ΔΡΟΜΟΙ

Ο Σενναχερείμ…

… ο Ασσύριος βασιλιάς, όταν έφτασε με τον στρατό του προ της Ιερουσαλήμ, το
701 π.Χ., είχε ήδη κατακτήσει δεκάδες άλλες πόλεις. Έτσι, όταν άρχισε την
πολιορκία της πρωτεύουσας του μικρού βασιλείου της Ιουδαίας, η πτώση της
έμοιαζε απλώς θέμα χρόνου. Έμοιαζε. Γιατί ο Σενναχερείμ δεν πήρε ποτέ την
Ιερουσαλήμ. Πήρε τα στρατεύματά του και έφυγε. Κανείς δεν γνωρίζει γιατί. Η
Βίβλος γράφει πως ο Θεός έστειλε λοιμό στους στρατιώτες του, ίσως αγέλες μυγών
και αρουραίων σαν και εκείνες που τους κατέφαγαν στην Αίγυπτο. Τι θα συνέβαινε
αν ο Σενναχερείμ έπαιρνε την Ιερουσαλήμ; Ο ιουδαϊσμός θα είχε εξαφανιστεί από
το πρόσωπο της Γης και μαζί του ίσως και ο χριστιανισμός και το ισλάμ. «Τι θα
συνέβαινε αν…»

33 ιστορικοί…

… όπως ο Τζον Κίγκαν, ο Ουίλιαμ Μακνίλ, ο Στίβεν Άμπροζ, ο Τζέιμς Μακφέρσον
και ο Τεντ Μόργκαν απαντούν σε αυτό το ερώτημα σε ένα βιβλίο με αυτόν τον
τίτλο (εκδ. Putnam), το οποίο μοιάζει με περιήγηση στην ιστορία: από τη
σωτηρία της Ελληνικής Δημοκρατίας μέχρι την πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας,
από την ήττα της ισπανικής αρμάδας μέχρι την απόβαση στη Νορμανδία, από τον
Μέγα Αλέξανδρο μέχρι τον Χίτλερ.

Είμαστε…

… το προϊόν ενός μέλλοντος που θα μπορούσε να μην είχε υπάρξει. Επειδή το
παρελθόν έχει οριστικά τελειώσει και δεν μπορεί να αλλάξει ­ πέτυχε η απόβαση
στη Νορμανδία ­ τα ιστορικά γεγονότα μάς φαίνονται μοιραία. Δεν φαίνονταν όμως
το ίδιο μοιραία στους πρωταγωνιστές τους. ‘Ηταν ρευστά, ακαθόριστα,
συγκλονιστικές εμπειρίες στις οποίες η όποια κρίση έπρεπε να γίνει βιαστικά
και χωρίς τις πληροφορίες που είχαν αργότερα στη διάθεσή τους οι κατοπινοί
ιστορικοί. Το «αν» βρισκόταν πάντα στην καρδιά της ιστοριογραφίας: Τι θα
συνέβαινε αν οι Έλληνες είχαν χάσει στη ναυμαχία της Σαλαμίνας; Τι θα
συνέβαινε αν η ισπανική αρμάδα είχε νικήσει τον αγγλικό στόλο; Ίσως οι 33
ιστορικοί να μην έγραφαν το βιβλίο τους στα αγγλικά αλλά στα ισπανικά. Και αν
οι Πέρσες είχαν νικήσει στη Σαλαμίνα, θα υπήρχε άραγε σήμερα λέξη για τη
δημοκρατία;

Αν ο Κορτές…

… είχε συλληφθεί και θυσιαστεί, το Μεξικό θα ήταν σήμερα πολύ μεγαλύτερο και
πολύ ισχυρότερο, αντίθετα με τις ΗΠΑ. Αν οι Ρωμαίοι είχαν νικήσει τα γερμανικά
φύλα στον Τευτοβούργιο Δρυμό, το 9 μ.Χ., θα είχε διατηρηθεί η Ρωμαϊκή
Αυτοκρατορία, ο Χριστός θα είχε πεθάνει λησμονημένος πάνω σε έναν ανώνυμο
σταυρό, δεν θα είχε υπάρξει η αγγλική γλώσσα ούτε η ανάγκη για την
προτεσταντική Μεταρρύθμιση και ο Μέγας Φρειδερίκος θα έμοιαζε με γελωτοποιό.
Μπορεί. Μπορεί και όχι. Ίσως οι Γερμανοί να έβρισκαν πάλι τον τρόπο να
γεννήσουν έναν Μπαχ, έναν Γκαίτε και έναν Χίτλερ. Όμως όλα αυτά τα «μπορεί»
και τα «αν» συνθέτουν μια άλλη εικόνα του κόσμου, το ίδιο συναρπαστική όσο και
το βιβλίο των 33 ιστορικών του ­ μια μεταγραφή της ιστορίας, που μοιάζει με
αντίστροφη επιστημονική φαντασία.