ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ιστορία της Εντίθ

Σειρές κεφαλιών. Λεπτομέρεια από το Μνημείο του Ολοκαυτώματος που υπάρχει στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μαουτχάουζεν

Την αποκάλεσαν «μια Άννα Φρανκ που επέζησε». Το βιβλίο της βραβεύτηκε στη
Βρετανία και απέσπασε πολύ ευνοϊκές κριτικές στην Ολλανδία, την Ιταλία, τη
Γερμανία, την Ισπανία, ακόμη και την Ιαπωνία. Η Εντίθ Βέλμανς δυσκολεύτηκε
όμως πολύ να βρει εκδότη στη χώρα όπου ζει τα τελευταία πενήντα χρόνια. Το
βιβλίο είναι ωραίο, της είπαν, αλλά οι Αμερικανοί έχουν κουραστεί από το
Ολοκαύτωμα. Το θέμα δεν πουλάει πια.

Εβδομήντα τεσσάρων ετών σήμερα, η Εντίθ έχασε στο Ολοκαύτωμα τους γονείς της,
τη γιαγιά της και τον έναν από τους δύο αδελφούς της. Είχε όμως το θάρρος να
καταγράψει τα βιώματά της σε 8 ημερολόγια, που άρχισε να γράφει σε ηλικία 13
ετών και εμπιστεύτηκε σε μια μη Εβραία φίλη της το 1942 όταν άρχισε να
κρύβεται, και σε 75 επιστολές που αντήλλαξε με τους συγγενείς της σε όλη τη
διάρκεια του πολέμου. Τα κείμενα αυτά είχε να τα ξεφυλλίσει από τότε. Δεν
άντεχε να θυμάται, η ζωή της στο ήσυχο Σέφιλντ του Μπέρκσαϊρ είχε πάρει πια
άλλη τροπή, ποτέ δεν της είχε περάσει από το μυαλό να γράψει ένα βιβλίο. Ήθελε
όμως να αφήσει κάτι στα εγγόνια της. Μια πνευματική κληρονομιά, για να μην
ξεχάσουν.

Η Εντίθ άρχισε έτσι να μεταφράζει τα ημερολόγιά της. Κι ήρθαν πάλι στο μυαλό
της τα παιδικά της χρόνια στη Χάγη, όταν έκανε αμέριμνη ποδήλατο αγνοώντας τα
ανήσυχα βλέμματα των γονιών της καθώς οι Ναζί ανακατεύονταν όλο και
περισσότερο στη ζωή τους. Όταν μια ημέρα του 1941 ένας αξιωματούχος έγραψε το
γράμμα «J» στο διαβατήριό της για να είναι σαφές ότι είναι Εβραία, δεν
ανησύχησε ιδιαίτερα. Όταν οι Γερμανοί μπήκαν στη Χάγη, αποφάσισε να τους
αγνοήσει. Η ζωή της άλλαξε όταν της απαγορεύτηκε να πηγαίνει στο σχολείο.
Μέχρι τότε ήταν η «αιωνίως αισιόδοξη». Κι ύστερα άρχισε να χάνει ένα-ένα τα
αγαπημένα της πρόσωπα. Η ίδια γλίτωσε γιατί την έκρυψε μια οικογένεια
προτεσταντών. Μετά το τέλος του πολέμου γνώρισε έναν Ολλανδό Εβραίο που είχε
επιζήσει από ένα ιαπωνικό στρατόπεδο συγκέντρωσης και μετακόμισαν μαζί στις
Ηνωμένες Πολιτείες.

Η ίδια θεωρούσε όλα αυτά που πέρασε μάλλον κοινότοπα. Οι φίλοι της, όμως,
διαφώνησαν μαζί της και την ενθάρρυναν να γράψει. Το να βρει εκδότη στην
Ολλανδία ήταν εύκολο. Η λογοτεχνική πράκτορας της Νέας Υόρκης στην οποία τη
σύστησαν οι Αμερικανοί φίλοι της, όμως, είπε ότι η αγορά είναι κορεσμένη. Η
Εντίθ απευθύνθηκε σε τουλάχιστον 25 εκδότες. Το βιβλίο της κυκλοφόρησε τελικά
τον περασμένο Δεκέμβριο από τον μικρό εκδοτικό οίκο της Νέας Υόρκης Soho Press
με τον τίτλο «Η Ιστορία της Εντίθ». Και πηγαίνει πολύ καλά. «Είμαι Ευρωπαίος,
γεννήθηκα στη Λετονία», λέει ο διευθυντής του εκδοτικού οίκου Γιούρις
Γιούργεβιτς όταν του ζητούν να δικαιολογήσει την απόφασή του. «Το βιβλίο ασκεί
διαφορετική επιρροή πάνω μου».