Ο εφιάλτης ξυπνά

Ταξιδιωτικά γραφεία στην Ουκρανία παρέχουν ξενάγηση

Ήταν 26 Απριλίου 1986. Πριν από δεκατέσσερα χρόνια ο πλανήτης πάγωσε. Έγινε
αυτό που πολλοί έτρεμαν από πολλά χρόνια. Πυρηνικός όλεθρος. Όσοι φώναζαν για
τον κίνδυνο που εγκυμονούσαν τα πυρηνοκίνητα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής
ενέργειας, φάνηκε πως δικαιώθηκαν. Στο Τσερνόμπιλ της Ουκρανίας, η βλάβη στον
4ο αντιδραστήρα του πυρηνικού εργοστασίου παρουσιάστηκε τις πρώτες πρωινές
ώρες. Επτά δευτερόλεπτα μετά την ενεργοποίηση του συστήματος διακοπής
λειτουργίας, άρχισαν οι πρώτες εκρήξεις. Εξαιρετικά ισχυρό ραδιενεργό νέφος
εξαπλώθηκε πάνω από σχεδόν ολόκληρη την Ευρώπη, που ξυπνούσε σε έναν εφιάλτη.
Ήταν το πιο σοβαρό πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Άλλοι δύο αντιδραστήρες
στο εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ σφραγίστηκαν το 1986 και το 1991. Τώρα,
λειτουργεί, μόνο ένας. Δεκατέσσερα χρόνια εκστρατείας της Δύσης για το κλείσμο
του Τσερνόμπιλ λήγουν στις 15 Δεκεμβρίου του 2000, οπότε αναμένεται να κλείσει
οριστικά, όπως ανακοίνωσε πριν από λίγες μέρες ο Ουκρανός πρόεδρος Λεονίντ
Κούτσμα. Ωστόσο θα απαιτούνται 6,14 εκατομμύρια δολάρια ετησίως και για πέντε
χρόνια για συντήρηση, μέχρις ότου τα πυρηνικά καύσιμα εξαλειφθούν οριστικά.
Για να κατασκευαστεί ασφαλής νέα σαρκοφάγος πάνω από τον κατεστραμμένο
αντιδραστήρα, θα χρειαστούν 760 εκατ. δολάρια και θα απομένουν άλλα 360 να
συγκεντρωθούν από διεθνείς δωρητές. Δύο νέες εγκαταστάσεις ατομικής ενέργειας
χτίζονται στο Κμελνίτσκι και στο Ρίβνε της Δυτικής Ουκρανίας, που θα
αντισταθμίσουν την απώλεια ενέργειας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συμβάλουν με 78
εκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή της σαρκοφάγου και με άλλα δύο για την
ενίσχυση των μέτρων ασφάλειας στις άλλες πυρηνικές μονάδες της Ουκρανίας.
Σύμφωνα με την ουκρανική προεδρία, το ποσόν για τα δύο νέα εργοστάσια θα
φτάσει τα 1,2 δισ.. Αυτό είναι το οικονομικό κόστος από την τραγωδία του
Τσερνόμπιλ. Και υπολογίζεται, σε αντίθεση με το κόστος σε ανθρώπινο
δυναμικό…Ο ακριβής αριθμός των νεκρών και γενικότερα των θυμάτων δεν θα
γίνει ποτέ γνωστός.

Ανάπηροι

Εβδομήντα χιλιάδες έμειναν ανάπηροι εξαιτίας της ραδιενέργειας στην οποία
εξετέθησαν. Σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στο Κίεβο, 3,5 εκατομμύρια
άνθρωποι, και από αυτούς, πάνω από το ένα τρίτο παιδιά, ασθένησαν εξαιτίας της
μόλυνσης μόνο στην Ουκρανία και τα κρούσματα καρκίνου του θυρεοειδούς
αυξήθηκαν κατά 10 φορές. Σε διάφορες γειτονικές χώρες, όπως στη Λευκορωσία,
αλλά και σε ευρωπαϊκές, για παράδειγμα στη Βρετανία, ισχύουν ακόμη
απαγορεύσεις ειδών, τα οποία δεν επιτρέπεται να εισαχθούν στην τροφική
αλυσίδα.

Οι συνέπειες της καταστροφής ακόμη και σήμερα, δεκατέσσερα χρόνια μετά, είναι
εμφανείς. Περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, στην πόλη – φάντασμα, το Πριπιάτ,
που παραμένει σιωπηλός μάρτυρας της καταστροφής, και τα μικρά χωριά που
γειτονεύουν με τον πυρηνικό σταθμό σε απόσταση 20 μιλίων. Η περιοχή αυτή
εγκαταλείφθηκε σε τέτοιες συνθήκες πανικού, που προσωπικά αντικείμενα
κείτονται ακόμη, μισοκατεστραμμένα, εδώ κι εκεί. Ενενήντα χιλιάδες άνθρωποι
αναγκάστηκαν να εκτοπιστούν τον Απρίλιο του ’86. Σήμερα, ταξιδιωτικά γραφεία
στην Ουκρανία, με 30 δολάρια, παρέχουν ξενάγηση στους τουρίστες στον τόπο της
τραγωδίας. Και τα μόνα που φαίνεται να ευημερούν στη ζώνη αποκλεισμού γύρω από
το εργοστάσιο είναι σπάνια είδη άγριων ζώων και φυτών που επέστρεψαν για να
αναλάβουν πλέον τον έλεγχο της εγκαταλελειμμένης περιοχής.

Η απειλή υπάρχει

Αν κάποιοι απαντούσαν κατηγορηματικά ότι το επίμαχο εργοστάσιο δεν θα
αποτελέσει ξανά απειλή για τον κόσμο, ήταν οι εργαζόμενοι σε αυτό. «Ποτέ»
έλεγαν σε συνεντεύξεις, φοβούμενοι, ίσως περισσότερο απ΄ όλα, την ανεργία.
Περισσότερο κι από τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας, που βρέθηκαν πέντε φορές
υψηλότερα από τα όρια ασφαλείας. Περισσότερο κι από τον 3ο αντιδραστήρα, που
είναι ο μόνος που λειτουργεί στο Τσερνόμπιλ, παρά τις 300 ρωγμές που βρέθηκε
ότι έχει σε αγωγούς του, απ΄ όπου περνά ραδιενεργό υλικό. Όπως φαίνεται όμως,
ο χρόνος του τελειώνει. Και οι περίπου 5.000 εργαζόμενοι στο Τσερνόμπιλ έχουν
κάθε λόγο να ανησυχούν. Και μετά η Ευρώπη θα μπορεί να κοιμάται ήσυχη; Κάποιοι
αμφιβάλλουν. Ουκρανός αξιωματούχος αποκάλυψε ότι 12 πυρηνικοί αντιδραστήρες
πρώτης γενιάς, τύπου RBMK, όπως αυτός που εξερράγη στο Τσερνόμπιλ, λειτουργούν
ακόμη στη Δυτική Ρωσία, κοντά στην Αγία Πετρούπολη, το Κουρσκ και το Σμολένσκ.
Αυτοί οι αντιδραστήρες, σε συγκεκριμένες συνθήκες, παρουσιάζουν την τάση να
τίθενται εκτός ελέγχου. Εμπειρογνώμονες του ρωσικού υπουργείου Ατομικής
Ενέργειας καθώς και της Επιθεώρησης Πυρηνικού Τομέα επισημαίνουν σε υπομνήματά
τους ότι 10 ρωσικοί πυρηνικοί σταθμοί δεν ανταποκρίνονται στις ισχύουσες
προδιαγραφές ασφάλειας.