ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το τέλος της πλειοψηφίας

Στη συνεχιζόμενη «μάχη των ταυτοτήτων» η επίσημη Εκκλησία επικαλείται την
αρχή της πλειοψηφίας: αναγράψτε το θρήσκευμα, γιατί αυτό θέλει ή, σε κάθε
περίπτωση, σε αυτό πιστεύει το 98% του ελληνικού λαού. Έτσι όμως αποκαλύπτει
πόσο συγχέει την ελευθερία με την ισχύ και τη δημοκρατία με τα συμφέροντά της.

Ας παραβλέψουμε προς στιγμήν το γεγονός ότι και μόνη η χρήση τέτοιας
επιχειρηματολογίας δικαιώνει όσους πιστεύουν πως αυτό για το οποίο κυρίως
κόπτεται η Εκκλησία είναι η διατήρηση της προνομιακής πολιτικής και όχι
πνευματικής θέσης της, αφού η αρχή της πλειοψηφίας νοείται μόνο στα πλαίσια
διαπάλης για την εξουσία και όχι βέβαια για την επιρροή στην ψυχή του
ανθρώπου. Εκείνο που έχει ίσως μεγαλύτερη σημασία είναι ότι η στρεβλή, όπως θα
δούμε, επίκληση μια θεμελιώδους αρχής της δημοκρατίας ενσταλάζει στον πολίτη,
που δεν έχει υποχρέωση ούτε και δυνατότητα να γνωρίζει τις ορθές νομικές
διαστάσεις ενός τόσο περίπλοκου ζητήματος, την αίσθηση ότι καταπιέζεται στην
έκφραση ενός στοιχείου της προσωπικότητάς του για το οποίο αισθάνεται
περήφανος και, άρα, κλονίζει την ίδια την πίστη του στη δημοκρατία. Λέγοντας
στο 98% του ελληνικού λαού ότι το 2% δεν το αφήνει να εκφρασθεί ή αμφισβητεί
την πίστη του, η Εκκλησία γνωρίζει ότι αγγίζει μια ευαίσθητη χορδή, με τρόπο
μάλιστα (και είναι το κυριότερο γι’ αυτήν όπλο) που μπορεί εύκολα να
δημιουργήσει ανακλαστικά αγανάκτησης κατά της κρατικής εξουσίας και των
εκπροσώπων της. Δημιουργείται έτσι μια πλήρης ανατροπή της πραγματικότητας,
που εκτός από παράλογη είναι και επικίνδυνη.

Γιατί η καρδιά του όλου θέματος είναι η ισότητα στην εκδήλωση και άσκηση μιας
κοινής για όλους ελευθερίας ­ πίστης ή μη πίστης, πίστης στην επικρατούσα
θρησκεία ή σε κάποια άλλη έκφρασή της ή και σε διαφορετική εντελώς θρησκεία.
Καμία απολύτως θέση δεν έχει εδώ η αρχή της πλειοψηφίας, που βρίσκει το
δικαιοπολιτικό της έρεισμα στην έννοια της αντιπροσώπευσης: επειδή για να
λειτουργήσει το Κράτος και να διατηρήσει τη συνοχή της η κοινωνία είναι ανάγκη
να λαμβάνονται ορισμένες δεσμευτικές για όλους αποφάσεις, θεσμοθετήθηκε ο
πολιτειακός κανόνας σύμφωνα με τον οποίο τις αποφάσεις αυτές θα λαμβάνουν τα
πρόσωπα και τα όργανα που ο μεγαλύτερος (συγκριτικά) αριθμός πολιτών επέλεξε
γι’ αυτό τον σκοπό.

Ουδόλως σημαίνει ότι εκείνοι που τελικά μειοψήφησαν έχασαν το δικαίωμα να
διατηρούν και να εκφράζουν με κάθε νόμιμο τρόπο τις απόψεις τους και τις
διαφωνίες τους. Κι έτσι εισερχόμαστε στον χώρο των ατομικών ελευθεριών, όπου η
λογική είναι η εντελώς αντίστροφη: εδώ ο πολιτειακός κανόνας στοχεύει στην
προστασία των δικαιωμάτων του καθενός, ιδίως μάλιστα των πιο αδύνατων, εκείνων
που μειοψηφούν ­ είναι δηλαδή ο κανόνας που επέτρεψε στους λίγους και γκρίζους
της θρησκευτικής αδιαλλαξίας να διαδηλώσουν την Τετάρτη.

Το μόνο ζήτημα, συνεπώς, που ήταν δυνατό να γεννηθεί αφορούσε το αν η
υποχρεωτική εγγραφή του θρησκεύματος στις ταυτότητες παραβίαζε έστω και εις
βάρος ενός Έλληνα πολίτη κάποιον κανόνα του Συντάγματος (όπως δεν είπε η Αρχή
Προστασίας Δεδομένων, αλλά όπως νομίζω ότι μπορεί να συναχθεί από την ερμηνεία
της σχετικής με τη θρησκευτική ελευθερία διάταξης) ή του νόμου (όπως συμπέρανε
η Αρχή, με βάση την αρχή της μη προσφορότητας της σχετικής «ευαίσθητης»
εγγραφής για τη διακρίβωση της ταυτότητας ενός προσώπου). Από τη στιγμή που η
αντίθεση προς τον νόμο προκύπτει με βεβαιότητα, δεν τίθεται ζήτημα για την
προάσπιση οποιουδήποτε δικαιώματος της πλειοψηφίας (ιδίως με τη μορφή της
εισάγουσας μιαν εντελώς αθέμιτη διαφοροποίηση «προαιρετικής εγγραφής»), ούτε
φυσικά ζήτημα, εξ αυτού μόνου του λόγου, αμφισβήτησης των αρχών που πρεσβεύει
η πλειοψηφία.

Από τη μάλλον κουραστική αυτή ιστορία, η δημοκρατία μας μπορεί τελικά να μη
βγει ζημιωμένη. Όχι μόνο αν γίνει αντιληπτό ότι η αρχή της πλειοψηφίας δεν
μπορεί ποτέ να οδηγήσει στη φίμωση της ελευθερίας, αλλά και επειδή με τη στάση
της η Εκκλησία καθιστά βέβαιο αυτό που όλοι αισθανόμαστε: ότι έχουμε
δημοκρατία ακριβώς επειδή το Κράτος μας είναι λαϊκό και όχι θεοκρατικό.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.