ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Δίκτυο και Κοινωνία

Η Μάργκαρετ Θάτσερ πάντα προσπαθούσε να συνδυάσει την πίστη της στον ακραίο
ατομικισμό ως βάση του οικονομικού συστήματος με τις παραδοσιακές συντηρητικές
αξίες του «πατρίς (ολίγη), θρησκεία, οικογένεια». Παράδειγμα η ιστορική της
ρήση, σε δύο χρόνους. «Δεν υπάρχει κοινωνία, μόνο άτομα ­ και οι οικογένειές
τους». Είναι πιθανόν τώρα να αισθάνεται ότι το Ίντερνετ και το αντίκτυπο αυτού
του νέου μέσου στην κοινωνία είναι η τελική της δικαίωση.

Ο προβληματισμός για το πώς το Ίντερνετ θα επηρεάσει την κοινωνία ξεκίνησε ­
όπως αναμενόταν άλλωστε ­ με την «εφεύρεση» του Παγκόσμιου Ιστού (World Wide
Web) που έδωσε στο Δίκτυο φυσιογνωμία και χαρακτηριστικά μαζικού μέσου.
Ωστόσο, οι πρώτες συζητήσεις δεν ήταν περί φαινομένων διάλυσης, αλλά
εστιάζονταν σε έναν ενδεχόμενο διχασμό, δηλαδή μια κοινωνία δύο ταχυτήτων με
«ψηφιακούς» και μη «ψηφιακούς» πολίτες. Το αρχικό προφίλ του χρήστη ­ νέος
άνδρας, μορφωμένος, με οικονομική άνεση ­ επιβεβαίωνε αυτές τις ανησυχίες. Το
θέμα παραμένει σημαντικό, ειδικά στην Ευρώπη: πρόσφατη έρευνα της εταιρείας
Pro Active International δείχνει πως, παρά τη βελτίωση των στοιχείων στις
παραμέτρους της ηλικίας και του φύλου (όπου σταδιακά η κατανομή των χρηστών
του Ίντερνετ συγκλίνει με αυτή του πληθυσμού), το εισόδημα παραμένει ευαίσθητο
ζήτημα. Ενδεικτικά, τα αποτελέσματα δείχνουν πως, στην Ευρώπη, 46% της
ανώτερης τάξης έχει συνδεθεί στο Δίκτυο τις τελευταίες δύο εβδομάδες, ενώ το
αντίστοιχο ποσοστό για την κατώτερη τάξη είναι μόλις 10% ­ στις αγορές μέσω
Ίντερνετ τα ποσοστά είναι 18% και 3% αντίστοιχα. «Αυτή η διαφορά θα έπρεπε να
απασχολήσει ιδιαίτερα όλες τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις», δήλωσε η διευθύνων
σύμβουλος της Pro Active International κ. Ελίζαμπεθ Χοπ. Απ’ ό,τι φαίνεται,
και εδώ οι ΗΠΑ είναι μπροστά από την Ευρώπη: ο Μπιλ Κλίντον διενήργησε
πρόσφατα μια διήμερη περιοδεία που είχε για θέμα το «ψηφιακό χάσμα» και
πιθανές λύσεις του προβλήματος.

Ωστόσο, ίσως αυτό το χάσμα να μην είναι το μέγιστο των κοινωνικών θεμάτων,
ειδικά εάν αναλογιστεί κανείς ότι αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται ιστορικώς:
το ίδιο έγινε με τα πρώτα ραδιόφωνα, τις πρώτες τηλεοράσεις (αλήθεια, πόσοι
από εσάς είδατε τον τελικό του ­ πρώτου τηλεοπτικού στην Ελλάδα ­ Παγκοσμίου
Κυπέλλου του 1966 σπίτι σας;) και τα πρώτα βίντεο. Και παρά το γεγονός ότι η
χρήση του Ίντερνετ χρειάζεται κάποιες παραπάνω δεξιότητες από τη χρήση του
τηλεκοντρόλ, το πιθανότερο είναι πως ­ και σε αυτή την περίπτωση ­ το χάσμα θα
κλείσει μέσω της αναπόφευκτης διασποράς του μέσου.

Ενδεχομένως όμως αυτή η διάδοση να εγκυμονεί αλλαγές που πρέπει να
προβληματίσουν περισσότερο. Το Ίντερνετ επιτρέπει στον μέγιστο βαθμό τη
δημιουργία ενός προσωπικού μενού (ειδησεογραφικής, θεματικής αλλά και
εμπορικής) πληροφόρησης. Και καθώς αυτό συνδυάζεται με αμέτρητες πηγές, τα
διαφορετικά μενού μπορεί να είναι όσα και οι χρήστες του Δικτύου. Οι
απαισιόδοξοι (ή υπερβολικοί) θα πουν ότι όσο υποχωρεί η κοινή πληροφόρηση και
ο καθένας είναι «έγκλειστος στον κόσμο του», τόσο κινδυνεύει ο κοινωνικός
ιστός. Ειδικά αφού τα ΜΜΕ έχουν χάσει μέρος της αξιοπιστίας τους και έτσι οι
πολίτες προτιμούν οι ίδιοι να επιλέγουν τις ειδήσεις που τους ενδιαφέρουν:
πρόσφατη έρευνα στις ΗΠΑ έδειξε ότι τα δύο τρίτα των πολιτών πιστεύουν ότι οι
ίδιοι θα επέλεγαν πιο σχετικές και ενδιαφέρουσες ειδήσεις από τους
επαγγελματίες δημοσιογράφους.

Θα ήταν εύλογο να αναρωτηθεί κανείς εάν το γνωστό «όσο οι στέγες πλησιάζουν,
οι καρδιές απομακρύνονται» βρήκε τον ψηφιακό συνεχιστή του στο «όσο οι
συνδέσεις πολλαπλασιάζονται, η επικοινωνία μειώνεται» ­ ειδικά όταν μιλάμε για
το μέσο που θα έφερνε την απόλυτη επικοινωνία. Πριν ο προβληματισμός γίνει
έντονη ανησυχία, να σημειωθεί ότι η εν λόγω έρευνα συγχρηματοδοτήθηκε από την
υπηρεσία Ίντερνετ «Ζαστο», που προσφέρει στους χρήστες τη δυνατότητα να
συνθέτουν το δικό τους δελτίο ειδήσεων από όλα τα διαφορετικά τηλεοπτικά
κανάλια. Προφανώς, ούτε το Ίντερνετ θα φέρει την απόλυτη αξιοπιστία στον κόσμο
της πληροφορίας…

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.