Η νύχτα βάφτηκε κόκκινη

Το Σέλας από το διαστημικό λεωφορείο

«Βροχή αίματος» σκέπασε το βράδυ της περασμένης Πέμπτης τον ουρανό της
Ελλάδας. Για μιάμιση ώρα, στη διάρκεια της ισχυρότερης γεωμαγνητικής
καταιγίδας των τελευταίων 11 χρόνων, το Βόρειο Σέλας επεκτάθηκε στα νότια
πλάτη φτάνοντας και στη χώρα μας, χαρίζοντας έτσι ένα εντυπωσιακό θέαμα σε
όσους είχαν την τύχη να βρίσκονται μακριά από φώτα πόλεων.

Το φαινόμενο αυτό στην Ελλάδα παρατηρείται πολύ σπάνια, ίσως μία φορά κάθε 10
χρόνια. Αντίθετα, στο Παρίσι για παράδειγμα, συμβαίνει μία φορά τον χρόνο, στο
Λονδίνο 10 φορές τον χρόνο, ενώ βορειότερα, στον Καναδά, την Αλάσκα, τη
Σκανδιναβία και τη Σιβηρία σχεδόν καθημερινά. Στην Ελλάδα συνήθως παρατηρείται
στο μέγιστο τού 11ετούς ηλιακού κύκλου, τον οποίο διανύουμε φέτος. Τότε δηλαδή
που ξεσπούν οι μεγαλύτερες διαστημικές καταιγίδες, όπως το βράδυ της
περασμένης Πέμπτης.

Ο κ. Ιωάννης Δαγκλής, ερευνητής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, που
βρισκόταν βόρεια των Τεμπών εκείνη την ώρα, φωτογράφισε το Σέλας στις 2 π.μ.,
βράδυ της Πέμπτης προς πρωί της Παρασκευής. Το φαινόμενο διήρκεσε μιάμιση ώρα.

“Το Σέλας είναι αποτέλεσμα της διέγερσης ατόμων οξυγόνου και αζώτου στην
ατμόσφαιρα, όταν πέφτουν πάνω τους ηλεκτρόνια μεγάλης ενέργειας. Τα ηλεκτρόνια
βρίσκονται στο διαστημικό περιβάλλον της Γης και ενεργοποιούνται κατά τη
διάρκεια διαστημικών καταιγίδων από παροδικά ισχυρά ηλεκτρικά πεδία”, εξηγεί ο
ερευνητής του Ινστιτούτου Διαστημικών Εφαρμογών του ΕΑΑ.

Μάλιστα, το φαινόμενο που εθεάθη στον ουρανό της Ελλάδας ήταν το ιδιαίτερα
σπάνιο “Κόκκινο Σέλας” ή “Βροχή Αίματος” όπως το ονόμαζαν οι Ρωμαίοι. “Το
κόκκινο φως που πλημμυρίζει τον ουρανό είναι μονοχρωματική ακτινοβολία, όπως
είναι το φως των λέιζερ. Εκπέμπεται σε ύψος άνω των 100 χιλιομέτρων, δηλαδή
υπερδεκαπλάσιο των υψηλότερων νεφών. Ο καθαρός ουρανός της νύχτας εκείνης
επέτρεψε τη θέαση του φαινομένου”. Καθώς περνά η ώρα, το φαινόμενο ενισχύεται,
επεκτείνεται προς τον Ισημερινό και όταν περάσει το μέγιστο της καταιγίδας,
αρχίζει και υποχωρεί προς τον Βόρειο Πόλο. Τα πιο συνηθισμένα χρώματα του
Σέλαος είναι το πράσινο και το ροζ.

Οι φωτογραφίες του φαινομένου από δορυφόρους και διαστημικά οχήματα, που
δημοσίευσε η NASA, είναι εντυπωσιακές, καθώς επίσης και αστεροσκοπείων από την
Ευρώπη, τις ΗΠΑ, τον Καναδά, ακόμα και την Ασία. Ήταν το ισχυρότερο Σέλας της
τελευταίας δεκαετίας, με γιγαντιαίες ακτίνες κόκκινου και μπλε φωτός να
σαρώνουν τον ουρανό.

Το Κόκκινο Σέλας στην Ελλάδα μεταξύ Τεμπών και Κατερίνης, ξημερώματα Παρασκευής

Μία ώρα πριν από την εκδήλωση του φαινομένου οι Αμερικανοί επιστήμονες που
συμμετέχουν στο πρόγραμμα πρόγνωσης του διαστημικού καιρού είχαν εκδώσει
έκτακτο δελτίο προειδοποιώντας την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Ήταν όταν
διαπίστωσαν μία ξαφνική αύξηση της ταχύτητας του ηλιακού ανέμου από 375
χιλιόμετρα το δευτερόλεπτο στα 600 χλμ. /δευτ. Σε αυτήν την περίπτωση η
καταιγίδα συνήθως φτάνει στη Γη μετά μία ώρα.

Τα ηλεκτρόνια που δημιουργούν το φαινόμενο αυτό είναι πολύ επικίνδυνα για
δορυφορικά συστήματα, στα οποία μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές βλάβες στη
διάρκεια της καταιγίδας. Σε ακραίες περιπτώσεις χάνεται ο έλεγχος τού
δορυφόρου και οι ζημιές φτάνουν τα εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια. Μόνο στην
τελευταία δεκαετία, διαστημικές καταιγίδες κατέστρεψαν πέντε αμερικανικούς και
καναδικούς εμπορικούς δορυφόρους και άγνωστο αριθμό στρατιωτικών. Επίσης, τα
ηλεκτρικά ρεύματα που βρίσκονται στην ανώτερη ατμόσφαιρα, στο μέγιστο της
καταιγίδας, μπορεί να προκαλέσουν βλάβη σε δίκτυα ηλεκτροδότησης, κάτι που
συμβαίνει στα βόρεια πλάτη. Στη Βρετανία και τη Σκανδιναβία οι εταιρείες
ηλεκτροδότησης διατηρούν ειδικές ομάδες αντιμετώπισης του φαινομένου. Σύμφωνα
με τον κ. Δαγκλή ζημιές από την καταιγίδα της Πέμπτης δεν έχουν ανακοινωθεί,
κάτι που δύσκολα δημοσιοποιείται άλλωστε, για να μην χάσουν την αξιοπιστία
τους οι εταιρείες δορυφόρων.

Το λατινικό όνομα του Σέλαος είναι aurora borealis, που σημαίνει βόρεια αυγή.
“Νονός” του φαινομένου είναι ο Γαλιλαίος, πρώτοι όμως το παρατήρησαν οι
αρχαίοι Έλληνες. Οι φυσικοί φιλόσοφοι Ξενοφάνης και Αναξιμένης το κατέγραψαν
τον 6ο αιώνα π.Χ.

Η πρόγνωση του διαστημικού καιρού είναι ένας από τους καινούργιους και
συναρπαστικούς τομείς της επιστήμης της αστρονομίας. Τον Ιούνιο μάλιστα, το
Εθνικό Αστεροσκοπείο, σε συνεργασία με Αμερικανούς και Ευρωπαίους επιστήμονες
καθώς και το ΝΑΤΟ, διοργανώνει στην Κρήτη συνέδριο γι’ αυτό το θέμα.