Πυρά κατά του πληθωρισμού τα επιτόκια στην Ευρώπη

Τι θα έκανε η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών, αν ο πληθωρισμός
έτρεχε με ετήσιο ρυθμό 2% και η ανεργία βρισκόταν στο 9,6%; Θα είχε ο Άλαν
Γκρίνσπαν, πρόεδρος της FED, την τόλμη να αυξήσει τα επιτόκια κατά μισή
ποσοστιαία μονάδα;

Το ερώτημα μοιάζει τελείως τρελό και άτοπο για τους Αμερικανούς. Και αυτό,
διότι δεν γνωρίζουν την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα
αύξησε, την προηγούμενη εβδομάδα, τα επιτόκια του ευρώ κατά μισή ποσοστιαία
μονάδα με τον πληθωρισμό στη ζώνη ευρώ και την ανεργία να κινούνται στα
επίπεδα που προαναφέρθηκαν. Το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα της ζώνης του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος αποφασισμένο να αποδείξει την αξιοπιστία του ως
πυροσβέστης του πληθωρισμού, επέλεξε την τακτική να αιφνιδιάσει τους αναλυτές
και να προχωρήσει σε γενναία αύξηση των ευρωπαϊκών επιτοκίων.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο, αν η ανεργία βρισκόταν σε τόσο υψηλά επίπεδα
θα είχε προ πολλού αναδειχθεί σε βασικό θέμα της οικονομικής πολιτικής και
επικαιρότητας ­ η ανεργία στις ΗΠΑ βρίσκεται στο 4,1% ­ και οι πολιτικοί θα
ούρλιαζαν προς την Ομοσπονδιακή Τράπεζα να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική.
Και ο πληθωρισμός θα έπρεπε να είναι σε πολύ υψηλότερα του 2% επίπεδα για να
μπορέσει να πείσει η FED ότι είναι αναγκαία η σκλήρυνση της νομισματικής
πολιτικής.

Η διαφορά

Αμερικανοί οικονομολόγοι διασκεδάζουν με τους κεντρικούς τραπεζίτες της Ευρώπης ­ μεταξύ των οποίων και με τον πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Βιμ Ντούιζενμπεργκ (φωτό) ­ που έχουν πειστεί ότι η υψηλή ανεργία είναι ένα συνηθισμένο οικονομικό φαινόμενο

Στην Ευρώπη, όμως, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Ο κ. Βιμ
Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, εξήγησε μετά την
ανακοίνωση της απόφασης για την αύξηση των επιτοκίων ότι η βασική του ανησυχία
ήταν η άνοδος του πληθωρισμού, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν οι υψηλές τιμές
του πετρελαίου και το εξασθενημένο ευρώ. Φόβους για αναζωπύρωση των
πληθωριστικών πιέσεων προκαλεί και η επιτάχυνση των ρυθμών ανάπτυξης της
ευρωπαϊκής οικονομίας, που φθάνουν το 3%.

Το απογοητευτικό σε σχέση με την Ευρώπη είναι ότι, πλέον, φαίνεται να έχει
αποδεχθεί ότι η υψηλή ανεργία είναι κάτι σχετικά μόνιμο. Η ανεργία, πάντως,
μειώνεται και τα τελευταία στοιχεία για τη ζώνη του κοινού ευρωπαϊκού
νομίσματος την φέρνουν στο 9,2%. Η κοινή λογική λέει ότι η ανεργία βρίσκεται
σε υψηλά επίπεδα λόγω των διαρθρωτικών προβλημάτων της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Μερικά από αυτά είναι οι υψηλοί μισθοί και οι κανονισμοί που δυσκολεύουν τους
εργοδότες να προσλαμβάνουν και να απολύουν κατά βούληση. Οι επικριτές του
ευρωπαϊκού οικονομικού μοντέλου υποστηρίζουν ότι σε αυτό το δύσκαμπτο
οικονομικό περιβάλλον, το μόνο που θα καταφέρει τυχόν άσκηση επιθετικής
νομισματικής πολιτικής θα ήταν η άνοδος του πληθωρισμού και όχι κατ’ ανάγκη η
επιτάχυνση των ρυθμών ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Ούτως ή άλλως, το
βασικό μέλημα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, με βάση το Καταστατικό της,
είναι η σταθερότητα των τιμών. Συγκεκριμένα, το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα της
ζώνης του κοινού ευρωπαϊκού νομίσματος έχει θέσει ως οροφή για τον πληθωρισμό
τον ρυθμό του 2%.

Τα λάθη

Ο Ρόμπερτ Σόλοου, καθηγητής στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης και
κάτοχος του βραβείου Νόμπελ Οικονομίας, έχει τονίσει στο παρελθόν ότι η στάση
που κρατούν οι Ευρωπαίοι όσον αφορά την οικονομική τους πολιτική είναι
λανθασμένη. «Οι ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες άσκησαν σφιχτή νομισματική
πολιτική για πολύ μεγάλη περίοδο, όταν τη δεκαετία του ’70 προσπαθούσαν να
ρίξουν τον πληθωρισμό», έγραψε πριν από μερικά χρόνια. «Υποθέστε», πρόσθεσε,
«ότι υπάρχει μια τάση στην παρατεταμένη “κυκλική” ανεργία να εξελιχθεί σε κάτι
που μοιάζει με “διαρθρωτική” ανεργία. Δεν είναι δύσκολο να φανταστεί κάποιος
πως αυτό μπορεί να συμβεί όταν οι άνεργοι συνηθίζουν την κατάσταση της
ανεπάρκειας θέσεων εργασίας». Τελικά, έγραψε ο Σόλοου, «οι κεντρικές τράπεζες
έκαναν το λάθος να πειστούν ότι η υψηλή ανεργία είναι κάτι μόνιμο και ότι δεν
μπορούσαν να αναλάβουν το “κόστος τόνωσης της ζήτησης” μέσω της χαλάρωσης της
νομισματικής πολιτικής».

Είναι πασιφανές ότι η Ευρώπη χρειάζεται διαρθρωτικές αλλαγές, αλλά όπως
σημείωσε και ο Σόλοου, «θα είναι πολύ άσχημο αν αυτή η διαρθρωτική ανεργία δεν
οδηγήσει τελικά στην αναθέρμανση της ζήτησης για προϊόντα και εργασία». Ο
ίδιος υποστήριξε ότι η ιστορία έχει δείξει πως τις περιόδους διαρθρωτικής
ανεργίας διαδέχονται περίοδοι αναθέρμανσης της ζήτησης και αύξησης της
απασχόλησης. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα πρέπει να ανακαλύψει αν έχει
δίκιο να πιστεύει ότι πρωταρχικός της στόχος είναι η διατήρηση της
σταθερότητας των τιμών.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες υπήρχαν πολύ καλοί λόγοι για να πιστέψει η FED ότι η
οικονομία υπερθερμαίνεται και να βάλει σε εφαρμογή το σχέδιο συγκράτησής της,
μέσω της σταδιακής αύξησης των επιτοκίων.

Η νομισματική δράση της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών κάνει
τους Αμερικανούς να δυσανασχετούν για το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι φοβούνται
την επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας τους. «Η ταχύτατη ανάπτυξη
της ευρωπαϊκής οικονομίας θα μείωνε σημαντικά τις πιθανότητες να δούμε την
αμερικανική οικονομία να πραγματοποιεί ανώμαλη προσγείωση», λέει ο Ρόμπερτ
Μπαρμπέρα, επικεφαλής οικονομολόγος μεγάλου αμερικανικού επενδυτικού οίκου.

Η πτώση του ευρώ

Το ευρώ εξασθένησε επειδή οι επενδυτές είδαν την ταχύτατα αναπτυσσόμενη
αμερικανική οικονομία ως ένα πολύ ελκυστικό μέρος για να τοποθετήσουν τα
χρήματά τους. Το ευρώ είναι, πλέον, φθηνό και σταδιακά θα ανακάμψει. Ωστόσο,
οι προσπάθειες να συγκρατηθεί η πορεία ανάπτυξης της ευρωπαϊκής οικονομίας δεν
πρόκειται να βοηθήσουν το κοινό νόμισμα.

Το ευρώ εισήχθη στις αγορές συναλλάγματος στις αρχές Ιανουαρίου του 1999 με
ισοτιμία $1,17 έναντι του δολαρίου και τώρα βρίσκεται λίγο πάνω από το επίπεδο
των 95 σεντς. Πέρα από τη διαφορά των επιτοκίων και των ρυθμών ανάπτυξης
μεταξύ της Ευρώπης και των Ηνωμένων Πολιτειών, το ευρώ έπεσε θύμα και της
πολυφωνίας ­ ή, καλύτερα, αναρχίας ­ που επικρατεί στη ζώνη του ευρώ σχετικά
με το ποιος εκπροσωπεί και μιλά για το κοινό νόμισμα. Ενώ στις Ηνωμένες
Πολιτείες υπεύθυνος για την πορεία του δολαρίου είναι σχεδόν αποκλειστικά ο
πρόεδρος της FED, κ. Άλαν Γκρίνσπαν, στη ζώνη του ευρώ μπορούν να εκφέρουν
γνώμη όλοι ­ κεντρικοί τραπεζίτες, υπουργοί Οικονομικών, πρωθυπουργοί.

Η παγκόσμια αγορά συναλλάγματος έδειξε να βρίσκεται σε σύγχυση από τα πολλές
φορές αντιφατικά σχόλια των ιθυνόντων της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής.
Και προτίμησε να ξεπουλήσει το κοινό νόμισμα.