Η εθνική προσφορά των Ποντίων της Γερμανίας

Αυτήν τη φορά, τα πράγματα εξελίχθηκαν ομαλά: οι ομιλητές, που απηύθυναν
χαιρετισμούς, δεν ήταν φλύαροι. Μίλησαν από τρία, άντε από τέσσερα λεπτά, το
πολύ ο καθένας. Έτσι, τα παιδιά ­ γύρω στα 1.000, από 35 συλλόγους ­ όπως και
οι δικοί τους ­ πάνω από 3.000 άτομα ­ που είχαν φάει εκατοντάδες χιλιόμετρα
στα πούλμαν, ώσπου να φτάσουν ώς εδώ, δεν ταλαιπωρήθηκαν στο «περίμενε». Και
φυσικά, η μεγαλειώδης εκδήλωση, χρονικά, δεν ξεχείλωσε ­ δεν βγήκε από τα
φυσιολογικά όριά της.

ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗ. Ιούνιος

Μπροστά τα μικρά Ποντιόπουλα και από πίσω τα κορίτσια και τ’ αγόρια των 17-18 χρόνων: η μεγάλη γιορτή, με το χορό και το τραγούδι, έχει αρχίσει (Φωτογραφία Γιάννη Κυριακίδη)

Ήταν, όντως, μεγαλειώδες, το 19ο φεστιβάλ ποντιακών χορών; Ήταν. Όπως πάντα.
Και μόνον η αρχή, η έναρξη της «παράστασης», όπου τα παιδιά, με τις στολές και
τα λάβαρά τους, μπαίνουν στην αίθουσα, απ’ όλες τις μεριές και, πιασμένα χέρι
χέρι, χορεύουν έναν ατέλειωτο, «κυκλικό» χορό, υπό τους ήχους των κεμετζέδων,
ξαφνιάζει, εντυπωσιάζει, προκαλεί το αβίαστο και παρατεταμένο χειροκρότημα!

Από μιαν άλλη πλευρά, όμως, η κατάσταση ήταν χειρότερη από περασμένες χρονιές:
ο κόσμος, ήταν λίγος. Κι αυτό, παίζει μεγάλο ρόλο. Διαφορετικά ανασαίνει και
αντιδρά μια αίθουσα με 7.500 Πόντιους ­ Στουτγκάρδη ­ και διαφορετικά μια
αίθουσα με 3.000. Στην πρώτη περίπτωση τα κύματα του ενθουσιασμού και της
συγκίνησης είναι θεόρατα. Και σε παρασύρουν. Και σε ανεβάζουν στους ουρανούς!
Και σε κάνουν να θυμάσαι και να λες «ήμουν κι εγώ εκεί»…

Τι συμβαίνει και αραιώνει ο κόσμος; Δίνονται πολλές εξηγήσεις. Ειδικά για τη
Νυρεμβέργη: ο τοπικός σύλλογος έχει λίγα μέλη. Τι είναι, δηλαδή, ο κάβουρας
και τι είναι το ζουμί του… Επιπλέον: αυτή την εποχή, εδώ, βραδιάζει πολύ
αργά ­ στις 9, έχει ακόμη ήλιο. Δεν μπορεί, λοιπόν, ν’ αρχίζει η εκδήλωση στις
7. Δεν μπορεί, όμως, ν’ αρχίζει και μετά τις 9, γιατί, τότε, οι χοροί θα
τελειώσουν τα χαράματα. Άρα, πρέπει να βρεθεί μια μέση οδός.

Μια άλλη εξήγηση ­ γενική: το φεστιβάλ, δεν επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ο κόσμος,
είδε τους χορούς μια, δυο, τρεις φορές και ένα τμήμα του, φυσικό είναι,
βαρέθηκε. Τρίτη εξήγηση: γίνονται οργανωτικά λάθη. Και οι τοπικοί σύλλογοι,
δεν «τρέχουν» όπως παλιά. Τέταρτη εξήγηση: πολλά στελέχη, για προσωπικούς ή
άλλους λόγους, έχουν απομακρυνθεί από την «υπόθεση». Και είναι στελέχη με
πείρα, με γνωριμίες, με επιρροή.

Φρέσκο αίμα

Συμπέρασμα: το φεστιβάλ, πρέπει να ξαναζεσταθεί. Να χρησιμοποιηθούν όλα τα
παλιά, έμπειρα στελέχη και να μπουν στους συλλόγους νέα μέλη, φρέσκο αίμα. Να
γίνει επανίδρυση, δηλαδή, της Ομοσπονδίας, όπως λένε και στα κόμματα. Δεν ξέρω
να υποδείξω τρόπους. Πρέπει, όμως, να βρεθούν. Γιατί αλλιώς, σε μερικά χρόνια,
αυτός ο υπέροχος θεσμός, με την εθνική αποστολή, φοβάμαι ότι θα πάρει την κάτω
βόλτα.

Αυτούς τους προβληματισμούς, μου διατύπωσε, σε χοντρές γραμμές και ο πρόεδρος
του συλλόγου Ποντίων Νυρεμβέργης, Δημήτρης Λαμπρόπουλος. Ένας νέος, πολύ
μελαχρινός άνδρας, με μακριά μαλλιά και σκουλαρίκι στο αυτί, που μπήκε και
βγήκε σε διάφορες πανεπιστημιακές σχολές, έφτασε ώς το πτυχίο, αλλά, τελικά,
τα παράτησε όλα, για ν’ ανοίξει ένα μεγάλο… καφενείο στο κέντρο της πόλης!
Ένα καφενείο, στο οποίο μαζεύονται εκατοντάδες Έλληνες, κάθε μέρα για να πιουν
τον καφέ τους, να τα πούνε και, αν θέλουν, να φάνε κι ένα γρήγορο φαγητό.
Περιττό να σημειώσω, ότι η επιχείρηση «σκίζει»…

Ο Λαμπρόπουλος, λοιπόν, από το αεροδρόμιο του Μονάχου, που με παρέλαβε, μαζί
με τη γυναίκα μου και τη φίλη μας Μαρία Πουλατζά, έδειχνε ανήσυχος. «Έχουμε
μόνο 180 άτομα στον σύλλογο. Ευτυχώς, οι περισσότεροι είναι νέοι. Αλλά οι
δυνάμεις μας, όλο και μειώνονται. Πού θα πάει, αλήθεια, όλη αυτή η προσπάθεια,
που άρχισε πριν από 20 χρόνια; Στο φολκλόρ θα μείνουμε;» έλεγε και ξανάλεγε.
Και στο «πρόγραμμα» του φεστιβάλ, έγραψε πράγματα, που έχουν μια δόση
αλήθειας, αλλά, γενικώς, είναι άδικα, «αφ’ υψηλού» και σκληρά. Διαβάζω:

«Τα τελευταία χρόνια, η τρίτη προσφυγική γενιά (κυρίως) δέχεται την προτροπή
(αναπόδραστη ανάγκη) να θεωρήσει το ζήτημα “Πόντος” και τις εκφάνσεις του, την
πολιτική και ιστορική του διάσταση (αργώς εταβρανεύταμε). Να το εντάξει δηλαδή
στην καθημερινή προβληματική, που οι διάφορες συνιστώσες της, συνθέτουν το
profile της σύγχρονης πραγματικότητας (χμ!). Ωραίο ακούγεται, στο διά ταύτα
κολλάμε. Εξ ορισμού το πιο δυναμικό τμήμα της κοινότητας των Ποντίων, η
νεολαία, δεκαετίες τώρα επιδεικνύει μια νευρωτική, στα όρια αυτισμού,
θρησκοληπτική (ήμαρτα Αέριμ) προσήλωση στο folklor, με αποτέλεσμα να
διαμορφώσει αναιμικά ανακλαστικά επικοινωνίας και συμμετοχής στο σύγχρονο
περιβάλλον (εσωστρέφεια ήγουν ατροφικότατη κοινωνικότητα). Ένας όγκος
πληροφοριών καθημερινά μας βομβαρδίζει χρήζοντας ανάλυσης και διάταξης στο
γνωστικό πεδίο προκειμένου να το γονιμοποιήσουν, για να μας φέρει ως ισότιμους
συμμετέχοντες στις κοινωνικές διεργασίες.

Σύγχυση

Η σύγχυση ανάμεσα στην ψυχαγωγία (λύρα – χορός – πισία) και την ανάγκη
πολιτικής επιβίωσης του Πόντιου (ευρείες γνώσεις, εμπειρία πολυμορφικής
κοινωνικής δραστηριοποίησης, απελεύθερο υποσυνείδητο από το φάντασμα της
σχολικής παιδείας με τις αντιδραστικές ενστάσεις όπως τα εθνικά δόγματα και η
συναφής αστική οπτική για τον πολιτισμό, και διάθεση απεγκλωβισμού από
βαυκαλιστικά κλισέ “Πόντιος κι έναν ομάτ”) αγκύλωσαν την προοπτική
δρασκελισμού του κιτς κλίματος και κακομοιριάς που παρεπιδημεί στον οργανωμένο
χώρο των Ποντίων. Αντ’ αυτού δε, αυτός ο ίδιος εμφάνισε νεοπλασίες (έσονε
αγράσκεμος έρθεν κι όντας έβρεχεν) και φαινόμενα μεσσιανισμού ικανά να
αποθαρρύνουν το φιλότιμο και τη σωφροσύνη δόκιμων στελεχών.

Αυτόκλητοι ομαδοποιημένοι σωτήρες ή γκουρού κατά μόνας (Παναΐα μ’ κράτ’ το
μουλάρ’) εξέλαβεν θεία εντολή να οδηγήσουν τις πρωτόγονες ανησυχίες μας,
(χορευόταν ναι ή όχι το αποπάν καικά στο χωριό Τέρετσε Πάφρας;) σε πιο
προωθημένες (στην πλειστόκαινο φρονούμε) διαλεκτικές μισαλλοδοξίας φορτίζοντας
επιλεκτικά την ιστορική γνώση (π.χ. Μ. Ασιατική Καταστροφή – Γενοκτονία) με
στείρες τάσεις επικίνδυνου λαϊκισμού κι εθνικο-θρησκευτικού φανατισμού,
αποπροσανατολίζοντας τη λειτουργία του συλλογικού ασυνείδητου, αφού κεκτημένα
και αρετές του πολιτισμένου νου (αρχή αλληλεγγύης λαών, πολιτιστικής
συμβίωσης, διαλόγου, γόνιμης επικοινωνίας) υφίστανται πλέον του λόγου των πιο
πάνω Φυλάρχων. Εμείς τι κάνουμε; Αδέρφια μ’ όση εμπειρία και γνώση έχουμε τώρα
εδώ στα Φράγκικα Βασίλεια, να σταθούμε γενναία απέναντι στους καιρούς που
τρέχουν με το κεφάλι έξω απ’ την άμμο, μ’ έλεγχο και αυτοκριτική, μολογώντας
τις αδυναμίες του πολιτισμού και λόγου μας, να μπολιαστούμε όσο πρέπει απ’
τους άλλους, να πάμε παρέα εκεί που εξελίσσονται τα πάντα, χωρίς λεονταρισμούς
και σπατάλη συναισθημάτων, να βρούμε για δασκάλους έντιμα θηλυκά μυαλά,
γόνιμες ιδέες, έξυπνες λύσεις, πέρα από οράματα πομφόλυγες και την παγίδα της
μεγαλομανίας και του Ναρκισσισμού. Πιο ψηλά ο πήχυς, αδέρφια! Πολύ πιο ψηλά».

Οι νέοι συνεχίζουν την ιστορία των πατεράδων τους

Ο Πόντιος πρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Μιχάλης Παπαδόπουλος απευθύνει τον χαιρετισμό του στο φεστιβάλ ποντιακών χορών της Νυρεμβέργης (Φωτογραφία Γιάννη Κυριακίδη)

Στις εκδηλώσεις των Ποντίων της Γερμανίας, δεν υπάρχει ίχνος μεγαλομανίας και
ναρκισσισμού, πιστεύω. Ούτε στον χώρο τους παρεπιδημεί κλίμα κιτς και
κακομοιριά. Οι νέοι, στέκουν γενναία απέναντι στους καιρούς και δημιουργούν,
όπως οι πατεράδες τους και οι μανάδες τους. Παραδείγματα: οι δυο κόρες του
αείμνηστου Γιάννη Παπαδόπουλου, δουλεύουν σε τεχνικά γραφεία ­ αρχιτέκτων η
μία, πολιτικός μηχανικός η άλλη. Ο ένας γιος του Λευτέρη Τσιρίδη είναι
πολιτικός μηχανικός και ο δεύτερος σπουδάζει μηχανολόγος. Αυτά, από
περιπτώσεις που ζω, από κοντά. Ως προς τη δεύτερη γενιά μεταναστών, μπορώ να
μιλάω ώρες και για θαύματα: ο Λευτέρης Τσιρίδης, μηχανολόγος και από τους πιο
σημαντικούς χορηγούς του φεστιβάλ, τέλειωσε το Πανεπιστήμιο στη Γερμανία και
έχει ένα εργοστάσιο, κοντά στη Φρανκφούρτη, που φτιάχνει τα καλύτερα ασανσέρ
στην κεντρική Ευρώπη! Ο Γιάννης Λαρχανίδης, που βρισκόταν και βρίσκεται
συνεχώς, κοντά στην Ομοσπονδία Συλλόγων Ποντίων Ευρώπης και τις επιδιώξεις
της, στη Γερμανία σπούδασε και είναι διαπρεπής δικηγόρος στη Φρανκφούρτη. Ο
Θόδωρος Αγαθαγγελίδης, στέλεχος της ομοσπονδίας, είναι δημοτικός σύμβουλος του
Δήμου Νυρεμβέργης. Ο Στέφανος Χοταμανίδης, είναι διακεκριμένος ψυχίατρος στο
Κίελο. Ο Γιάννης Παπαδόπουλος, διέπρεψε ως μεγαλοεπιχειρηματίας, χωρίς ποτέ,
να αφήνει πίσω τις δουλειές της Ομοσπονδίας. Επιχειρηματίας επιτυχημένος και ο
Γιώργος Τσορακλίδης. Και ο Λάκης Ιερωνυμίδης. Και επιστήμονας ­ δικηγόρος ­ ο
Νίκος Ιωαννίδης. Διευθυντές Τραπεζών, ένα σωρό άλλοι. Και έμποροι. Και
γουναράδες. Και ό,τι άλλο πεις…

Για τους νέους ­ τρίτη γενιά ­ ειδικά, αρμοδιότερος να μιλήσει είναι ο
Συντονιστής της Επιτροπής Νεολαίας, Κώστας Καραγιαννίδης. Που στον χαιρετισμό
του, στο φεστιβάλ, τόνισε: «Εμείς τα 1.000 Ποντιόπουλα, ντυμένα με τις
πατροπαράδοτες φορεσιές του μακρινού πατέρα και της μακρινής μητέρας και με τα
μουσικά παραδοσιακά όργανα των Ποντίων, λύρα, τουλούμι, γαβάλ, νταούλ και με
την ευθύνη της συνοχής και της συνέχειας, αναστορούμε τις περιπέτειές μας μέσα
στον χρόνο, χορεύουμε τους ενωτικούς χορούς και τραγουδούμε τα νοηματικά
τραγούδια των ένδοξων προγόνων μας. Εκτιμούμε τη μεγάλη ευθύνη, γι’ αυτό και
θα αγωνιστούμε με σύνεση και επιμονή, για να προσεγγίσουμε τους σκοπούς και να
κάνουμε τα λόγια πράξεις. Η παρουσία μας στο διαδίκτυο είναι το πρώτο. Θα
δώσουμε ουσία και περιεχόμενο στον λόγο και δεν θα μείνουμε αμέτοχοι στις
εξελίξεις των καιρών μας. Θα ξεκινήσουμε μια νέα προσπάθεια για την παραγωγή
ποιοτικότερου πολιτιστικού, ιστορικού και κοινωνικού έργου, που θα μας
καταξιώσει ως Έλληνες πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Είκοσι χρόνια έργα

Ένα μωράκι τριών χρόνων με ποντιακή στολή, αλλά και με την… πιπίλα στο στόμα έκλεψε την παράσταση στο φεστιβάλ της Νυρεμβέργης (Φωτογραφία του Γιάννη Κυριακίδη)

Από το 1981 κρατάει ­ και πρέπει να κρατήσει πάρα πολλά χρόνια ακόμη ­ αυτή η
ιστορία. Ξεκίνησε από την κραυγή αγωνίας «πρέπει να ανταμώσουμε, για να μην
αφομοιωθούμε, εδώ στην ξενιτιά». Κραυγή του Γιώργου Τσορακλίδη, του Γιάννη
Παπαδόπουλου, του Χρήστου Παπαδόπουλου. Και σήμερα, κάθε πόλη της Γερμανίας,
έχει και από ένα σύλλογο Ποντίων! Που ασχολείται με ωραία έργα. Και θυμίζει
στα παιδιά, με τον χορό, με το τραγούδι, με συνέδρια και διακεκριμένους
ομιλητές, ότι είναι μεν Ευρωπαίοι πολίτες, αλλά έχουν και ρίζα και ταυτότητα.
Όχι με διάθεση υπεροπτική. Αλλ’ από την ανάγκη να μην υπάρξει ισοπέδωση ­ να
μη γίνουν όλοι, άνθρωποι που βγήκαν, σαν παράθυρα και πόρτες αυτοκινήτων, από
το ίδιο εργοστάσιο.

Δέκατο ένατο φεστιβάλ. Με παιδιά, που γεννήθηκαν στη Γερμανία, πηγαίνουν στα
ίδια σχολεία με τα Γερμανόπουλα, μαθαίνουν τα ίδια γράμματα, αλλ’ από τους
γονιούς τους και από τους ποντιακούς συλλόγους, στους οποίους ανήκουν,
μαθαίνουν να χορεύουν και να τραγουδούν ποντιακά, να παίζουν κεμετζέ και
νταούλι, να παίζουν αγγείο, όπως ο Δημήτρης, ο γιος του Χρήστου Παπαδόπουλου,
να κουβεντιάζουν με τις στολές των προπάππων τους και να προετοιμάζονται, όλο
τον χρόνο για τη μεγάλη γιορτή, το φεστιβάλ, που κάθε χρόνο, γίνεται κι αλλού
­ Βερολίνο, Αννόβερο, Φραγκφούρτη, Έσσεν, Αμβούργο, Μόναχο κ.λπ. ­ χωρίς
διαγωνιστικό χαρακτήρα.

Έχω παρακολουθήσει όλα, σχεδόν, τα φεστιβάλ. Κι έχω δακρύσει πολλές φορές.
Όπως δακρύζει, τώρα, απέναντί μου, η Μαρία Πουλατζά. Κι έχω ανατριχιάσει από
συγκίνηση, βλέποντας μικρά παιδιά, να δίνονται στον πυρρίχιο και να χτυπάνε με
δύναμη τα πόδια τους στη γη, να την τρυπήσουν! Κι έχω τραγουδήσει, μαζί με τον
Αχιλλέα Βασιλειάδη και τους άλλους τραγουδιστάδες, με τον αείμνηστο Χρήστο
Χρυσανθόπουλο στη λύρα, το τραγούδι με το οποίο με μεγάλωσε η μάνα μου: «η
κορ’ επήεν σο παρχάρ’, έι πουλί μ’, πουλί μ’/ να (γ)ίνεται Ρομάνα, έλα, έλα,
λέγω σε/ Και για τ’ ατέν θα (γ)ίνουμε, έι πουλί μ’, πουλί μ’/ και κυνηγός σ’
ορμάνια, έλα, έλα, λέγω σε».

Γιορτή

Δέκατο ένατο φεστιβάλ, στη Νυρεμβέργη, που γιορτάζει τα 950 χρόνια της
(υπάρχει, ακόμα, κοντά στο ξενοδοχείο που μένω, ερειπωμένο το Στάδιο, όπου
εκφωνούσε τους λόγους του, μπρος στους παραληρούντες ναζί, ο Αδόλφος Χίτλερ)
και είν’ εδώ, πέρα από τους ντόπιους, σπουδαίοι άνθρωποι ποντιακής καταγωγής,
φερμένοι από την Ελλάδα. Ανάμεσά τους, ο Γρηγόρης Νιώτης, πολιτικός που
αγάπησε και γνωρίζει τον απόδημο ελληνισμό και απορώ πώς δεν έγινε και πάλι,
από τον Κ. Σημίτη, υφυπουργός Εξωτερικών, δοθέντος ότι είναι πρόσωπο
διακομματικής αποδοχής. (Σήμερα, έχει την προεδρία της Διακομματικής Επιτροπής
της Βουλής για τον Απόδημο Ελληνισμό). Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης Μιχ. Παπαδόπουλος κι άλλοι τέσσερις καθηγητές από το ίδιο
Πανεπιστήμιο (Παρχαρίδης, Συμεωνίδης, Αντωνιάδης, Σελβιαρίδης) στο οποίο
διδάσκουν, συνολικά, σε όλες τις βαθμίδες, 150 Πόντιοι επιστήμονες! Ο
διακεκριμένος δικηγόρος της Θεσσαλονίκης και συγγραφέας Κώστας Χαρομίδης.
Εκπρόσωποι της Μέριμνας Ποντίων Κυριών Θεσσαλονίκης ­ ενός συλλόγου με
σημαντική δράση. Ο δήμαρχος Μελισσίων Δημ. Τομπαλίδης. Ο πρώην βουλευτής Αλ.
Δαμιανίδης. Και, βέβαια, ο πολιτικός μηχανικός, μεγαλοεπιχειρηματίας, επίτιμος
πρόεδρος της Ομοσπονδίας και μόνιμος χορηγός του Φεστιβάλ, Χρήστος Γαλανίδης.
Και άλλοι.

Φυσικά, βρίσκονται εδώ, όπως πάντα, η χήρα του Γιάννη Ταϊγανίδη, με την κόρη
της, όπως και η χήρα του Γιάννη Παπαδόπουλου, με μία κόρη της. Και, ασφαλώς, ο
Τσιρίδης, με όλη του την οικογένεια.

Ο φίλος μου ο Λευτέρης, που, βλέποντας ένα μωράκι τριών ετών, με το μπιμπερό
στο στόμα, να χορεύει, ντυμένο με την ποντιακή στολή, γυρίζει και μου λέει,
καλαμπουρίζοντας: «Περιμένω, πώς και τι, ν’ αρχίσει να περπατάει ο γιος του
Θαλή ­ ο εγγονός μου. Για να του φορέσω τη στολή και να τον ξαμολήσω. Να μπει
στη ζωή με το δεξί. Ποντιακά!».

* Είναι καταπληκτική, αυτή η ιστορία των Ποντίων της Γερμανίας. Δεν βραβεύτηκε
τυχαία η Ομοσπονδία, από την Ακαδημία Αθηνών. Χρειάζεται, όμως, όπως είπα, να
γίνει επανίδρυση. Χρειάζεται να συσπειρωθούν όλες οι δυνάμεις, για τον κοινό
σκοπό. Δεν είναι δυνατόν, ο Γιώργος Τσορακλίδης, ιδρυτικό μέλος και δύο φορές
πρόεδρος, να βάζει υποψηφιότητα για το Δ.Σ. και να μην εκλέγεται! Και δεν
είναι καθόλου εύκολο ο πρόεδρος Χρ. Παπαδόπουλος, ο Γ. Αμαραντίδης και οι
συνεργάτες τους, να κουβαλάνε ένα τόσο μεγάλο φορτίο, χρόνια τώρα, χωρίς
ουσιαστική βοήθεια.