ΔΡΟΜΟΙ

Ένας άγνωστος…

… άνθρωπος στον πολύ κόσμο είναι αυτός που με μια και μόνο εφεύρεσή του
διαμόρφωσε το πρόσωπο της σύγχρονης ιστορίας. Χωρίς αυτόν, η αμερικανική
ήπειρος δεν θα ήταν η ίδια, ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος θα ήταν αλλιώτικος, τα
ναζιστικά στρατόπεδα θα ήταν αγνώριστα. Η εφεύρεσή του κυριάρχησε στη γη,
μεταμόρφωσε τα στρατόπεδα, στοίχειωσε τα πεδία της μάχης, έγινε έμβλημα
καταπίεσης, σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. Το 1874, ο άγνωστος Τζ. Φ. Γκλίντεν
κατοχύρωσε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για μια εφεύρεση αποτελεσματική και πρακτική,
που ήταν προορισμένη να κατακτήσει τον κόσμο: το συρματόπλεγμα. Βέβαια, άλλο η
εφεύρεση και άλλο οι χρήσεις της. Όμως, η τεχνική είναι τέλεια: το διπλό σύρμα
διατηρεί την ένταση και αποτρέπει την εκτόνωση, αγκαθωτό, συνδεδεμένο πάντα με
την εξουσία, το θάνατο, τη μαζική εξόντωση.

Το συρματόπλεγμα…

… έχει μια πολιτική ιστορία, που ο Ολιβιέ Ραζάκ εξετάζει στο ομώνυμο βιβλίο
του (εκδ. La Fabrique). Ήταν το εργαλείο με το οποίο εξοντώθηκαν οι Ινδιάνοι.
Με αυτό κατακερματίστηκαν οι πεδιάδες και η κοινωνική τους οργάνωση: δεν
μπορούσαν πια να κυνηγήσουν, έχασαν την επαφή τους με το χώρο. Στα χαρακώματα
του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, «εκατοντάδες νεκροί ήταν σκορπισμένοι εδώ και
εκεί, σαν κομμάτια από ναυάγιο. Οι πιο πολλοί έχαναν τη ζωή τους πάνω στα
εχθρικά συρματοπλέγματα, παγιδευμένοι σε αυτά, σαν ψάρια μέσα στο δίχτυ.
Κρέμονταν εκεί, σε αφύσικες στάσεις». Με τα ναζιστικά στρατόπεδα, το
συρματόπλεγμα βρίσκεται στο απόγειό του: ηλεκτροφόρο, θανατηφόρο,
«αρχιτεκτονικό» στοιχείο της βίας, οριοθετεί το χώρο που μέσα του συντελείται
η απόλυτη κυριαρχία, η ολοκληρωτική καταστροφή, χαράσσει μέσα στον κόσμο έναν
εξωπραγματικό και απάνθρωπο «απόκοσμο».

Οι τεχνικές…

… του διαχωρισμού και του εγκλεισμού δεν έχουν εκλείψει ακόμη. Τη θέση του
σύρματος έχουν πάρει μηχανισμοί προστασίας και αποκλεισμού λιγότερο εμφανείς
αλλά περισσότερο αποτελεσματικοί: ηλεκτρονικές πύλες και επιτήρηση με βίντεο.
Ο χώρος δεν έχει πια φυσικά φράγματα. Αστυνομεύεται ηλεκτρονικά, εξ
αποστάσεως. Η βία συνεχίζεται, απλώς είναι λιγότερο εμφανής.

Το ζήτημα…

… σήμερα είναι ο κατατεμαχισμός του κόσμου, ο κατακερματισμός του. Αυτό που
λένε «παγκοσμιοποίηση» δεν αφορά παρά την οικονομία και τα χρηματιστήρια. Οι
πληροφορίες και οι χρηματιστηριακές εντολές κυκλοφορούν σχεδόν παντού. Όχι
όμως και οι ιδέες, τα έργα, οι γλώσσες, διαπιστώνει ο Ζεράρ Λεκλέρκ σε ένα
άλλο βιβλίο («Η πολιτιστική παγκοσμιοποίηση», εκδ. PUF). Το ουμανιστικό όνειρο
για έναν κόσμο χωρίς φυσικά ή νοητά συρματοπλέγματα αποδεικνύεται πολύ πιο
δύσκολο να πραγματοποιηθεί από ό,τι είχαν φανταστεί οι γενιές του ρομαντισμού.
Τα εμπορεύματα κυκλοφορούν ταχύτατα. Οι εντολές και οι πληροφορίες είναι
στιγμιαίες. Όμως, για να κοπούν τα συρματοπλέγματα που έχουν οι άνθρωποι μέσα
στο κεφάλι τους, τα εργαλεία δεν έχουν εφευρεθεί ακόμη.