Χόμο Σάπιενς – Νεάντερταλ 1-0

Homo Neaderthalis – Homo Sapiens σημειώσατε 2… Ο «άνθρωπος» του
Νεάντερταλ φαίνεται πως τελικά δεν είχε γονιδιακή σχέση με τον σύγχρονο
άνθρωπο.

Μία νέα επιστημονική έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύτηκαν την
περασμένη εβδομάδα, αποδεικνύει ότι το DNA των Νεαντερτάλιων απέχει πάρα πολύ
από του σύγχρονου ανθρώπου, ώστε να μπορούν να χαρακτηριστούν στενοί
συγγενείς.

Η θεωρία της εξέλιξης του ανθρώπινου είδους αλλάζει σχεδόν καθημερινά. Τα νέα
ευρήματα των ανασκαφών σε όλο τον κόσμο, αλλά κυρίως οι σύγχρονες
εργαστηριακές μέθοδοι ανάλυσης του γονιδιακού υλικού έχουν επιφέρει επανάσταση
στον τομέα αυτό τα τελευταία 20 χρόνια. Οι επιστήμονες πλέον δεν βασίζονται
μόνο στη μορφολογική σύγκριση των κρανίων.

Τελευταίο «θύμα» η σχέση Νεάντερταλ – Homo Sapiens. Επιστήμονες από τα
πανεπιστήμια της Γλασκώβης, της Στοκχόλμης, της Μόσχας και του Κολούμπια στη
Νέα Υόρκη, και τα Ινστιτούτα Γεροντολογίας, Ανθρωπολογίας και Αρχαιολογίας της
Μόσχας, μελέτησαν το μιτοχονδριακό DNA από απολίθωμα οστών ενός βρέφους
Νεάντερταλ που θάφτηκε στον Βόρειο Καύκασο πριν από 29.000 χρόνια. Τα
αποτελέσματα της έρευνάς τους δημοσιεύονται στο τεύχος της 30ής Μαρτίου του
επιστημονικού περιοδικού «Nature». Βασιζόμενοι στη σύγκριση του DNA του
απολιθώματος με ενός σύγχρονου ανθρώπου, οι επιστήμονες καταλήγουν στο
συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε σχεδόν καθόλου διασταύρωση των δύο ειδών.

Δεύτερη φορά

Πρόκειται για τη δεύτερη έρευνα που συμπεραίνει κάτι αντίστοιχο ­ η πρώτη είχε
γίνει το 1997. «Η για δεύτερη φορά εργαστηριακή ένδειξη ότι το DNA του
σύγχρονου ανατομικά ανθρώπου διαφέρει, δίνει βάρος στα αποτελέσματα αυτά,
καθώς οι έρευνες στο DNA εξαφανισμένων οργανισμών εμπεριέχει πολύ μεγάλο
ποσοστό λάθους. Η επιβεβαίωση όμως των προηγούμενων αποτελεσμάτων είναι
σημαντική», εξηγεί ο δρ Πάρις Παυλάκης, αναπληρωτής καθηγητής στον Τομέα
Παλαιοντολογίας του Γεωλογικού Τμήματος στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο κ. Παυλάκης
εξελέγη πρόσφατα αναπληρωτής καθηγητής στο νέο ­ για τα ελληνικά πανεπιστήμια
­ γνωστικό αντικείμενο της Παλαιοανθρωπολογίας.

Τα καινούργια ευρήματα στηρίζουν μία από τις δύο επικρατούσες θεωρίες της
εξέλιξης του σημερινού ανθρώπου. Η πρώτη ονομάζεται «Έξοδος από την Αφρική»
και υποστηρίζει ότι ο Homo Sapiens έζησε πρώτα στην Αφρική, μετά επεκτάθηκε
στον υπόλοιπο κόσμο και εξολόθρευσε τους υπόλοιπους ανταγωνιστικούς
πληθυσμούς, ανάμεσά τους και τους Νεάντερταλ.

Ταυτόχρονα

Η δεύτερη θεωρία φέρει τον τίτλο «Πολυτοπική Εξέλιξη» και οι υποστηρικτές της
πιστεύουν ότι τοπικοί πληθυσμοί Νεαντερτάλιων σε διάφορα σημεία του πλανήτη
εξελίχθηκαν ταυτόχρονα στον σημερινό Homo Sapiens.

«Η νέα έρευνα λοιπόν στηρίζει το μοντέλο της εξόδου από την Αφρική, δηλαδή ότι
οι δυνατότεροι Homo Sapiens εξολόθρευσαν τους Νεάντερταλ», προσθέτει ο κ.
Παυλάκης. «Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τους σκότωσαν, αλλά αρκεί να τους
στέρησαν το κυνήγι για δύο σεζόν και να πέθαναν από πείνα».

Έτσι, αναβιώνει η παλιότερη θεωρία των αρχών του 20ού αιώνα, βασιζόμενη μόνο
σε μορφολογική ανάλυση των οστών, δηλαδή παλαιοντολογικά στοιχεία, που
εκτιμούσε ότι οι Νεάντερταλ είχαν αποχωριστεί πολλές εκατοντάδες χιλιάδες
χρόνια πριν από τον κοινό πρόγονό τους με τον σύγχρονο άνθρωπο και εξελίχθηκαν
ξεχωριστά. Ως κοινός τους πρόγονος θεωρείται ο ανεπτυγμένος Homo Erectus ή
Homo Heidelbergensis. Φαίνεται όμως πως είχαν αποκοπεί εκατοντάδες χιλιάδες
χρόνια πριν από τον κορμό που κατέληξε στον σημερινό άνθρωπο.

«Η επέκταση του προ-σύγχρονου ανθρώπου στη Δυτική και Ανατολική Ευρώπη πριν
από 40.000 χρόνια οδήγησε στη σταδιακή αντικατάσταση των Νεάντερταλ από τον
σύγχρονο άνθρωπο, που συνέβη πριν από 28.000 χρόνια», εξηγούν οι ερευνητές στο
άρθρο τους στο περιοδικό «Nature».

Ερώτημα

Πάντως, το βασικό ερώτημα της επιστήμης σχετικά με τους Νεάντερταλ, είναι όχι
τόσο η καταγωγή τους όσο το τι απέγιναν. Ήταν πιο μεγαλόσωμοι από τους
σημερινούς ανθρώπους και είχαν μεγαλύτερο εγκέφαλο. Η εμφάνισή τους
τοποθετείται πριν από 500.000 χρόνια και τα τελευταία δείγματα απολιθωμάτων
έχουν χρονολογηθεί περίπου πριν από 28.000 χρόνια. Όπως λέει ο κ. Μιλτιάδης
Τύπας, αναπληρωτής καθηγητής Γενετικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το μεγαλύτερο
διάστημα ­ τουλάχιστον 120.000 χρόνια ­ συνυπήρξαν χρονικά με τους Homo
Sapiens. «Ένα ερώτημα είναι αν υπήρξε γόνιμη διασταύρωση μεταξύ τους. Αν
δηλαδή ήταν δύο τελείως διαφορετικοί πληθυσμοί ή είχαν πολιτιστικές και
γονικές ανταλλαγές». Το πρώτο κρανίο Νεάντερταλ βρέθηκε στη δεκαετία του 1850
στην κοιλάδα Νεάντερ της Γερμανίας, από όπου πήραν και το όνομά τους. Από τα
ευρήματα των ανασκαφών, συμπεραίνουμε ότι Νεάντερταλ ζούσαν στην Κεντρική και
Δυτική Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Ευρασία μέχρι την Ινδία. Ο Homo Sapiens πέρασε
στην Ευρώπη από την Αφρική μέσω του Γιβραλτάρ και της Μικρασίας. Τα ίχνη του
είναι έντονα στην Ισπανία, όπου οι επιστήμονες έχουν δώσει μεγάλο βάρος στις
παλαιοντολογικές ανασκαφές, σε αντίθεση με την Ελλάδα, όπως διαπιστώνει ο κ.
Παυλάκης. Αν ασχοληθούμε σοβαρά στη χώρα μας με τον τομέα αυτό, μπορούμε να
περιμένουμε σημαντικά ευρήματα, που μπορεί να φωτίσουν σκοτεινά σημεία στην
αλυσίδα της εξέλιξης του σύγχρονου ανθρώπου.

Το παλαιότερο κρανίο της Ευρώπης στη Χαλκιδική

Παρά την έλλειψη προσοχής προς την Παλαιοντολογία στην Ελλάδα, εδώ έχει βρεθεί
το παλαιότερο ­ ίσως ­ κρανίο στην Ευρώπη. Το σπήλαιο των Πετραλώνων στη
Χαλκιδική, ένα από τα ομορφότερα της Ευρώπης, με εκατοντάδες μέτρα θολωτών
αιθουσών με σταλακτίτες και σταλαγμίτες, ανακαλύφθηκε το 1960. Στο σπήλαιο,
που ανήκει στην Πλειστόκαινο Περίοδο, βρέθηκαν ακόμα αρκετά εργαλεία από οστά,
ασβεστόλιθο, χαλαζία και βωξίτη. Διαφωνίες υπάρχουν για τη χρονολόγηση του
απολιθώματος. Οι περισσότεροι επιστήμονες σήμερα συμφωνούν ότι είναι
παλαιότερο των 200.000 χρόνων και ίσως πλησιάζει τα 400.000 χρόνια. Πρόκειται
για ένα πολύ σημαντικό εύρημα, το οποίο, αν μελετηθεί με τις κατάλληλες
επιστημονικές μεθόδους, μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικής σημασίας στην
προσπάθεια εξήγησης της μετάβασης από τον Homo Erectus στον σύγχρονο Homo
Sapiens στην Ευρώπη.