ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η θρησκεία του σοσιαλισμού

«Ο σοσιαλισμός δεν είναι μια μούμια τυλιγμένη σε δογματικές φασκιές». Ζαν
Ζωρές, 1893.

Θρησκευτική προσέγγιση: ο στόχος της ζωής, έλεγε ο Ζαν Ζωρές, είναι η απελευθέρωση του ανθρώπου (σκίτσο από τη «Μοντ»)

Έκπληξη, και ενδεχομένως απογοήτευση θα δοκιμάσουν οι οπαδοί του ιδρυτή του
Γαλλικού Σοσιαλιστικού Κόμματος με την έκδοση των 18 τόμων των «Έργων» του,
που άρχισαν ήδη να κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Fayard. Όλοι γνωρίζαμε ότι ο
Ζαν Ζωρές ήταν ανθρωπιστής και φίλος των ταπεινών. Φιλόσοφος και φλογερός
ρήτορας. Ένας φιλειρηνιστής πολιτικός, που δολοφονήθηκε από τη σφαίρα ενός
ανισόρροπου εθνικιστή. Αυτό που δεν ήταν γνωστό είναι η θρησκευτική διάσταση
της σκέψης του, η προσέγγιση του σοσιαλισμού ως θρησκείας, κάτι που αντιβαίνει
ασφαλώς προς την κυρίαρχη σοσιαλιστική σκέψη.

Ας μη βιαστούν να πανηγυρίσουν οι αλαζόνες ρασοφόροι που τόσο κακοποιούν αυτές
τις μέρες τη θρησκεία και την πίστη. Ο Ζωρές υποστήριζε με πάθος τον
διαχωρισμό της εκκλησίας από το κράτος. Δεν έπαψε ποτέ να υποστηρίζει ότι η
Εκκλησία είναι το κόμμα των εχόντων, ο εκπρόσωπος του χρήματος, ο υποστηρικτής
κάθε είδους καταστολής. Η κριτική του, όμως, ξεκινούσε από τη βαθιά του
πεποίθηση ότι καμιά από τις γνωστές θρησκείες δεν είναι αρκετά γνήσια, αρκετά
έντονα, αρκετά βαθιά θρησκευτική! «Θα ήταν λυπηρό, θα ήταν μοιραίο, να
κατασταλούν οι θρησκευτικές ανάγκες της ανθρώπινης συνείδησης», έγραφε. «Αυτό
που θέλουμε είναι να μπορέσουν όλοι οι άνθρωποι, με την επιστήμη, τη λογική
και την ελευθερία, να φτάσουν σε μια θρησκευτική αντίληψη για τη ζωή».
Επιστήμη, λογική, ελευθερία: τι θέση κατείχαν αυτές οι λέξεις στη χθεσινή
«λαοσύναξη»;

Όπως δείχνει ο Βενσάν Πεγιόν στο βιβλίο του με τον χαρακτηριστικό τίτλο «Ζαν
Ζωρές και η θρησκεία του σοσιαλισμού» (εκδ. Grasset), ο βουλευτής του Καρμώ
ήταν πολέμιος κάθε μορφής δυαδισμού. Η συνείδηση ήταν γι’ αυτόν αδιαχώριστη
από τον κόσμο, η σκέψη από τη δράση, ο Θεός από την ύλη. «Η πολιτική»,
σημείωνε, «όσο θορυβώδης και αναγκαία και αν είναι, δεν αποτελεί ούτε το βάθος
ούτε τον στόχο της ζωής». Ο στόχος της ζωής είναι η πραγματική απελευθέρωση
του ανθρώπου. Ο Ζωρές επέκρινε τον χριστιανισμό γιατί έθετε εμπόδια σ’ αυτή
την πορεία. Πολεμούσε τον καπιταλισμό επειδή απαγόρευε την πραγματική
θρησκευτική ζωή. Το νόημα της δράσης του ήταν κατ’ εξοχήν πνευματικό:
«Μπορούμε να πούμε ότι σήμερα δεν υπάρχει θρησκεία, άρα, υπό μια βαθύτερη
έννοια, ότι δεν υπάρχει κοινωνία».

Ο Ζαν Ζωρές δεν ήταν ο μοναδικός πρωταγωνιστής αυτού του αιώνα (αν και έζησε
κυρίως τον προηγούμενο) που πίστευε ότι ο άνθρωπος έχει εξίσου ανάγκη από ψωμί
και αξιοπρέπεια, ότι η μάχη απαιτεί περισσότερη ψυχική και λιγότερη σωματική
δύναμη, ότι το όνειρο της δικαιοσύνης μπορεί να βοηθήσει τις ψυχές να υπερβούν
όλα τα εμπόδια. Ανάλογες αντιλήψεις, υπενθυμίζει ο βιβλιοκριτικός της «Μοντ»,
είχαν ο Γκάντι και ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Άνθρωποι που δεν έβλεπαν την
πολιτική ως επάγγελμα, αλλά ως μια οδό προς την απελευθέρωση. Οραματιστές,
ονειροπόλοι, ανάξιοι να μνημονεύονται πια στην εποχή μας.