Ένα εκατομμύριο ζώα κάθε ημέρα θυσιάζονται στην επιστήμη

Σήμερα Μεγάλη Δευτέρα 24 Απριλίου είναι η Ημέρα Κατά των Πειραμάτων σε Ζώα.
Στον ένα χρόνο που μεσολάβησε από την προηγούμενη επέτειο αυτής της Ημέρας
υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους στα διάφορα ερευνητικά εργαστήρια σχεδόν
350 εκατομμύρια ζώα.

Συχνά ο αριθμός των πειραματόζωων είναι υπερβολικός. Ενδεχομένως να γίνεται και κατάχρηση. Το παράλογο πάντως είναι αυτό που συμβαίνει με τη βιομηχανία καλλυντικών, όπoυ από ηθικής πλευράς είναι πράγματι απαράδεκτο να θανατώνονται τόσα ζώα απλώς και μόνο για την ομορφιά μας

Λίγες μόλις μέρες αφότου αποχαιρετήσαμε τον αιώνα στον οποίο συνέβησαν όλα τα
σύγχρονα τεχνολογικά θαύματα, ένα σημαντικό κομμάτι της επιστημονικής προόδου
εξακολουθεί να είναι προσδεδεμένο σε μια μεθοδολογία δράσης που εγκαινιάστηκε
ίσως και νωρίτερα από τον 19ο αιώνα. Η μεθοδολογία αυτή είναι συνυφασμένη με
τον πειραματισμό πάνω σε ζώα κάθε νέου προϊόντος που πρόκειται να γίνει κτήμα
της ανθρωπότητας. Φαρμακευτικές ουσίες, χημικά προϊόντα και καλλυντικά
αποτελούν τη μια πλευρά αυτού του φαινομένου. Η άλλη έγκειται στην παρατήρηση
και κατανόηση, για διάφορους σκοπούς, των συμπεριφορών που μπορεί να
εκδηλώσουν τα ζώα μέσα σε πρωτόγνωρες για αυτά συνθήκες. Η αντίδραση στη χρήση
των ζώων για τη διενέργεια πειραμάτων είναι αρκετά παλιά. Απλώς τις τελευταίες
δεκαετίες έχει γίνει εντονότερη καθώς οργανώθηκε καλύτερα. Δεν υπάρχει χώρα
που να διαθέτει ερευνητικό εργαστήριο και στην οποία να μη γίνονται πειράματα
βασισμένα στη χρήση ζώων. Πειράματα για να βρεθούν τα φάρμακα κατά του
καρκίνου και του AIDS. Πειράματα με την τεχνητή δημιουργία σε ζώα εγκεφαλικών
επεισοδίων, άγχους, καρκίνου, αρθρίτιδας, σακχαρώδους διαβήτη, μυϊκής
δυστροφίας, παχυσαρκίας, καρδιακών επεισοδίων και αρκετών άλλων. Η άποψη που
συνηγορεί υπέρ της διενέργειας ερευνητικών εργασιών με τη χρήση εκατομμυρίων
πειραματοζώων κάθε χρόνο σχετίζεται με τη δημιουργία νέων φαρμάκων που θα
βελτιώσουν την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Ο αναπληρωτής καθηγητής της
Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Μίλτος Τίππας λέει πως «το επιχείρημα που
υιοθετεί η πλευρά που είναι υπέρ των πειραμάτων στα ζώα έχει τη βάση του στην
εξέλιξη της ιατρικής. Πολύ σημαντικά εμβόλια, όπως αυτό του AIDS για
παράδειγμα, μπορεί να δοκιμαστούν για την αποτελεσματικότητά τους μόνο στον
πίθηκο ή στον άνθρωπο. Το ερώτημα βέβαια εδώ είναι αν θέλουμε οι αντίστοιχες
πειραματικές εργασίες να γίνονται σε ανθρώπους εθελοντές εφόσον απορριφθεί η
λύση των ζώων. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι ο αριθμός των πειραματοζώων
είναι υπερβολικός. Ενδεχομένως να γίνεται και κατάχρηση. Το παράλογο πάντως
είναι αυτό που συμβαίνει με τη βιομηχανία καλλυντικών, όπoυ από ηθική πλευρά
είναι πράγματι απαράδεκτο να θανατώνονται τόσα ζώα απλώς και μόνο για την
ομορφιά μας».

Σε ανθρώπους ή ιστούς

Αρκετοί λένε ότι η ιατρική επιστήμη μπορεί να προχωρήσει και χωρίς πειράματα
σε ζώα. Διαδεδομένη είναι η άποψη ότι η πρόοδος της ιατρικής μπορεί να επέλθει
από παρατηρήσεις στους ίδιους τους ανθρώπους, από καλλιέργεια ιστών που είναι
η ανάπτυξη φυτικών, ζωικών ή ανθρώπινων κυττάρων έξω από τον οργανισμό, από τη
χρήση αντισωμάτων ή ακόμα και με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών. Στην
τελευταία αυτή περίπτωση για παράδειγμα έχουν αναπτυχθεί προγράμματα που
μπορούν να προσομοιώσουν τα αποτελέσματα διαφόρων χημικών ουσιών στον
ανθρώπινο οργανισμό. Το σίγουρο πάντως είναι ότι πολλά φάρμακα που
δοκιμάστηκαν σε ζώα και στη συνέχεια κυκλοφόρησαν στην αγορά είχαν ολέθρια
αποτελέσματα σε εκείνους που τα χρησιμοποίησαν. Όπως συνέβη με τη θαλιδομίδη.
«Είναι ένα ηρεμιστικό και αντιεμετικό φάρμακο που κυκλοφόρησε στις αρχές της
δεκαετίας του 1960», παρατηρεί ο καρδιολόγος κ. Γιώργος Χαριτάκης. «Νωρίτερα
είχε δοκιμαστεί σε εγκυμονούντα ζώα και κυκλοφόρησε στο εμπόριο ως φάρμακο
ακίνδυνο για την εγκυμοσύνη. Το αποτέλεσμα ήταν να γεννηθούν 10.000 φωκομελικά
παιδιά(χωρίς χέρια και πόδια). Η δίκη για τη Θαλιδομίδη κατά της Grunenthal
άρχισε στις 12-4-67 στο Alsdorf και ήταν η μεγαλύτερη δίκη της Ευρώπης ύστερα
από εκείνη της Νυρεμβέργης. Εξετάστηκαν 1.200 μάρτυρες και τελικά η δίκη
έκλεισε με την πληρωμή αποζημίωσης 114 εκατομμυρίων μάρκων στα θύματα της
θαλιδομίδης στη Γερμανία». Όλα αυτά τα χρόνια, στον βωμό της επιστημονικής
γνώσης θυσιάστηκε πλήθος ζώων. Τόσο σε είδος όσο και σε αριθμό. Από ποντίκια
και αρουραίους, μέχρι κογιότ, σκύλους και άλογα. Μάλιστα η δίψα για έρευνα
ορισμένων επιστημόνων δεν άφησε στην ησυχία τους ούτε τα σκουλήκια. Στη
δεκαετία του 1950 για παράδειγμα κάποιοι είχαν θεωρήσει πως θα έπρεπε να
χρησιμοποιήσουν το συγκεκριμένο είδος του ζωικού βασιλείου για να αποδείξουν
την υπόθεσή τους ότι η μνήμη είναι αποθηκευμένη σε χημικές ουσίες οι οποίες
μπορούν να μεταβιβαστούν από ζώο σε ζώο σαν μια απλή μεταμόσχευση.

Αποστολές

Η πανίδα του πλανήτη μας αποτελεί, περισσότερο από έναν αιώνα, το πρόσφορο
έδαφος που εκμεταλλεύεται ο άνθρωπος για να καταφέρει να ικανοποιήσει την
περιέργειά του για γνώση. Ακόμα όμως και αν δεν πρόκειται για γνώση αλλά για
κάτι πολύ χειρότερο, όλα δείχνουν δυστυχώς ότι τα ζώα πάντα θα αποτελούν μέρος
του παιχνιδιού. Ποιος δεν θυμάται άλλωστε στη διάρκεια του Πολέμου τα
εκπαιδευμένα δελφίνια που εκτελούσαν αποστολές αυτοκτονίας πάνω σε νάρκες ή τα
σκυλιά εκείνα που από το 1941 ως το 1943 τρύπωναν με μια χειροβομβίδα στον
λαιμό τους κάτω από τα τανκς της Βέρμαχτ που προσπαθούσαν να διασπάσουν τη
σθεναρή αντίσταση των σοβιετικών στρατευμάτων στο ανατολικό μέτωπο. Και
σήμερα, σε συνθήκες εικονικού πολέμου, τίποτα δεν εμποδίζει κάποιους ειδικούς
να εξάγουν με ορισμένες ακατανόητες μεθοδολογίες χρήσιμα για αυτούς και για
πολλούς άλλους συμπεράσματα. Αρκεί η επισταμένη παρατήρηση σε διάστημα από 2
ως 169 λεπτά, όσο δηλαδή καταφέρνουν να ζήσουν οι πίθηκοι ρέζους αφότου έχουν
πυροβοληθεί στο κεφάλι. Σήμερα, παρ’ ότι ορισμένοι υποστηρίζουν πως η χρήση
των πειραματοζώων για επιστημονικούς σκοπούς σταδιακά θα εκλείψει, στα διάφορα
ερευνητικά ιδρύματα χρησιμοποιούνται τουλάχιστον 30 είδη ζώων για τη
διενέργεια κάθε είδους πειράματος. Χρησιμοποιούνται βοοειδή και ειδικότερα
μοσχάρι ανήλικο ή έμβρυο. Γάτες, κοτόπουλα, κογιότ (λύκοι Βόρειας Αμερικής),
κροταλίες Viridis Viridis, σκύλοι, πάπιες, όνοι, γίδες, χοίροι Γουινέας,
χήνες, άλογα, χάμστερ, μινκ, ποντίκια, ταϊλανδικές κόμπρες, χοίροι κοινοί,
πιγκουίνοι, κουνέλια, διδέλφεις, ρακούν, αρουραίοι, πρόβατα, γαλοπούλες,
χελώνες, βατράχια.

Εκτρέφονται

Όλα αυτά τα ζώα εκτρέφονται σε ειδικές φάρμες. Είναι ζώα που «καλλιεργούνται»
ειδικά για αυτό τον σκοπό, ώστε να χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά ως
πειραματόζωα. Πολύ πρόσφατα, δύο τέτοιες φάρμες που υπήρχαν στην Αγγλία έβαλαν
λουκέτο ύστερα από τις έντονες διαμαρτυρίες και κινητοποιήσεις ζωοφιλικών και
οικολογικών οργανώσεων. Στην πρώτη περίπτωση η φάρμα που ανήκε σε μια εταιρεία
ονόματι Κόνσορτ Κόμπανι και η οποία εξέτρεφε λαγωνικά έκλεισε ύστερα από
διαμαρτυρίες έξι μηνών τον Ιούλιο του 1997, ενώ τον Αύγουστο του 1999 και
ύστερα από κινητοποιήσεις 16 μηνών έκλεισε η φάρμα Χίλγκροουβ που
«καλλιεργούσε» γάτες. Ο κ. Γιώργος Κόκκαλης, που είναι αντιπρόεδρος του
Συλλόγου «Πολίτες για τα Δικαιώματα της Φύσης και της Ζωής», λέει ότι αυτή η
τελευταία φάρμα είχε το 1998 αποκομίσει έσοδα της τάξης των 100.000 λιρών
(56,5 εκατομμύρια δραχμές σε σημερινές τιμές) από την πώληση 1.000 γατιών.

Δίνουν κοκαΐνη σε αρουραίους για να προκαλέσουν ­ και να μελετήσουν ­ σπασμούς

Η διεθνής βιβλιογραφία και οι δημοσιεύσεις στον ξένο Τύπο παρέχουν μία αρκετά
κατατοπιστική εικόνα για τη μεταχείριση που μπορεί να τύχουν κάποια
πειραματόζωα στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων. Πολλά από αυτά που
περιγράφονται, έγιναν στη δεκαετία του 1980. Έτσι, λοιπόν, σε ένα πείραμα που
έγινε στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν των ΗΠΑ μελετήθηκε μέσα σε χρονικό
διάστημα έξι μηνών η κινητικότητα των οφθαλμικών μυών σε γατάκια τα οποία
τυφλώνονταν μόλις γεννιόνταν. Η τύφλωσή τους γινόταν με καταστροφή τού οπτικού
νεύρου. Άλλο πείραμα στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης αφορούσε την
πρόκληση έλκους στο στομάχι ποντικιών με τη χρήση ηλεκτρικού ρεύματος, ώστε να
μελετηθούν οι αμυντικοί μηχανισμοί τους. Στο Κέιμπριτζ, το 1984 είχαν γίνει
πειράματα ενοφθαλμισμού ερπητικών ιών στον εγκέφαλο νεογέννητων ποντικών.
Παρατηρήθηκε ότι ο θάνατος των ζώων επήρχετο εντός 6 ή 9 ημερών, λόγω σοβαρής
φλεγμονής και βλάβης του εγκεφάλου. Πολλά από τα ποντίκια που πέθαιναν,
παρουσίαζαν φλεγμονές στα μάτια και έλκη στους επιπεφυκότες. Πιο πριν, στην
Οξφόρδη, ένα άλλο πείραμα αφορούσε τη μελέτη ανάπτυξης νεογέννητων γατιών.
Δέκα ημέρες μετά τη γέννησή τους συνέρραπταν τα βλέφαρα των μικρών ζώων, τα
οποία πέθαναν σε έξι μήνες χωρίς να έχουν δει φως. Σε ό,τι αφορά τη χώρα μας
και σύμφωνα με στοιχεία που συνέλεξε μέχρι το 1992 ο καρδιολόγος κ. Γιώργος
Χαριτάκης, ορισμένα από τα πειράματα που είχαν γίνει σε ζώα στην Αθήνα και τη
Θεσσαλονίκη είχαν να κάνουν, μεταξύ άλλων, και με τα εξής:

Δημιουργία καρκίνου στη στοματική κοιλότητα χάμστερς, εγκεφαλικές τραυματικές
βλάβες σε αρουραίους ύστερα από κάκωση κεφαλής, πρόκληση σπασμών σε αρουραίους
έπειτα από χορήγηση κοκαΐνης (Ιατρική Σχολή Αθηνών), πρόκληση αρτηριοσκλήρωσης
σε κουνέλια (Εργαστήριο Πειραματικής Χειρουργικής, Αθήνα), πρόκληση σηπτικού
σοκ σε ποντίκια και πρόκληση εγκεφαλικής αιμορραγίας σε κουνέλια (Νοσοκομείο
ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης), πρόκληση λευχαιμίας σε ποντίκια (Θεαγένειο Αντικαρκινικό
Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης), πρόκληση νεφρικής ανεπάρκειας σε σκύλους (Νοσοκομείο
ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκη), πρόκληση ισχαιμίας του μυοκαρδίου σε σκύλους ύστερα από
περίσφιγξη των στεφανιαίων και πρόκληση αιμορραγικού σοκ σε κουνέλια με σκοπό
τη μελέτη των βλαβών στον γαστρικό βλεννογόνο (Γενικό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, Γ.
Χατζηκώστα).

Χρησιμοποιούνται ακόμα και σε ιδιωτικά ερευνητικά ιδρύματα

Πολύ σημαντικά εμβόλια, όπως αυτό κατά του AIDS για παράδειγμα, μπορεί να δοκιμαστούν για την αποτελεσματικότητά τους μόνο στον πίθηκο ή στον άνθρωπο

Πολλές επιστημονικές έρευνες που στηρίζονται στη χρήση πειραματόζωων γίνονται
εδώ και αρκετά χρόνια στην Ελλάδα. Αντίθετα όμως προς τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη
ο αριθμός των πειραματόζωων που χρησιμοποιούνται στη χώρα μας είναι πολύ
μικρότερος. Υπολογίζεται ότι το 1991 χρησιμοποιήθηκαν 25.000 ζώα για τη
διενέργεια πειραμάτων ενώ το ίδιο νούμερο σήμερα ίσως και να ξεπερνά τα
50.000. Ο αριθμός αυτός συγκρινόμενος με τον αντίστοιχο άλλων ευρωπαϊκών
κρατών είναι παρά πολύ μικρός.

Για παράδειγμα στην Ιταλία και την Αγγλία χρησιμοποιούνται κατά μέσο όρο
ετησίως 3.000.000 πειραματόζωα, στην Ολλανδία 750.000 και στη Γαλλία
2.500.000.

Το γεγονός αυτό βέβαια δεν έχει να κάνει με κάποια αυξημένη ευαισθησία της
χώρας μας έναντι των άλλων κρατών. Αντιθέτως σχετίζεται με το ότι πολλά από
αυτά τα πειράματα (πρωτόκολλα) είναι ιδιαίτερα ακριβά. Ο προϋπολογισμός ενός
μόνο πειράματος μπορεί να ξεπεράσει τα 200.000.000 δραχμές. Επιπλέον στην
Ελλάδα δεν υπάρχει σε τόσο ανεπτυγμένο βαθμό η φαρμακοβιομηχανία ή η
βιομηχανία παρασκευής καλλυντικών ειδών ώστε να χρηματοδοτούνται για
λογαριασμό τους συνεχώς καινούργιες ερευνητικές εργασίες που να απαιτούν τη
χρήση πειραματόζωων. Οι χώροι όπου γίνονται οι πειραματικές εργασίες
βρίσκονται σε πανεπιστημιακές κλινικές ή σε ερευνητικά ιδρύματα. Οι
μεταμοσχεύσεις, οι καρδιακές παθήσεις, οι ηπατίτιδες, η αναιμία, οι
αντιδράσεις στη χορήγηση φαρμάκων, αποτελούν ορισμένα μόνο από τα επιστημονικά
πεδία στα οποία έχουν κατά καιρούς διενεργηθεί εργασίες με την χρήση
πειραματόζωων.

Ο κ. Γιώργος Κόκκαλης, που είναι αντιπρόεδρος της οργάνωσης ΠΟ.ΦΥ. ΖΩ (Πολίτες
για τα Δικαιώματα της Φύσης και της Ζωής), λέει ότι ερευνητικές εργασίες που
απαιτούν τη χρήση ζώων γίνονταν και γίνονται ακόμα και σε ιδιωτικά ερευνητικά
ιδρύματα. Εκτός από αυτές τις περιπτώσεις «γνωρίζουμε ότι στο Ινστιτούτο
Παστέρ χρησιμοποιούνται πειραματόζωα για γονιδιακή έρευνα και για κλωνοποίηση,
ότι στο Ιπποκράτειο Νοσοκομείο έχουν γίνει αντίστοιχες μελέτες ψυχοσωματικής
ανάλυσης, πως στο Γενικό Κρατικό έχουν διεξαχθεί πειράματα στον
αμφιβληστροειδή χιτώνα κουνελιών και τέλος στο ΚΑΤ έχουν προκληθεί κακώσεις
των οστών σε διάφορα πειραματόζωα στο πλαίσιο ερευνών που σχετίζονται με την
οστεοπόρωση». Τα ζώα που χρησιμοποιούνται στη χώρα μας για πειράματα είναι τα
ποντίκια, τα κουνέλια και οι χοίροι, οι αρουραίοι και σε πολύ μικρότερο βαθμό
τα βατράχια. Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν σκύλοι αλλά αυτό απαγορεύτηκε το
1993. Τα ερευνητικά εργαστήρια προμηθεύονται τα ζώα για τις ανάγκες των
πειραμάτων, είτε από εγχώρια εκτροφεία είτε από ειδικές φάρμες του εξωτερικού.
Οι χώρες που τροφοδοτούν την Ελλάδα με πειραματόζωα είναι συνήθως οι ΗΠΑ, η
Αγγλία, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Γερμανία. Για τη διενέργεια ενός πειράματος
απαιτούνται τουλάχιστον έξι ζώα.

Το κόστος αγοράς ενός ποντικιού είναι περίπου 1.500 δραχμές, ενός κουνελιού
10.000 με 12.000 δραχμές και ενός χοίρου 25.000 με 30.000 δραχμές.