Γενετικά τεστ θέλουν να θεσπίσουν οι ασφαλιστικές εταιρείες

Αν περάσει το σχέδιο της βρετανικής κυβέρνησης, τότε το DNA θα καθορίζει το
ύψος των ιδιωτικών ασφαλίστρων ζωής. Πρόκειται για μια σκέψη που έχουν οι
Βρετανοί και η οποία εξετάζεται από ειδική επιτροπή. Η σκέψη αφορά το αν θα
επιτραπεί ή όχι στις ασφαλιστικές εταιρείες η χρήση γενετικών τεστ που
δείχνουν την προδιάθεση εκδήλωσης κληρονομικών ασθενειών στον κάθε άνθρωπο.

Έλεγχος DNA. Στην καθιέρωση γενετικών τεστ προσανατολίζονται οι ασφαλιστικές εταιρείες στη Μεγάλη Βρετανία

Σε περίπτωση που εφαρμοστεί αυτό το μέτρο, οι ασφαλιστικές εταιρείες
θα έχουν το δικαίωμα να χρεώνουν με υψηλότερα ασφάλιστρα εκείνους που τα τεστ
δείχνουν πως έχουν προδιάθεση να εκδηλώσουν κάποια σοβαρή ασθένεια στο μέλλον.
Πολύ περισσότερο μάλιστα οι εταιρείες θα μπορούν και να μην τους ασφαλίζουν
καθόλου.

Σωρεία αντιδράσεων

Η κίνηση αυτή έχει προκαλέσει ήδη σωρεία αντιδράσεων όχι μόνο από τον
επιστημονικό κόσμο της Βρετανίας αλλά και από κοινωνικές οργανώσεις. Εκείνοι
που εναντιώνονται σε μια τέτοια προοπτική υποστηρίζουν ότι έτσι θα ανοίξει η
πόρτα στις ασφαλιστικές εταιρείες να κάνουν «ρατσιστικό» διαχωρισμό των
πελατών τους με βάση το γενετικό τους υλικό.

Προς το παρόν πάντως η χώρα μας βρίσκεται μακριά από ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Ο
κ. Γιάννης Βάσης, που είναι διευθυντής στην Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών, λέει
ότι «στην Ελλάδα δεν έχει γίνει καμία συζήτηση πάνω στο θέμα αυτό» και πως «θα
ήταν πολύ πρόωρο να υποστηρίξει κανείς το τι θα συμβεί μελλοντικά». Ο κ. Βάσης
επισημαίνει πως η χρησιμοποίηση γονιδιακών τεστ από τις ασφαλιστικές εταιρείες
είναι ένα θέμα αρκετά περίπλοκο «καθώς υπεισέρχονται και άλλοι παράγοντες,
όπως τα ζητήματα ηθικής».

Ο ίδιος πιστεύει ότι αν μια χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχωρήσει στη θέσπιση
τέτοιας νομοθεσίας, τότε το θέμα αυτό σίγουρα θα απασχολήσει τα όργανα της
Ένωσης, τα οποία με τη σειρά τους θα εκδώσουν και κάποιες οδηγίες.

Γεγονός πάντως παραμένει ότι οι ασφαλιστικές εταιρείες αντιμετωπίζουν σοβαρές
ζημίες σε ό,τι αφορά την πώληση πακέτων που έχουν σχέση με τον κλάδο ασφαλειών
ζωής. Και κατ’ αυτόν τον τρόπο δεν είναι καθόλου απίθανο, όπως λένε κάποιοι,
να βρουν στο μέλλον ­ και με τη βοήθεια της τεχνολογίας ­ διάφορους τρόπους,
ώστε να μειώσουν αυτό το παθητικό. «Αυτό που βλέπουμε είναι ότι το ασφαλιστικό
ζήτημα απασχολεί τον τελευταίον καιρό αρκετές κοινωνίες, και έτσι στο απώτερο
μέλλον δεν αποκλείεται να δούμε και τα τεστ DNA έως ένα μέρος αυτής της
αλλαγής που τώρα αρχίζει να ζυμώνεται», λέει στέλεχος ιδιωτικής ασφαλιστικής
εταιρείας.

Σκεπτικισμός

Πολλοί επιστήμονες στην Ελλάδα που έχουν ως αντικείμενο τον χώρο της
γενετικής, αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό το όλο ζήτημα. «Θεωρώ τις εξελίξεις
αυτές πολύ πιο επικίνδυνες απ’ ό,τι τα γενετικώς μεταλλαγμένα τρόφιμα. Ανησυχώ
για την εφαρμογή των επιστημονικών ερευνών στον τομέα των γονιδίων. Η χρήση
γονιδιακών τεστ από τις ασφαλιστικές εταιρείες μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο
είδος ρατσισμού και πολλά ηθικά διλήμματα», λέει ο κ. Γιώργος Θηραίος,
διευθυντής στο Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας του Ιδρύματος
Τεχνολογίας – Έρευνας της Κρήτης. Κατά την άποψή του η σχετική συζήτηση που
έχει ανοίξει στη Βρετανία οφείλεται στις πιέσεις των ασφαλιστικών εταιρειών
προς τους πολιτικούς. «Για την προστασία του πολίτη είναι απαραίτητη μια
ισχυρή νομοθεσία που μέχρι στιγμής δεν υπάρχει στο θέμα αυτό».

Η αλήθεια είναι ότι η επιστήμη σήμερα προχωρεί με πολύ γοργούς ρυθμούς και
είναι σε θέση να προσδιορίζει τα γονίδια εκείνα που είναι υπαίτια για την
εκδήλωση συγκεκριμένων ασθενειών στον άνθρωπο. Ο καθηγητής Γενετικής στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Μιλτιάδης Τίπας λέει πως σήμερα μπορούμε θεωρητικά να
προσδιορίσουμε περίπου 2.000 ασθένειες που οφείλονται σε συγκεκριμένα γονίδια
ή σε γονιδιακές συμπεριφορές, ενώ με αρκετή βεβαιότητα μπορούμε να υποδείξουμε
τα γονίδια εκείνα που είναι υπεύθυνα για την εκδήλωση περίπου 150 ασθενειών.

Εξετάζουν την εγκυρότητα 10 τεστ

Η βρετανική κυβέρνηση δημιούργησε πέρυσι την Επιτροπή Γενετικής και Ασφάλισης,
με στόχο να μελετήσει τη χρήση των γενετικών τεστ από τις ασφαλιστικές
εταιρείες ή στη διαδικασία πρόσληψης προσωπικού σε επιχειρήσεις. Αυτό που
ισχύει προς το παρόν είναι ότι ορισμένες εταιρείες ζητούν από τους υποψήφιους
πελάτες να τους γνωστοποιήσουν τα αποτελέσματα γενετικών τεστ που έχουν ήδη
κάνει από μόνοι τους.

Αυτό που συζητείται όμως τώρα είναι να υποχρεώνουν οι ασφαλιστικές εταιρείες
τους πελάτες τους να κάνουν γονιδιακό έλεγχο για διάφορες ασθένειες.

Εκπρόσωπος της Επιτροπής δήλωσε ότι εξετάζεται η εγκυρότητα περίπου 10 τεστ
για ασθένειες όπως τον καρκίνο του μαστού και την κυστική ίνωση. Όταν βγουν τα
συμπεράσματα, η Επιτροπή θα ενημερώσει τους υπουργούς που με τη σειρά τους θα
πάρουν την απόφαση για τα γενετικά τεστ και τις ασφαλιστικές εταιρείες.
Πάντως, το μόνο σίγουρο είναι ότι τέτοια απόφαση δεν έχει παρθεί ακόμα. Από τη
μεριά τους, οι Βρετανοί ασφαλιστές υποστηρίζουν ότι δεν έχουν καμία πρόθεση να
ζητήσουν γονιδιακό έλεγχο από τους πελάτες τους. Σύμφωνα με αυτούς, το ζήτημα
είναι αν θα πρέπει να ζητούνται τα αποτελέσματα των τεστ από όσους τα κάνουν
με δική τους πρωτοβουλία.

Και ισχυρίζονται ότι τα αποτελέσματα των τεστ από μόνα τους δεν πρόκειται να
ανεβάσουν τα ασφάλιστρα, αλλά θα συνυπολογιστούν μαζί με άλλους παράγοντες,
όπως τον τρόπο ζωής του ασφαλιζομένου.

Η κληρονομικότητα δεν είναι πανάκεια

Χιλιάδες άνδρες, πριν από λίγο καιρό, προσπάθησαν να αγοράσουν τα ωάρια οκτώ
μοντέλων σε δημοπρασία στο Ίντερνετ, με την ελπίδα ότι η ένωση του σπέρματός
τους με ένα από αυτά τα ωάρια θα έχει ως αποτέλεσμα τη γέννηση ενός πανέμορφου
παιδιού.

Όμως, αν υπάρχει ελπίδα για κάτι τέτοιο, αυτή δεν στηρίζεται σε επιστημονική
βάση. Το άγχος της κληρονομικότητας, όπως εξηγούν οι επιστήμονες, έχει
οδηγήσει σε υπερβολές.

Καμία εγγύηση

«Δεν υπάρχει καμία επιστημονική εγγύηση για τέτοιους πολύτιμους χαρακτήρες,
όπως είναι η ευφυΐα και η ομορφιά. Δεν μπορούμε δηλαδή να πούμε ότι η επιλογή
γάμου ή η τεχνητή γονιμοποίηση με επιλεγμένα ωάρια ή σπερματοζωάρια θα
οδηγήσει στα προσδοκώμενα αποτελέσματα. Άλλωστε, αν λ.χ. ο Αϊνστάιν ή ο
Μπετόβεν είχαν γεννηθεί σε μια πρωτόγονη κοινωνία δεν θα γίνονταν αυτό που
έγιναν», εξηγεί ο καθηγητής Γενετικής και πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών κ.
Σταμάτης Αλαχιώτης.

Ο ίδιος, αναφερόμενος στην πρόσφατη δημοπρασία, υποστηρίζει ότι «αναζωπύρωσε
ευγονικές πρακτικές (για γενετική βελτίωση του ανθρώπου) και το μόνο που ίσως
καταφέρει είναι να ξεγελάσει κάποιους αφελείς, που θα χάσουν τα χρήματά τους
χωρίς καμία επιστημονική εγγύηση στην προσπάθειά τους να αποκτήσουν όμορφο
παιδί…».

Αποτέλεσμα συνδυασμών

Σύμφωνα με τους ειδικούς, το ότι μια γυναίκα έχει όμορφα χαρακτηριστικά, αυτό
δεν σημαίνει ότι θα τα κληρονομήσει σίγουρα και στο παιδί της. Και αυτό, διότι
η εμφάνιση ενός ανθρώπου είναι αποτέλεσμα συνδυασμού των γονιδίων και του
πατέρα και της μητέρας. Ακόμη και αν οι ίδιοι έχουν όμορφα χαρακτηριστικά,
αυτό δεν συνεπάγεται ότι θα κάνουν όμορφο παιδί…

Σπουδαίο ρόλο εδώ διαδραματίζει και η σχετικότητα της αισθητικής. Όπως εξηγεί
ο κ. Σταμάτης Αλαχιώτης, «κραυγαλέο παράδειγμα αποτελεί η εικόνα γυναίκας, η
οποία ήταν αποτέλεσμα επεξεργασίας υπολογιστή, που είχε τροφοδοτηθεί με τα
ωραιότερα υποτιθέμενα χαρακτηριστικά διαφόρων προσώπων, προκειμένου να τα
συνδυάσει σε ένα πρόσωπο για να βγάλει το ωραιότερο». Ωστόσο, σύμφωνα με τον
καθηγητή, «το πρόσωπο που προέκυψε ήταν ένα κοινότοπο πρόσωπο με τα σχετικά
“ωραιότερα” χαρακτηριστικά να φαίνονται μέτρια».

Γενετικές κατηγορίες

Σύμφωνα με τον κ. Σταμάτη Αλαχιώτη, η κληρονομικότητα εξαρτάται από τους
λεγόμενους ποιοτικούς και ποσοτικούς γενετικούς χαρακτήρες. Οι πρώτοι είναι
γενετικοί χαρακτήρες που καθορίζονται από ένα ή το πολύ λίγα γονίδια, δεν
εξαρτώνται από το περιβάλλον ­ και ταξινομούνται εύκολα σε ευδιάκριτες
φαινοτυπικές κατηγορίες. Τέτοιοι χαρακτήρες είναι, λ.χ., το χρώμα των ματιών,
το χρώμα του δέρματος, πολλές μονογονιδιακές ασθένειες (όπως, π.χ., η
αιμοφιλία) κ.ά.

Οι δεύτεροι είναι γενετικοί χαρακτήρες που ελέγχονται από πολλά γονίδια και
εξαρτώνται από το περιβάλλον, με αποτέλεσμα τα άτομα τα οποία προκύπτουν στην
επόμενη γενιά να φέρουν πολλούς συνδυασμούς τών εν λόγω γονιδίων και να μην
είναι εύκολο να ταξινομηθούν σε ευδιάκριτες κλάσεις. Τέτοιοι είναι, π.χ.,
πολλοί χαρακτήρες συμπεριφοράς, η εγκληματικότητα, η ευφυΐα, η προσωπικότητα,
το βάρος και το ύψος τού σώματος, η παχυσαρκία, η ομορφιά κ.ά., που
επηρεάζονται από το περιβάλλον.

Πολύπλοκος έλεγχος

Η ευφυΐα (όπως, π.χ., προσεγγίζεται από τον δείκτη νοημοσύνης) διαμορφώνεται
από περίπου 100 γονίδια και το περιβάλλον. Η προσωπικότητα επηρεάζεται από τα
εξής επιμέρους χαρακτηριστικά: υποχονδρία, κατάθλιψη, κοινωνική απομόνωση,
ευφυΐα και άλλους παράγοντες. «Γίνεται έτσι αντιληπτό ότι ο γενετικός έλεγχος
της προσωπικότητας είναι πολύ πολύπλοκος», διευκρινίζει ο πρύτανης του
Πανεπιστημίου Πατρών.

Από την άλλη, η εγκληματικότητα φαίνεται να επηρεάζεται γενετικά, αφού έχει
συσχετισθεί με χρωμοσωματικές ανωμαλίες και ανώμαλα ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα.
Επηρεάζεται επίσης από τον δείκτη νοημοσύνης, αλλά και το περιβάλλον
(καταθλιπτική ζωή, φτώχεια, κοινωνικές διαμάχες κ.ά).

Η παχυσαρκία φαίνεται να είναι ένας άλλος πολυπαραγοντικός ποσοτικός
χαρακτήρας, που επηρεάζεται από το γενότυπο και το περιβάλλον. Σύμφωνα με
έρευνες, παιδιά δύο παχύσαρκων γονέων έχουν 80% πιθανότητα να γίνουν
παχύσαρκα, ενώ η πιθανότητα πέφτει στο 40% αν μόνο ένας γονιός είναι
παχύσαρκος.

Έλεγχος για επιστημονική χρήση

Αγάπη Κατάκη. Ο γονιδιακός έλεγχος προσφέρει σήμερα νέες ελπίδες για έγκαιρη διάγνωση

Την αντίθεσή του στη χρήση των γονιδιακών τεστ από τις ασφαλιστικές εταιρείες
εκφράζει και ο διευθυντής της Α’ Προπαιδευτικής Κλινικής του Πανεπιστημίου
Αθηνών και του ομώνυμου Εργαστηρίου, καθηγητής Ιατρικής κ. Γ. Ανδρουλάκης.

Στο Εργαστήριο, που λειτουργεί τα τελευταία τρία χρόνια στο Ιπποκράτειο
Νοσοκομείο, γίνονται γονιδιακοί έλεγχοι ­ σε όσους το επιθυμούν και έχουν
βεβαρημένο ιατρικό ιστορικό ­ για καρκίνο του μαστού και του παχέος εντέρου.

Ο υπεύθυνος του Εργαστηρίου, λέκτορας κ. Μάνος Κωνσταντουλάκης, θεωρεί ότι η
χρησιμοποίηση του γονιδιακού ελέγχου από τις ασφαλιστικές εταιρείες θα
δημιουργήσει έναν «γενετικό ρατσισμό». Ο ίδιος είναι υπέρ του ελέγχου για
επιστημονική χρήση, όμως «μακριά από τις ασφαλιστικές εταιρείες», όπως
χαρακτηριστικά λέει. «Για τον λόγο αυτό, πρέπει να υπάρξει μια χρυσή τομή»,
συμπληρώνει.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το 1996 στην Αγγλία επιχειρήθηκε να γίνεται έλεγχος για
καρκίνο του μαστού σε αυτούς που είχαν βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό και
ήθελαν να κάνουν ασφάλεια ζωής. «Η προσπάθεια, αν και συνάντησε πολλές
αντιδράσεις, εν τούτοις σήμερα ορισμένες ασφαλιστικές εταιρείες στην Αγγλία το
απαιτούν προκειμένου να προβούν στην ασφάλιση», εξηγεί.

Σύμφωνα με τους επιστήμονες, έως το 2003 αναμένεται να έχει γίνει
αποκρυπτογράφηση όλου του ανθρώπινου γονιδιώματος (περίπου 100.000 γονίδια).
Τότε, θα καταστεί δυνατόν ο γονιδιακός έλεγχος ακόμη περισσοτέρων ασθενειών.
Έτσι, όπως λένε, αν η κάθε ασφαλιστική εταιρεία ξέρει τι μπορεί να συμβεί στο
μέλλον σε κάθε υποψήφιο ασφαλιζόμενο, ταυτόχρονα προκύπτει ο κίνδυνος για
διαφορετική αντιμετώπιση… «Ο γονιδιακός έλεγχος προσφέρει σήμερα νέες
ελπίδες για έγκαιρη διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία γενετικά μεταβιβαζομένων
ασθενειών. Σημαντικός αριθμός καρδιολογικών και νευρολογικών παθήσεων, καθώς
και διαφόρων μορφών καρκίνου (μαστού, παχέος εντέρου, θυρεοειδούς) έχουν
γενετική βάση», λέει η βιολόγος-ερευνήτρια, συνεργάτις της Α’ Προπαιδευτικής
Χειρουργικής Κλινικής τού Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Αγάπη Κατάκη.

Χριστίνα Λιάκου. Ένα νέο είδος κυνικού γενετικού ρατσισμού ξεκινά

Όπως εξηγεί: «Σε πολλές περιπτώσεις έχουν αναγνωριστεί οι παθογόνες
μεταλλάξεις, γεγονός που μας επιτρέπει, με την απλή λήψη περιφερικού αίματος
των συγγενών ασθενών που πάσχουν από τη νόσο, να αναγνωρίσουμε άτομα τα οποία
έχουν υψηλό κίνδυνο ανάπτυξης της νόσου στο μέλλον».

Η ίδια και η συνεργάτιδά της, βιοχημικός κ. Χριστίνα Λιάκου, είναι αντίθετες
όταν αυτός ο έλεγχος γίνεται για ασφαλιστικούς σκοπούς. «Η πραγματοποίηση όμως
αυτού του γονιδιακού ελέγχου μέσα στα πλαίσια ενός μη ιδιαίτερα συγκεκριμένου
νομικού πλαισίου αφήνει το άτομο απροστάτευτο», υποστηρίζει. «Η μεταβίβαση
ατομικών γενετικών δεδομένων στο κοινωνικό σύνολο, συμπεριλαμβανομένων
ασφαλειών, τραπεζών ή εργοδοτών, έχει επιβλαβή αποτελέσματα για το ίδιο το
άτομο, αλλά και το σύνολο, αφού αποτελεί ένα νέο είδος κυνικού γενετικού
ρατσισμού».

«Το γεγονός αυτό είναι αντίθετο με τη διεθνή νομοθεσία, η οποία αξιώνει την
προστασία της αξιοπρέπειας και της προσωπικότητας όλων των ανθρωπίνων υπάρξεων
και την εγγύηση για κάθε άτομο ξεχωριστά χωρίς καμία διάκριση, τον σεβασμό των
δικαιωμάτων και βασικών ελευθεριών».