ζωής. Μέσα στις επόμενες ημέρες ο κόσμος θα δει
ποιος από τους δύο τερμάτισε πρώτος.

Θάλαμοι έρευνας. Τα εργαστήρια της Celera, στο Ρόκβιλ του Μέριλαντ

Όμως η μάχη μεταξύ της Celera και του Προγράμματος για το Ανθρώπινο
Αυτοαναπαραγόμενο Τμήμα του Κυττάρου ­ μια συνολική προσπάθεια 16 διαφορετικών
διεθνών ινστιτούτων, μεταξύ αυτών και το Wellcome Trust, των οποίων ηγείται το
Sager ­ δεν είναι απλώς μια δουλειά δύο ομάδων που επιζητούν την πρωτιά για
μια τεράστια ανακάλυψη. Το χάσμα που τους χωρίζει είναι μεγαλύτερο: η
αποκλειστικότητα της κυριότητας των γονιδίων του ανθρώπινου είδους.

Διαμάχες

Ο Βέντερ σκοπεύει να πουλήσει τα στοιχεία σε φαρμακευτικές εταιρείες και να
χρησιμοποιήσει τα περισσότερο υποσχόμενα γονίδια που ανακαλύπτει. Αυτό ως βάση
για νέα φάρμακα ­ για καρδιακή ασθένεια, διαβήτη, καρκίνους ­ μέσα στην
επόμενη δεκαετία, όπως προβλέπει…

Η διαμάχη στην ουσία αφορά την εξέλιξη της επιστήμης στον 21ο αιώνα, με τον
Βέντερ, τον φανατικό ερευνητή που κυνηγά τα γονίδια για μετρητά, ενσαρκώνοντας
την προσέγγιση ενός απόλυτου καπιταλιστή, και τον Τζον Σάλστον στο ρόλο του
αφοσιωμένου υπαλλήλου για το δημόσιο καλό. Ασφαλώς η σύγκριση είναι
αφοπλιστική.

“Ο ανταγωνισμός είναι πάντα καλός για προσπάθειες όπως τη δική μας”, δηλώνει ο
Μόργκαν, που στο τέλος προσθέτει: “Αν ο Βέντερ είχε αποφασίσει να συνεργαστεί
με μας, να μοιραστεί τη δουλειά αντί σταθεί απέναντί μας ανταγωνιστικά, θα
ολοκληρώναμε τώρα το πλήρες υπόδειγμα και όχι το 90%. Θα πηγαίναμε δύο χρόνια
μπροστά στην κατανόηση των γονιδίων μας και του ρόλου τους στον καθορισμό της
υγείας μας. Αυτός είναι ο λόγος που αυτός ο ανταγωνισμός βλάπτει τόσο πολύ”.

Έτσι «κτίζεται» η ζωή

Τα σώματά μας αποτελούνται από δισεκατομμύρια κύτταρα και καθένα απ’ αυτά έχει
ένα κεντρικό τμήμα που ονομάζεται πυρήνας. Στο εσωτερικό του βρίσκονται τα
χρωματοσώματα. Καθένας από εμάς διαθέτει 46 χρωματοσώματα σε κάθε κύτταρο. Τα
χρωματοσώματα είναι οι φορείς των γονιδίων μας, των μονάδων πληροφοριών που
κατευθύνουν το σώμα να παράγει τις διάφορες πρωτεΐνες. Σε αυτά τα 46
χρωματοσώματα έχουμε περίπου 100.000 γονίδια, που αποτελούνται από
δεσοξυριβονουκλεϊκό οξύ (DNA).

Συνολικά υπάρχουν περίπου 3 δισεκατομμύρια μονάδες DNA, που συσπειρώνονται στο
εσωτερικό του πυρήνα για να σχηματίσουν τα χρωματοσώματά μας. Αυτές οι μονάδες
DNA είναι γνωστές ως βάσεις και υπάρχουν σε τέσσερις κατηγορίες: αδενίνη (Α),
κυτοσίνη (C), γουανίνη (G) και θυμίνη (Τ). Τα γονίδιά μας έχουν διαφορετικούς
συνδυασμούς As, Cs, Gs και Ts, ενώ ένα τυπικό γονίδιο αποτελείται από πολλές
χιλιάδες βάσεις.