ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ψηλαφώντας προχωρούμε

Ο ένας γράφει για το ευ ζην. Ο άλλος μιλά για το ευ θνήσκειν. Η συνάντησή
τους προσφέρει μια λύση του βασικού αινίγματος της φιλοσοφίας.

Ευ ζην (σκίτσο του Σεργκέι, από τη «Μοντ»)

«Θα ήθελα να ζήσω μια ζωή που να αρμόζει στη φύση των πραγμάτων και σ’εμένα
τον ίδιο. Μια ζωή που να έχει νόημα για μένα στον κόσμο όπου ζω και σε σχέση
με τον οποίο τοποθετούμαι. Μια ζωή για την οποία, σ’ έναν κόσμο χωρίς
εξωτερικό σκοπό, το να δίνεις με ”ορθό” τρόπο τη σκυτάλη σ’ αυτούς που
ακολουθούν, κι αυτό μέχρι το τελικό σιωπητήριο, δεν έχει ως αποτέλεσμα μόνο
έναν καλό τρόπο δράσης, αλλά και έναν ωραίο τρόπο ύπαρξης». Έτσι κλείνει ο Ζακ
Σλανζέ τις συνομιλίες του με τον Επίκουρο, τον Επίκτητο και άλλους φίλους,
αντικείμενο του βιβλίου του «Για το ευ ζην» που μόλις κυκλοφόρησε από τις
εκδόσεις PUF. Το ερώτημα που θέτει ο συγγραφέας είναι: Τι πρέπει να κάνουμε με
τη ζωή μας; Γύρω από ποιες σκέψεις να την καθοδηγήσουμε;

Στριμωγμένοι από διαδοχικούς περιορισμούς, παρασυρμένοι από στιγμές,
επαγγέλματα, έρωτες ή ατυχήματα, αντιμετωπίζουμε σπανίως τη ζωή μας ως ένα
σπίτι που πρέπει να κτίσουμε. Κι όμως, για τις αναγκαίες επισκευές θα έπρεπε
να φροντίζουμε. Για την εξωτερική μορφή και τις εσωτερικές ανέσεις. Η αξία του
βιβλίου του Ζακ Σλανζέ, γράφει ο βιβλιοκριτικός της «Μοντ», είναι ότι μας
θυμίζει πως είμαστε αναγκασμένοι να απαντήσουμε σε τέτοιες ερωτήσεις ­ ακόμη
κι αν το εγώ μας είναι αδιαπέραστο και όχι διαφανές όπως στην εποχή του
Επίκουρου και του Επίκτητου. Τη ζωή μας εμείς τη διευθύνουμε, κι ας μην
ξέρουμε με ποιους κανόνες. Ψηλαφώντας προχωρούμε.

Κι όταν αισθανθούμε ότι ολοκληρώσαμε την αποστολή μας, σχεδιάζουμε μόνοι μας
τον θάνατό μας. Αυτό τουλάχιστον προτείνει ο Ίνγκμαρ Μπέργκμαν, 81 ετών πια,
απαρηγόρητος ακόμη από τον θάνατο της γυναίκας του Ίνγκριντ, πριν από πέντε
χρόνια. Δεν της το συγχωρεί ότι πέθανε πρώτη, ενώ είχαν συμφωνήσει ρητά ότι
εκείνη θα του κρατούσε το χέρι, εκείνη θα ήταν ο τελευταίος άνθρωπος που θα
έβλεπε. Στο εξής, το να συνεχίζει να ζει τού είναι απολύτως αδιάφορο.
Ακολουθεί πολύ αυστηρά ωράρια, ξυπνά στις 6 το πρωί, εργάζεται μεθοδικά το
πρωί, στη συνέχεια ασχολείται με το θέατρο. Η ιδέα όμως ότι δεν θα ξαναδεί
ποτέ την Ίνγκριντ τον τρομοκρατεί.

«Η σκέψη του θανάτου δεν με ανησυχεί, αντίθετα, τη βρίσκω ενδιαφέρουσα»,
τόνισε ο Μπέργκμαν σε συνέντευξή του που μεταδόθηκε την περασμένη εβδομάδα από
τη σουηδική τηλεόραση. «Αυτό που βρίσκω φοβερό είναι να γίνω φυτό ή φορτίο για
τους άλλους. Μπορεί όμως να αποφασίσει κανείς ο ίδιος αν θέλει να συνεχίσει να
ζει, και ελπίζω ότι θα έχω σώας τας φρένας μου για να λάβω αυτή την απόφαση».
Σε αντίθετη περίπτωση, θα αναθέσει αυτό το έργο σ’ έναν αγαπημένο του φίλο.