Επιτέλους, όλοι στη μάχη

Μπαίνοντας στην τελική ευθεία για τις εκλογές, τα Ινστιτούτα Δημοσκοπήσεων
θα αναγκασθούν να σιωπήσουν. Να φαντασθούμε μια αμείλικτη πάλη στο σκοτάδι για
την κατάκτηση ενός ή δύο στους εκατό ψηφοφόρους χωρίς μπούσουλα και πολιτικές
αναφορές ή μήπως υπάρχει ένας άλλος τρόπος ανάγνωσης των δημοσκοπήσεων,
διαχρονικότερος, που μπορεί να μας οδηγήσει σε μερικά συμπεράσματα;

Η απόφαση εξεδόθη και μοιάζει αναμφισβήτητη: τα δύο μεγάλα κόμματα
ισοδυναμούν. Αυτό δείχνει και η δημοσκόπηση που εδημοσίευσαν «ΤΑ ΝΕΑ» την
Παρασκευή. Βέβαια, υπάρχουν μια σειρά επιχειρήματα, για να είναι κάποιος
οπαδός του ΠΑΣΟΚ πιο αισιόδοξος από εκείνον της Ν.Δ. και η εμπεριστατωμένη
ανάλυση του Ηλία Νικολακόπουλου εκθέτει στην ίδια εφημερίδα με πολλή
αντικειμενικότητα μερικούς απ’ αυτούς. Η αβεβαιότητα, όμως, παραμένει και
κυριαρχεί αυτό το τελευταίο δεκαπενθήμερο προ των εκλογών.

Ο πειρασμός είναι μεγάλος για τα διάφορα επικοινωνιακά επιτελεία: να
επενδύσουν σε διαφημιστικά τρικ και άλλες μορφές χειραγώγησης της κοινής
γνώμης ακόμα μεγαλύτερα ποσά. Φοβούμαι ότι μια τέτοια προσέγγιση της
πραγματικότητας μόνο σε απογοητεύσεις μπορεί να οδηγήσει. Κι αυτό, για τον
απλό λόγο ότι απευθύνεται σε λάθος στόχο (target group για να δείξω ότι δεν
αγνοώ τη γλώσσα των «μυημένων»). Τι δείχνει η μελέτη των εκλογικών
αποτελεσμάτων από την απελευθέρωση και ύστερα; Μια μεγάλη σταθερότητα των
παρατάξεων όσο και αν οριακές μετακινήσεις ή κατάλληλα εκλογικά συστήματα
διαμορφώνουν κοινοβουλευτικές πλειοψηφίες κατά το δοκούν.

Οι μεγάλες στροφές

Η σταθερότητα αυτή διαψεύδεται, μόνο όταν σημειώνονται στροφές στην πολιτική
μας ζωή και τότε πάλι για ένα σύντομο χρονικό διάστημα. Τέτοιες στροφές είναι
η εμφάνιση του Παπάγου απέναντι σε ένα πολυδιασπασμένο κέντρο (σημαντικό ρόλο
έπαιξε σ’ εκείνες τις εκλογές και η δραστηριότητα του Στρατού), η συμμαχία ΕΔΑ
και Κεντρώων στελεχών πρώτης γραμμής το 1958, η νίκη μετά τον ανένδοτο του
Γεωργίου Παπανδρέου στις επαναληπτικές εκλογές του 1964, η απάντηση στο
δίλημμα «Ο Καραμανλής ή τα τανκς» το 1974 και, τέλος, η μεγάλη πλειοψηφία για
την «ΑΛΛΑΓΗ» του Ανδρέα Παπανδρέου το 1981.

Σε όλες τις άλλες εκλογικές αναμετρήσεις το σκηνικό διαμορφώνεται περίπου ως
εξής:

* Υπάρχει η κομμουνιστικής προέλευσης Αριστερά, που τείνει προς το 10%, αλλά
σπανιότατα το υπερβαίνει κατά μία ή δύο μονάδες. Είναι ένα εκλογικό σώμα με
έντονο το συναίσθημα της ιδιαιτερότητας, για ιστορικούς λόγους, που καταφέρνει
να επιζεί στο αυτόβουλο γκέτο του είτε αυτό εκφράζεται με ένα κόμμα ή με δύο,
όπως σήμερα.

*Υπάρχει η Δεξιά, που κινείται περί το 35% και σπανίως φθάνει το 40% όπως το
1990, όταν συνέτρεχαν γνωστοί παραπολιτικοί λόγοι και χάρη στην ιδεολογική και
πολιτική συμπαράταξη των κομμουνιστών που επηρέαζε συνολικά το κλίμα.

* Υπάρχει η Δημοκρατική Παράταξη, που έχει πλειοψηφική δυναμική. Ως ΠΑΣΟΚ,
μετά το 1981, η Δημοκρατική Παράταξη κινήθηκε πάντα με κατώτατο όριο που
υπερέβαινε το 36% και συνηθέστερα περί το 40%.

Ο κεντρώος χώρος

* Τέλος, υπάρχει ο κεντρώος χώρος, που δεν μπορεί να εκφραστεί κομματικά και
συγκροτεί το κύριο τμήμα των εκάστοτε αναποφάσιστων. Όταν ο αείμνηστος Κ.
Καραμανλής, το 1974, και ο κ. Μητσοτάκης, το 1990, διευρύνουν τα όρια του
παιχνιδιού, ο κεντρώος χώρος τούς ακολουθεί. Σήμερα, που η ακραιφνώς Δεξιά του
κ. Κ. Καραμανλή (ανιψιού) απωθεί κεντρώα στελέχη και ψηφοφόρους, όλοι εκτιμούν
ότι η πρόσβαση του ΠΑΣΟΚ, όπως εξελίχθηκε σε πρόσφατα συνέδριά του και με την
κυβερνητική πρακτική του Κ. Σημίτη, είναι ευχερέστερη. Πώς, λοιπόν, η
Δημοκρατική Παράταξη, ενώ παραμένουν στάσιμοι οι ανταγωνιστές (κάτω από το 10%
τα δύο κομμουνιστικά μορφώματα και κάτω από το 35% η Ν.Δ.) έχει πρόβλημα νίκης
σ’ αυτές τις εκλογές;

Η απάντηση βρίσκεται στην ενότητα της ίδιας της παράταξης.

Για το ΔΗΚΚΙ

Υπάρχει κατ’ αρχήν το ΔΗΚΚΙ του κ. Τσοβόλα. Το κόμμα αυτό είναι ένα ιδιαίτερα
νοσηρό φαινόμενο της πολιτικής ζωής. Όχι τόσο για την ποιότητα του πολιτικού
του λόγου, των στελεχών και του αρχηγού του. Κυρίως, γιατί ενώ είναι (η
πρακτική του στη Βουλή το επαληθεύει άνετα) έντονα εχθρικό προς το ΠΑΣΟΚ και
τις επιλογές του, ταυτόχρονα εμφανίζεται ως ο κληρονόμος της Παπανδρεϊκής
πολιτικής παράδοσης, ο γνήσιος εκπρόσωπος του «παλιού», «καλού» ΠΑΣΟΚ, που αν
δεν μοίραζε πάντα παροχές, τουλάχιστον δεν δίσταζε να τις υποσχεθεί. Έτσι,
ασκεί μιαν επιρροή που δεν δικαιολογούν οι ιδέες και οι προτάσεις του σε
στρώματα του πληθυσμού με έντονα προβλήματα που, αντίθετα με τις τάσεις της
εποχής, επιθυμούν περισσότερο κράτος, έστω και αναποτελεσματικό, και έναν
έντονο κομματικό έλεγχο προς όφελος των ψηφοφόρων του κυβερνώντος κόμματος.
Είναι σαφές ότι τα στοιχεία αυτά δύσκολα θα επαναπροσανατολιστούν προς το
ΠΑΣΟΚ κι όταν η μετέωρη διαδρομή του κ. Τσοβόλα τελειώσει, μάλλον θα
λειτουργήσουν ως εφεδρείες της Δεξιάς ή του ΚΚΕ. Υπάρχουν, όμως, και άλλοι
ψηφοφόροι του ΔΗΚΚΙ, που στην πραγματικότητα είναι η ακραία προέκταση των
εσωκομματικών προβλημάτων που προκάλεσε η διαδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου. Αυτοί
είναι δυνατόν ν’ ανακτηθούν, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να κοπεί ριζικά ο ομφάλιος
λώρος, μέσω του οποίου ο κ. Τσοβόλας παρασιτεύει τη μεγάλη δημοκρατική
παράταξη, στην οποία επέλεξε ο ίδιος να μην ανήκει πια.

Οι αναποφάσιστοι

Απομένουν οι αναποφάσιστοι. Δεν περιφρονώ τις παραδοσιακές μεθόδους (πόρτα
πόρτα, πηγαδάκια στα καφενεία, διανομή έντυπου υλικού κ.λπ.). Πιστεύω, όμως,
ότι η μάχη αυτή είναι όσο καμία άλλη τηλεοπτική.

Πρέπει τα βασικά στελέχη να βγουν στη μάχη. Δυστυχώς, έχουν ήδη επισημανθεί
περιπτώσεις, που λάμπουν με την απουσία τους. Άλλοι πάλι διαφημίζουν
αποκλειστικά τον εαυτό τους και την οικογενειακή τους ευτυχία. Είναι, βέβαια,
γνωστό ότι οι δημοσκοπήσεις περιλαμβάνουν και τις θετικές γνώμες των ψηφοφόρων
των άλλων κομμάτων.

Επίσης, είναι γνωστό ότι οι σταυροί συσσωρεύονται, όταν κινείσαι στα πλαίσια
των ήδη πεπεισμένων. Όμως, να αφήνεις τους άλλους να σέρνουν την άμαξα επί της
οποίας φέρεσαι δαφνοστεφής, πέραν του ότι είναι ανήθικο, είναι και επικίνδυνο.

Γιατί μπορεί το αύριο να μην επιφυλάσσει υπουργείο αλλά καταλυτική κριτική των
προσωποπαγών στρατηγικών που συγκρότησαν μια συγκυρία ήττας. Όλοι μαζί στον
αγώνα, λοιπόν. Μόνο δεκαπέντε ημέρες μείνανε.