ΔΡΟΜΟΙ

Δύο πράγματα…

… πρέπει να γνωρίζει κανείς για την ψυχοθεραπεία. Το ένα είναι πως όλες οι
μέχρι τώρα μελέτες για το θέμα έχουν δείξει πως δεν είναι παρά «ψευδής
θεραπεία». Το άλλο είναι πως οι περισσότεροι άνθρωποι που έκαναν ψυχοθεραπεία
αισθάνονται πως κατά κάποιο τρόπο τους ωφέλησε. Αυτό δεν εμποδίζει τη
συγγραφέα Τάνα Ντινίν να κάνει μια ολομέτωπη επίθεση στη «βιομηχανία της
ψυχολογίας» με το βιβλίο της «Κατασκευάζοντας θύματα: Τι κάνει η βιομηχανία
της ψυχολογίας στους ανθρώπους» (εκδ. Constable). Το κακό με την Ντινίν είναι
πως βάζει στο ίδιο σακί αξιόπιστους επιστήμονες και τσαρλατάνους.

Η ψυχολογία…

… είναι μια επιστήμη. Εκεί που ξεχωρίζει ο επιστήμονας από τον τσαρλατάνο
είναι στην εφαρμογή της. Όμως, υπάρχει και η άλλη άποψη: πως η ψυχολογία ­
Gestalt, Γιουνγκ, Φρόυντ και άλλες σχολές ­ δεν είναι παρά θεωρία (σχετική
είναι και η μελέτη του Κορνήλιου Καστοριάδη: «Ψυχανάλυση: μια θεωρία που
θέλησαν να την παρουσιάσουν ως επιστήμη»). Πάντως, είτε έτσι είτε αλλιώς, η
λέξη «βιομηχανία» είναι ταιριαστή, αφού η ψυχοθεραπεία σήμερα επιστρατεύει ένα
σωρό αποτελεσματικά εργαλεία, στρατηγικές μάρκετινγκ, πολιτική υποστήριξη και
μια πολύπλοκη «τεχνολογία θυματοποίησης».

Για να επιβιώσουν…

… οι ψυχοθεραπευτές χρειάζονται ασθενείς, που τους «δημιουργούν»
επικολλώντας την ετικέτα της «διαταραχής» πάνω σε κάθε προσωπική ιδιομορφία.
Με αυτήν τη διεστραμμένη λογική, όλοι καταντούν «μη φυσιολογικοί». Έτσι,
ολόκληρος ο κόσμος γίνεται μια πελώρια αγορά για τους ψυχοθεραπευτές. «Η
ψυχοθεραπεία έχει δημιουργήσει μια καταστρεπτική κουλτούρα εξάρτησης», λέει ο
κοινωνιολόγος Φρανκ Φουρέντι. Το «τραύμα», μια λέξη που περιγράφει μια σοβαρή
σωματική βλάβη, χρησιμοποιείται για να καλύψει όλα όσα βασανίζουν τον άνθρωπο.
Ο «εθισμός» δεν αφορά πια την ηρωίνη και την κοκαΐνη, αλλά τα πάντα από το σεξ
μέχρι τη σοκολάτα. Ο καθηγητής της ψυχιατρικής Τόμας Σαζ είχε πει αυτόν τον
γλωσσικό τραβεστισμό «σημασιολογικό πληθωρισμό». Μα με τις λέξεις, όπως και με
το χρήμα, ο πληθωρισμός οδηγεί αναπόφευκτα στην υποτίμηση. Οι λέξεις χάνουν τη
σημασία τους και ο ανθρώπινος πόνος χάνει το νόημά του.

Οι μεγαλύτερες αγορές…

… της ψυχοθεραπείας είναι στην Αμερική και τη Βρετανία. Από εκεί ξεπήδησε η
ιδέα πως υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που είναι «ειδικοί στη ζωή». Έτσι, οι
ψυχοθεραπευτές κάθησαν στον ίδιο θρόνο που κάθονταν οι γκουρού και οι ιερείς
και παριστάνουν πως μόνον αυτοί γνωρίζουν το μυστικό για την καλή υγεία και
την ευτυχία. Για να ξαναπάρουν οι άνθρωποι στα χέρια τους την ιδιωτική τους
ζωή, η Ντινίν προτείνει τα εξής εξυγειαντικά μέτρα: διακοπή κάθε κρατικής
επιχορήγησης για ψυχοθεραπεία, απαγόρευση να καταθέτουν οι ψυχολόγοι στα
δικαστήρια ως εμπειρογνώμονες, καταλογισμός ποινικών ευθυνών για βλάβες που
προκαλούν οι ψυχοθεραπευτές. Βέβαια, έστω και με αυτά τα αυστηρά μέτρα δεν θα
λείψουν ποτέ ούτε οι αφελείς «ασθενείς» ούτε οι αετονύχηδες «θεραπευτές» της
Νέας Εποχής που θα πέφτουν πάνω τους σαν κοράκια. Έτσι και αλλιώς, είναι
δικαίωμα του καθενός να ξοδεύει τα χρήματά του όσο ανόητα θέλει ­ όμως
τουλάχιστον ας ξέρει τι κάνει.