ΔΡΟΜΟΙ

Ούτε καν σπάνιο…

… αλλά μάλλον μοναδικό, είναι το φαινόμενο να σκοτώνει κανείς τον βιογράφο
του για να μην του βγάλει τα «άπλυτα» στη φόρα ­ όπως στην περίπτωση του
Τρότσκι, που δολοφονήθηκε στο σπίτι του στο Μεξικό, πριν προλάβει να
ολοκληρώσει τη βιογραφία του Στάλιν. Βέβαια, αυτά που έγραφε για τον
«πατερούλη» δεν ήταν τίποτα μπροστά σε εκείνα που είπε αργότερα γι’ αυτόν ο
Νικήτα Χρουστσόφ, ο μεταμεληθείς σταλινικός. Για τον Στάλιν του Τρότσκι μιλάει
ένα βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα στη Μόσχα, με τίτλο «Ο Μακιαβέλι στη Ρωσία».
Για να κατανοήσει τον Στάλιν του Τρότσκι, ο συγγραφέας Μαρκ Γιούσιμ ανατρέχει
στον Μακιαβέλι και την εποχή του, την Αναγέννηση, αφού οι πολιτικές μάχες στις
οποίες ο Τρότσκι υπήρξε μάρτυρας και πρωταγωνιστής μονάχα με την εποχή των
Βοργίων μπορούν να συγκριθούν.

Ο Φλωρεντινός…

… επικρίθηκε για κυνισμό, μα δεν έκανε άλλο από το να θεωρήσει «την πάλη για
την εξουσία σαν μια παρτίδα σκάκι». Και για έναν σκακιστή, δεν υπάρχουν ηθικά
διλήμματα: «πρέπει απλώς να κάνει τις πιο αποτελεσματικές κινήσεις σε μια
δεδομένη κατάσταση». Σε μία μυστική «ντιρεκτίβα» του προς τον Μολότοφ, ο Λένιν
έγραφε το 1922: «Ένας προικισμένος συγγραφέας κρατικών ζητημάτων λέει πολύ
σωστά πως, αν για να επιτευχθεί ένας συγκεκριμένος πολιτικός στόχος, είναι
αναγκαία κάποια σκληρότητα, πρέπει αυτός να επιδιωχθεί με τον πιο δραστικό και
πιο σύντομο τρόπο, γιατί η παρατεταμένη σκληρότητα δεν γίνεται ανεκτή από τις
λαϊκές μάζες».

Ο Στάλιν…

… είχε στην προσωπική βιβλιοθήκη του ένα αντίτυπο του «Ηγεμόνα», που σίγουρα
το είχε μελετήσει με μεγάλη προσοχή, αφού στο περιθώριο των σελίδων του
βρίσκει κανείς πυκνογραμμένες σημειώσεις. Στον πολιτικό του αντίπαλο Λεβ
Κάμενεφ, το ίδιο βιβλίο δεν έκανε καθόλου καλό. Στις μεγάλες δίκες του 1936, ο
διαβόητος εισαγγελέας Αντρέι Βισίνσκι τον κατηγόρησε πως ανέπτυσσε
«αντεπαναστατική δράση», πως είχε κάνει αφέντη του τον «πανούργο Νικολό
Μακιαβέλι» και πως είχε ξεπεράσει ακόμη και τον δάσκαλό του στην πανουργία. Ο
Κάμενεφ απλώς είχε γράψει έναν πρόλογο στα έργα του Φλωρεντινού γραμματικού.

Με ταξίδι…

… γεμάτο εκπλήξεις μοιάζει το βιβλίο του Γιούσιμ, που αναζητεί τις επιρροές
του Μακιαβέλι μέσα σε πέντε αιώνες ρωσικής Ιστορίας: από τον Ιβάν τον Τρομερό
μέχρι τον Μπορίς Γιέλτσιν, από τον Μεγάλο Πέτρο και τη Μεγάλη Αικατερίνη μέχρι
τους Δεκεμβριστές και τον Μπακούνιν, από τον Πούσκιν μέχρι τον Ντοστογιέφσκι.
Μια παρουσίαση του βιβλίου στην εφημερίδα «Ρεπούμπλικα» κλείνει με αυτό το
σχόλιο του Μπακούνιν, που έχει αφιερώσει ένα κείμενό του στον Μακιαβέλι: «Ποια
είναι για τον Μακιαβέλι η βασική αρχή της πολιτικής; Είναι συγκλονιστικό, αλλά
αληθινό: το έγκλημα. Μόνο διά του εγκλήματος μπορεί να συγκροτηθεί, να
ενισχυθεί και να διατηρηθεί η πολιτική εξουσία. Μα από τη στιγμή που το
έγκλημα αρχίζει να λειτουργεί ως εργαλείο του Κράτους, το έγκλημα γίνεται
αρετή. Αυτή είναι η μεγάλη αρχή του Μακιαβέλι, αυτή είναι η αιώνια αρχή της
πολιτικής πάλης».