ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Κράτος – θυρωρείο

Και βέβαια συμφωνώ με το κράτος – στρατηγείο. Που σημαίνει: εθνικό
σχεδιασμό, ορθολογική διάταξη δυνάμεων, πολιτική σαφήνεια και καθαρότητα,
κοινωνική συναίνεση, βραχυπρόθεσμους και μακρόπνοους προγραμματισμούς,
συντονισμό δράσεων, διαφάνεια και έλεγχο.

Τρεις μέρες και τρεις νύχτες κάρφωνα τις λέξεις.

Το ποίημα έμεινε μετέωρο. …

Μη με εντάσσεις μέσα σου.

Τάσσομαι πάλι στην Αταξία μου

Ν. Φωτόπουλου, Παράφωνα νυκτός

Το κράτος – στρατηγείο πρώτον είναι «κράτος», δηλαδή διαθέτει αυτοδύναμη
εξουσία, κύρος, σοβαρότητα, συνέπεια και ευθύνη· και δεύτερον είναι
«στρατηγείο», δηλαδή κυβερνάται από στρατηγούς και επιτελείο με ορατούς,
γνωστούς και αποδεκτούς ρόλους. Σε καμία περίπτωση το κράτος – στρατηγείο δεν
πρέπει να ταυτίζεται με «κλειστές ομάδες εξουσίας» ούτε να εξαιρεί από την
εθνική συστράτευση δυνάμεις (κοινωνικές, οικονομικές ή πολιτισμικές) που δεν
συμφωνούν ιδεολογικά με το κυβερνών σχήμα. Το κράτος – στρατηγείο είναι
πανενθικό και πανελλήνιο.

Αντίθετα το κράτος – θυρωρείο συγκροτείται από αδύναμους (και άκαπνους) επί
χάρτου μόνο σχεδιαστές, οι οποίοι εν γνώσει της αναποτελεσματικότητάς τους,
καλούν για βοήθεια «όποιον περνάει έξω από την πόρτα της εξουσίας» (ή ορθότερα
«όποιον διαθέτει τις απαραίτητες συστάσεις για να εισέλθει στα άδυτα της
εξουσίας»). Το κράτος – θυρωρείο, εν είδει τροχονόμου, απλώς διευθύνει την
κυκλοφορία των προσώπων, των υπηρεσιών, των κεφαλαίων και των αγαθών, χωρίς να
συνειδητοποιεί ή να ελέγχει τον προσανατολισμό, τις επιπτώσεις και τελικά την
ουσία της ασκούμενης πολιτικής.

Στον κεντρικό πυρήνα του κράτους – θυρωρείου αναπτύσσονται διαφόρων ειδών
υβρίδια, πολιτικά όντα που ζουν μόνο μέσα σε θολά νερά, κεντροδεξιές ή
κεντροαριστερές διασταυρώσεις που εξυπηρετούν συγκυριακές ανάγκες του
θυρωρείου διερχομένων. Στο μόρφωμα αυτό ο καθείς δηλώνει ό,τι θέλει, ουδείς
υποχρεούται εις απόδειξιν των λεγομένων, η μαγική ράβδος του «θυρωρού» μπορεί
αυτομάτως να μετατρέψει τον βάτραχο σε νεράιδα και τον βασιλιά (ή τον
βασιλόφρονα) σε τεχνοκράτη – σοσιαλιστή. Όλοι παίζουν με όλους, δίχως όρους
εισόδου/εξόδου, με μόνο στόχο την επ’ αόριστον κατάληψη της θέσεως του
θυρωρού, δηλαδή αυτού που (επι)βλέπει ποιος περνάει από την
«παγκοσμιοποιημένη» πόρτα (χωρίς όμως να έχει και τα κλειδιά).

Για να είμαι ειλικρινής δεν έχω ακόμα κατανοήσει ποιο ακριβώς μοντέλο
ακολουθεί η χώρα μου. Και δεν είναι στις προθέσεις μου να δογματίσω ή να
αφορίσω. Θα μου επιτρέψετε όμως να επισημάνω ορισμένα φαινόμενα «περαστικών
της εξουσίας». Κατ’ αρχήν η ανασυγκρότηση ή επανίδρυση του κυβερνώντος
κόμματος μοιάζει να συνδέεται με έναν άκριτο εισοδισμό ανθρώπων που απείχαν
απ’ όλες τις κοινωνικές ή πολιτικές συγκρούσεις της μεταπολιτευτικής Ελλάδας.
Όποιοι δεν αγωνίστηκαν, δεν πόνεσαν, δεν διώχτηκαν, δεν ονειρεύτηκαν έχουν το
αμάχητο τεκμήριο του σύγχρονου δημοκρατικού πολίτη που η σύμπραξή τους
«κοσμεί» τον δημόσιο βίο. Η μακρόχρονη απουσία τους συνιστά εγγύηση για τη
(μεταμοντέρνα) παρουσία τους στα ψηφοδέλτια, στη Βουλή, στην κυβέρνηση.
Αντίθετα, το κομματικό ή συνδικαλιστικό παρελθόν θεωρείται προπατορικόν
αμάρτημα, το οποίο διώκεται (αν δεν «συγχωνευθεί). Κατά δεύτερον ο
εντυπωσιασμός και η εικονική αποτελεσματικότητα κατισχύουν της ηθικής των
(πολιτικών) μέσων.

Βαφτίζουμε φίλο και σύμμαχο όποιον «χουντικό» ή «μαυραγορίτη» μας βολεύει και
θυσιάζουμε για χάρη του όποιον σύντροφο ή συναγωνιστή μάς ενοχλεί με ιστορικά
στοιχεία. Τρίτον, ελλείψει πιστών ή έμπιστων, εκχωρούμε μέρος της λαϊκής
εντολής σε αντι-λαϊκές φίρμες, συνοδεύοντας αυτές τις πρωτοβουλίες με νεφελώδη
σκεπτικά περί διεύρυνσης. Κι από την άλλη παντού δικαστές, εισαγγελείς,
αστυνομικοί (πρώην ή νυν) ως θεματοφύλακες του νόμου και της τάξης. Οι
Ανεξάρτητες Διοικητικές Αρχές δικαστοκρατούνται, η πολιτική αντιπαράθεση
εισαγγελοποιείται και ο φοβισμένος λαός ζητάει απεγνωσμένα περισσότερη
αστυνόμευση (ίσως για να μην του κλέψουν το πουγκί με τα προσδοκώμενα ευρώ).
Οι αριστερές βεντέντες τρώνε στα σικ εστιατόρια με τις κυρίες τους
προβληματιζόμενοι από κοινού με υπουργούς και εργολάβους για το μέλλον του
δικομματισμού και οι οραματιζόμενοι την Προοδευτική Δημοκρατική Παράταξη του
21ου αιώνα δεν ξέρουν πώς να συμ-μαζέψουν τα συντρίμμια των διαψευσμένων και
προδομένων ιδεολογιών. Κράτος – στρατηγείο ή κράτος – θυρωρείο; Ίσως κανείς
ακόμα να μην ξέρει το αποτέλεσμα. Δικιά τους η τράπουλα, δικό τους και το
παιχνίδι. Ένα μόνο να θυμούνται οι διάφοροι ανασυγκροτητές. Ό,τι κι αν
σκαρφιστούν, να μην επιχειρήσουν ν’ ακυρώσουν αναδρομικά τη ζωή μας. Αυτή η
κίνηση δεν θα ‘χει γυρισμό.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.