ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η οικολογία της ψυχής

Το να μιλάς σήμερα για ποίηση αποτελεί ήδη πράξη τολμηρή, σχεδόν αιρετική.
Το να μιλάς για μυστικιστική ποίηση καταντά πρόκληση.

Μυστικιστική ποίηση. Μια νότα που δεν περίμενε κανείς

Ποιητής και θεραπευτής ειδικευμένος στη βοήθεια των τοξικομανών: ο Ζαν-Λυκ
Μαξάνς, που εξέδωσε πρόσφατα στη Γαλλία μια «Ανθολογία της μυστικιστικής
ποίησης» (εκδ. Presses de la Renaissance), συνδυάζει δύο ιδιότητες φαινομενικά
άσχετες μεταξύ τους. Κι όμως, υπάρχει κάτι που τις γεφυρώνει. Η τοξικομανία,
όπως και η ποίηση, αφορούν την ψυχή, παραπέμπουν στο εσωτερικό ταξίδι, στο
όνειρο. Μπορεί ο τοξικομανής να εκπληρώνει τις ψυχικές του ανάγκες με χημικές
ουσίες, ενώ ο ποιητής να βρίσκει αλλού τις απαντήσεις που θέλει, μοιάζουν όμως
στο ότι αναζητούν ένα νόημα, θέτουν ουσιαστικά ερωτήματα για τη ζωή, για τις
πληγές τους. Δεν είναι άνθρωποι που ζουν έξω από τον κόσμο, ίσως μόνο να είναι
λίγο πιο εύθραυστοι από τους άλλους…

Η ποίηση είναι η οικολογία της ψυχής, λέει ο Γάλλος λογοτέχνης σε συνέντευξή
του στη «Φιγκαρό». Κι όσο περίεργο κι αν φαίνεται, το πιο μυστικό και πιο ιερό
κομμάτι της δεν έχει πάψει να αναβλύζει κάτω από τη βαρβαρότητα. Την ποίηση
δεν κατάφεραν να τη σκοτώσουν ούτε η ψυχανάλυση ούτε ο σουρεαλισμός. Ο Φρόυντ
και οι μαθητές του νόμιζαν πως θα μπορούσαν να γιατρέψουν την ψυχή με μια απλή
εντολή: «Αδειάστε τον εαυτό σας στο ντιβάνι και ύστερα σωπάστε». Ο Γιουνγκ,
αντίθετα, προτιμούσε να επικαλείται τα όνειρα, τα σύμβολα, την εσωτερική
αναζήτηση. Έλεγε στους ασθενείς του να γράφουν, να δημιουργούν. Ο Ζαν-Λυκ
Μαξάνς, πάλι, διαβάζει στους τοξικομανείς ποιήματα. Γιατί πιστεύει ότι αν
περισσότεροι νέοι γνώριζαν τους ποιητές, θα υπήρχαν λιγότεροι τοξικομανείς.

Από τους 120 ποιητές που συγκέντρωσε στην ανθολογία του, λείπουν ονόματα όπως
ο Ρίλκε ή ο Αραγκόν. Προτίμησε να δώσει έμφαση σε λιγότερο γνωστά πρόσωπα,
ποιητές σεμνούς και μοναχικούς όπως ο Μάριο Μερσιέ και η Αμελί Μυρά, που
κανείς ποτέ δεν είχε συσχετίσει μεταξύ τους καθώς δεν υπάρχει ρεύμα
μυστικιστικής ποίησης. Η τελευταία μπορεί να περιγραφεί με μια εικόνα: κάποιος
παίζει πιάνο, η συναυλία τελειώνει, εκείνος κλείνει το πιάνο, υποκλίνεται, και
στη σιωπή που ακολουθεί, πέρα μακριά, ακούγεται ξαφνικά μια νότα που δεν
περίμενε κανείς…

Πρωτοβουλίες όπως η Άνοιξη των ποιητών θα είχαν νόημα μόνο αν ενθάρρυναν τους
ανθρώπους να σκέπτονται διαφορετικά, να αμφισβητούν, να ονειρεύονται, λέει ο
Ζαν-Λυκ Μαξάνς. Η κοινωνία μας, όμως, αρνείται την ποίηση γιατί είναι
ανατρεπτική. Ο κόσμος μας κλίνει μάλλον προς την πλευρά των τεχνασμάτων. Η
ποίηση δεν μπορεί να ενταχθεί στα σχολικά προγράμματα ­ θα μπορούσε όμως να
περιληφθεί στα τριετή προγράμματα κατά της τοξικομανίας. Αποτελεί την καλύτερη
θεραπεία για τη μονόδρομη σκέψη. Κάθε δογματισμός είναι αδύνατος. Εγχειρίδιο
του τέλειου ποιητή δεν υπάρχει, όπως δεν υπάρχει μια οικουμενική συνταγή κατά
της τοξικομανίας. Αυτή είναι η δύναμη της ποίησης: σε βοηθά να καταλάβεις ότι
είσαι μοναδικός. Και τότε παύεις να αισθάνεσαι χαμένος.