Η ειρήνη θα αργήσει

Παλαιστίνη, Λίβανος: Ο μικρός της φωτογραφίας ­ το περίστροφο είναι δυσανάλογο για το μπόι του ­ κάνει το σήμα της νίκης στη διάρκεια διαδήλωσης σε ένα στρατόπεδο προσφύγων της Σιδώνας στις 30 Μαρτίου. Οι παλαιστίνιοι θυμούνται με τις διαδηλώσεις αυτές την επέτειο της κατάληψης της Παλαιστίνης από τους Ισραηλινούς το 1948. Για την ειρήνη, είναι ακόμα μακρύς ο δρόμος

Η αποτυχία της πολυδιαφημισμένης συνάντησης Κλίντον – Άσαντ, προσγείωσε πάλι
όλους εκείνους που υπολόγιζαν σε θεαματικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Οι σχολιαστές πιστεύουν τώρα ότι εκείνο που απομένει στο Ισραήλ, είναι να
ελπίζει πως θα επαναληφθούν οι διαπραγματεύσεις με τη Συρία. Αν και η αποτυχία
της συνάντησης Κλίντον – Άσαντ στη Γενεύη προϊδεάζει ότι μπορεί και να
περάσουν χρόνια πριν ξαναδοθεί μια νέα ευκαιρία.

Το τρένο της ειρήνης καθυστερεί πάντα στη Μέση Ανατολή. Από το 1948, οπότε
ιδρύθηκε το εβραϊκό κράτος, οι Παλαιστίνιοι θεωρούν εαυτούς θύματα, που έπρεπε
να αφήσουν γη και περιουσίες στα χέρια των Ισραηλινών και να αναζητήσουν την
τύχη τους ως πρόσφυγες «διωγμένοι από τον παράδεισο». Μέχρι και σήμερα η
αραβική κοινή γνώμη παραμένει διχασμένη για το εάν θα πρέπει να δεχθεί την
«καταστροφή» ­ al-Nakba ­ του ’48 ως ένα ολοκληρωμένο γεγονός. Χιλιάδες
Εβραίοι, από την άλλη, επέστρεφαν στη Γη της Επαγγελίας με τις μνήμες
φορτωμένες από τη ναζιστική θηριωδία. Οι αντικρουόμενες διεκδικήσεις για
κυριαρχία μεταξύ Αράβων και Εβραίων άνοιξαν ένα μέτωπο που σημάδεψε τον
εικοστό αιώνα με ατελείωτες κρίσεις και πολέμους, παραμένοντας δισεπίλυτο
μέχρι σήμερα.

Η ιστορία

Η Αίγυπτος πρώτη υπέγραψε συμφωνία ειρήνης με το κράτος του Ισραήλ το 1978,
ενώ Συρία, Λίβανος και Παλαιστίνιοι άρχισαν τις προσπάθειές τους μετά τη
Διάσκεψη της Μαδρίτης το 1991. Στόχος των τελευταίων, η εγκαθίδρυση του
μελλοντικού τους κράτους στη Δυτική Όχθη και τη Λωρίδα της Γάζας με πρωτεύουσα
την Ανατολική Ιερουσαλήμ. Η διαδικασία ανταλλαγής εδάφους αντί ειρήνης μεταξύ
Παλαιστινίων και Ισραηλινών αντέχει επτά χρόνια, από την περίοδο των μυστικών
συνομιλιών στο Όσλο, το 1993. Επτά χρόνια μετά, ο πρόεδρος της Παλαιστινιακής
Αρχής Γιάσερ Αραφάτ, έχοντας αναγνωρίσει το δικαίωμα του λαού του Ισραήλ να
υπάρχει, δεν έχει ακόμη εκπληρώσει το όνειρό του για ανεξάρτητο κράτος, ενώ
φανατικοί ισλαμιστές προσπάθησαν επανειλημμένα να αναβιώσουν την εξέγερση του
’87 ­ Ιντιφάντα ­ κατά του Ισραήλ. Μια σειρά από κρίσεις που σχεδόν πάντα
κατέληγαν στη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών «προκειμένου να διασωθεί η
διαδικασία ειρήνευσης» οδήγησαν στην καθυστέρηση της εφαρμογής των προσωρινών
συμφωνιών που αφορούν τη μεταφορά εδαφών, αλλά και των διαπραγματεύσεων για το
«τελικό καθεστώς» που αναμένεται να ρυθμίσουν τα πλέον ακανθώδη ζητήματα: τo
μέλλον της Ανατολικής Ιερουσαλήμ, τους εβραϊκούς οικισμούς στη Δυτική Όχθη και
τη Γάζα, το παλαιστινιακό κράτος και το θέμα της επιστροφής των Παλαιστινίων
προσφύγων που σήμερα ξεπερνούν τα 3,5 εκατομμύρια. Καταληκτική ημερομηνία για
την επίτευξη μιας τελικής συμφωνίας η 13η Σεπτεμβρίου.

Παρά την πρόσκαιρη ευφορία που δημιούργησε η εκλογή του πρωθυπουργού Μπαράκ
στο Ισραήλ και τις τελευταίες προσπάθειες για αναθέρμανση της ειρηνευτικής
διαδικασίας, το αδιέξοδο που χαρακτήρισε την περίοδο του προκατόχου του
Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχει αρθεί ολοκληρωτικά. Ωστόσο, ενθαρρυντικό,
τουλάχιστον προς στιγμήν, χαρακτηρίζεται το ότι Ισραηλινοί και Παλαιστίνιοι
συμφώνησαν να επαναλάβουν τις διαπραγματεύσεις τους την προσεχή Πέμπτη. Στο
στρατόπεδο του Παλαιστινίου ηγέτη, η αγωνία για το μέλλον ενισχύεται και από
τις προσπάθειες που γίνονται να αποτελματωθούν οι ειρηνευτικές συνομιλίες
μεταξύ Ισραήλ-Συρίας. Αναλυτές υποστηρίζουν ότι αν το τρένο της ειρήνης
περάσει πρώτα από τη Δαμασκό, ο κ. Αραφάτ θα πρέπει να αντέξει να περιμένει.
Ούτε όμως και σε αυτό το μέτωπο υπάρχει λόγος για αισιοδοξία.

Υψίπεδα του Γκολάν: το μεγάλο αγκάθι

Το μεγάλο αγκάθι στις σχέσεις τους είναι τα υψίπεδα του Γκολάν, στρατηγικής
σημασίας περιοχή, την οποία κατέλαβε το Ισραήλ από τη Συρία το ’67. Η Δαμασκός
επιδιώκει την ολοκληρωτική επιστροφή τους, ενώ το Ισραήλ διαπραγματεύεται την
αποζημίωση που θα δεχθεί για να συμβεί αυτό. Διπλωμάτες υποστηρίζουν ότι κύριο
εδαφικό εμπόδιο παραμένει ο έλεγχος των ανατολικών ακτών της Θάλασσας της
Γαλιλαίας, κύριας πηγής τροφοδοσίας του Ισραήλ με γλυκό νερό. Οι Σύροι λένε
ότι θα πρέπει να είναι δικός τους, αλλά ο Ισραηλινός πρωθυπουργός γνωρίζει ότι
κάτι τέτοιο δεν θα τον βοηθούσε να αποσπάσει το «ναι» του ισραηλινού λαού σε
μελλοντικό δημοψήφισμα για σύναψη ειρήνης με τη Συρία. Στο Τελ Αβίβ
στρατιωτικοί αναλυτές εκτιμούν ότι οι αποστρατιωτικοποιημένες ζώνες θα πρέπει
να επεκτείνονται περισσότερο σε συριακό έδαφος λόγω του όγκου της συριακής
στρατιωτικής δύναμης και ότι το Ισραήλ θα πρέπει να διατηρήσει ένα καλό σημείο
για να παρακολουθεί τις κινήσεις της Συρίας καθώς και να έχει τα όπλα ­
γεγονός που ενδιαφέρει τους Αμερικανούς ­ για να αντιμετωπίσει ενδεχόμενη
απειλή από μακριά… όπως από το Ιράν και το Ιράκ.