Πρωταθλητές στην εξαγωγή… φοιτητών

«Εξασφαλίστε το μέλλον του παιδιού σας με σπουδές στην Ιταλία και με
αναγνωρισμένα από το ΔΙΚΑΤΣΑ πτυχία ­ Ποσοστό επιτυχίας 95% στην Ιατρική και
απόλυτο ποσοστό επιτυχίας σε όλες τις άλλες σχολές των ιταλικών Πανεπιστημίων»

(από διαφημιστική καταχώρηση ιδιωτικού φροντιστηριακού οργανισμού στον Τύπο,
21/5/2000).

Όπως είναι γνωστό, χιλιάδες απόφοιτοι Λυκείου στρέφονται κάθε χρόνο σε
Πανεπιστήμια του εξωτερικού για προπτυχιακές ή μεταπτυχιακές σπουδές. Μάλιστα
στο θέμα της «φοιτητικής μετανάστευσης» η χώρα μας κατέχει ένα θλιβερό
προνόμιο που «θρυμματίζει» τα ευρωπαϊκά σύνορα, καθώς, μαζί με το Ιράν, είναι
η πρώτη παγκοσμίως στην εξαγωγή φοιτητών. Έχουμε, κοντολογίς, τη μεγαλύτερη
αναλογία σπουδαστών σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού, η οποία για την περίπτωση
της χώρας μας κυμαίνεται περί το 25% του συνόλου του εγγεγραμμένου πληθυσμού
των ΑΕΙ (και μεταπτυχιακών) που σπουδάζει εντός συνόρων, στην ελληνική
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.

Μια ματιά στον πίνακα 1 φανερώνει ότι το φαινόμενο της «εξόδου» για σπουδές
έχει το δικό του μακρύ παρελθόν. Στη δεκαετία του ’60 ο αριθμός των φοιτητών
εξωτερικού κυμαίνεται περίπου σε 7-8 χιλιάδες. Στη δεκαετία του ’70 ξεπερνάει
τις 37 χιλιάδες (1979), στη δεκαετία του ’80 αγγίζει τις 45 χιλιάδες (1982),
ενώ την τελευταία πενταετία, για την οποία δεν υπάρχουν επίσημα στοιχεία από
την Τράπεζα της Ελλάδος, υπολογίζεται σε 60 χιλιάδες περίπου προπτυχιακούς και
μεταπτυχιακούς φοιτητές.

Για να αντιληφθούμε καλύτερα την έκταση και την ένταση της φοιτητικής
μετανάστευσης ας δώσουμε κι ένα άλλο στοιχείο: τη δεκαετία 1980-1989
κατατέθηκαν για αναγνώριση στο ΔΙΚΑΤΣΑ 31 χιλιάδες περίπου τίτλοι σπουδών
πτυχιούχων του εξωτερικού. Την αμέσως επόμενη δεκαετία 1990-1999 κατατέθηκαν
για αναγνώριση στην ίδια υπηρεσία περισσότεροι από 38 χιλιάδες τίτλοι από
Πανεπιστήμια του εξωτερικού! Συνολικά, δηλαδή, τα τελευταία είκοσι χρόνια
(1980-1999) εγκρίθηκαν 90 χιλιάδες τίτλοι σπουδών Ελλήνων επιστημόνων που
αποκτήθηκαν σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Οι επιπτώσεις της φοιτητικής μετανάστευσης είναι, βέβαια, πολλές. Θα
εστιάσουμε μόνο σε μία: στην οικονομική αιμορραγία που είναι τεράστια. Σύμφωνα
με εκτιμήσεις που βασίζονται σε παλαιότερα στοιχεία της Τραπέζης της Ελλάδος
και σε έρευνες που αφορούν το ετήσιο κόστος σπουδών ενός φοιτητή στο
εξωτερικό, υπολογίζεται ότι η συνολική ετήσια δαπάνη πρέπει να ξεπερνάει
σήμερα τα 300 δισ. δρχ.!

Η αύξηση του αριθμού των εισακτέων

Είναι προφανές και έχει εντοπιστεί από αρκετούς μελετητές ότι ο λόγος που
οδηγεί τον κύριο όγκο των νέων σε σπουδές στο εξωτερικό είναι η αδυναμία να
εξασφαλίσουν μια θέση στα ελληνικά Πανεπιστήμια. Σύμφωνα με τον Ευστάθιο
Δημητρόπουλο (ΣΕΛΕΤΕ) ένα σημαντικό μέρος εκείνων που αποτυγχάνουν ή και
κάποιων που θεωρούν δεδομένη την αποτυχία τους στις Γενικές Εξετάσεις
αναζητούν τη λύση σε ιδρύματα του εξωτερικού.

Σήμερα, όμως, διαγράφεται μια νέα πραγματικότητα καθώς μέσα στα επόμενα 2
χρόνια θα αντιστραφεί για πρώτη φορά στη χώρα μας η σχέση που αφορά τη ζήτηση
και προσφορά θέσεων Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης.

Να το πούμε πιο καθαρά.

Ενώ μέχρι σήμερα ο αριθμός των εισακτέων κυμαινόταν ανάμεσα στο 30-40% των
υποψηφίων, το 2002 οι υποψήφιοι θα είναι σημαντικά λιγότεροι από τις
προσφερόμενες θέσεις. Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει ότι το 2002 οι 85
χιλιάδες θέσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα διεκδικούνται από περίπου 60
χιλιάδες υποψηφίους.

* Αποκτάει, μήπως, η φοιτητική μετανάστευση έναν υπολογίσιμο αντίπαλο που θα
αναχαιτίσει οριστικά την ορμή της;

* Μπορεί η αύξηση του αριθμού των εισακτέων να υπογράψει το οριστικό διαζύγιο
της χώρας μας με το «αγκάθι» της φοιτητικής μετανάστευσης;

Στη ρητορική επένδυση της ανακοίνωσης του αυξημένου αριθμού των εισακτέων
(85.531 φέτος) διαχεόταν και υπονοείτο η αισιόδοξη πρόβλεψη ότι αφού θα
παρέχεται η δυνατότητα να σπουδάζουν όλοι δεν θα υπάρχει λόγος να καταφεύγουν
σε Πανεπιστήμια του εξωτερικού.

Πόσο αυτή η εκτίμηση που πήρε τα χαρακτηριστικά μιας υποσχετικής για το μέλλον
μπορεί να γίνει πραγματικότητα;

Για να απαντήσουμε στο παραπάνω ερώτημα πρέπει να πάρουμε υπόψη δύο δεδομένα:

α. να διερευνήσουμε σε ποιες σπουδές κατευθύνονται όσοι καταφεύγουν σε
Πανεπιστήμια του εξωτερικού,

β. να δούμε ποια είναι η σχέση ζήτησης και προσφοράς των ανάλογων σπουδών στη
χώρα μας.

Στη δεκαετία του ’80 οι οκτώ στους δέκα Έλληνες που σπουδάζουν σε Πανεπιστήμια
του εξωτερικού στρέφονταν στις παρακάτω ειδικότητες:

Αρχιτεκτονική, Πολεοδομία – Χωροταξία, Ιατρική, ειδικότητα Μηχανολόγου –
Μηχανικού, Οικονομικά και ειδικότητα του Πολιτικού Μηχανικού, Φαρμακευτική,
ειδικότητα Χημικού Μηχανικού, Φυσική Αγωγή, Διοίκηση Επιχειρήσεων, Ψυχολογία –
Φιλολογία, Οδοντιατρική, Βιολογία.

Στη δεκαετία του ’90 η Ιατρική, οι σπουδές του Μηχανικού, τα Οικονομικά, η
Αεροναυπηγική, η Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων, η Νομική, η Φυσική Αγωγή,
η Ψυχολογία και η Βιολογία φαίνεται ότι συγκεντρώνουν τη συντριπτική
πλειοψηφία των ενδιαφερομένων.

Μια ματιά μόνο στον πίνακα 4 είναι ικανή για να φανερώσει το μέγεθος της
αναντιστοιχίας ανάμεσα στη ζήτηση και την προσφορά θέσεων στις παραπάνω
σπουδές της ελληνικής πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Έχουμε, λοιπόν, και λέμε:
για κάθε μία θέση στα Ιατρικά Τμήματα υπάρχουν έξι υποψήφιοι που «καίγονται»
για την κατάκτησή της καθώς τη σημειώνουν ως πρώτη τους επιλογή. Έξω από τις
«πύλες» των Τμημάτων Ψυχολογίας συνωστίζονται 14 υποψήφιοι που την έχουν στην
κορωνίδα των επιλογών τους. Τις 1.770 θέσεις της Νομικής διεκδικούν «φανατικά»
9.846 υποψήφιοι και πάει λέγοντας. Είναι φανερό ότι η φοιτητική μετανάστευση
τροφοδοτείται με τα «καύσιμα» του ελλείμματος θέσεων που παρουσιάζει η
ελληνική Τριτοβάθμια Εκπαίδευση σε εκείνες ακριβώς τις σπουδές που
συγκεντρώνουν το «φλογερό» ενδιαφέρον των υποψηφίων.

Είναι φανερό ότι ένα μεγάλο τμήμα των υποψηφίων δεν ενδιαφέρονται γενικά για
την είσοδό τους στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, αλλά για την είσοδό τους σε
σχολές και τμήματα που παραπέμπουν σε θέσεις επαγγελματικής ασφάλειας, κύρους
και οικονομικών απολαβών.