Φρένο από την Ε.Ε. σε… εισαγόμενους και ντόπιους ρύπους

Ευνοϊκά για την Ελλάδα είναι τα νέα όρια εκπομπής ρύπων που προτείνει η
Επιτροπή Περιβάλλοντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό τον περιορισμό των
φαινομένων του σχηματισμού όζοντος, της όξινης βροχής και του ευτροφισμού έως
το 2010. Η χώρα μας, η οποία έχει πρόβλημα όζοντος κυρίως από την «εισαγόμενη»
από Βορρά ατμοσφαιρική ρύπανση, αναμένεται να παρουσιάσει βελτίωση στις τιμές
του συγκεκριμένου ρύπου.

Στη συζήτηση για τον περιορισμό των επιπτώσεων από τη διασυνοριακή ρύπανση η
Ελλάδα φαίνεται γενικά ευνοημένη. Όπως όμως παρατηρούν επιστήμονες που
παρακολουθούν το φαινόμενο, η Ελλάδα θα πρέπει να λάβει πρόσθετα μέτρα, κυρίως
στη βιομηχανία, προκειμένου να «πιάσει» τα όρια που προτείνει η Επιτροπή. Αυτά
αφορούν κυρίως το διοξείδιο του θείου και τα μονοξείδια του αζώτου.

Στη χώρα μας η ρύπανση «εισάγεται» από τη Βόρεια και κυρίως την Κεντρική
Ευρώπη. Με άζωτο και υδρογονάνθρακα μάς «τροφοδοτούν» η Γερμανία, η Τσεχία, η
Σλοβακία, η Πολωνία, η Βουλγαρία, ενώ το βοριαδάκι μεταφέρει ρύπους ακόμα και
από βορειότερους εταίρους, από χώρες της Βαλτικής. Αυτοί οι ρύποι ευθύνονται
κυρίως για τις υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος στο Κεντρικό Αιγαίο, τη Θεσσαλία
και τη Μακεδονία. Αυτό το όζον που σχηματίζεται στα κατώτερα στρώματα της
ατμόσφαιρας λειτουργεί ως ρύπος, σε αντίθεση με το όζον που συντίθεται στα
ανώτερα στρώματα και προστατεύει από την ηλιακή ακτινοβολία. Από Βορρά
εισάγουμε και διοξείδιο του θείου που ευθύνεται για το φαινόμενο της όξινης
βροχής. Χάρη στη σύσταση των εδαφών της όμως η Ελλάδα (πρόκειται για αλκαλικά)
«γλιτώνει» από το φαινόμενο που ευθύνεται μεταξύ άλλων για τον δηλητηριασμό
των υδάτων λιμνών, ποταμών και εδαφών στις σκανδιναβικές χώρες.

Με την πρόταση των νέων ορίων, την οποία ενέκρινε η Ολομέλεια του
Ευρωκοινοβουλίου την περασμένη εβδομάδα, η Ελλάδα (όπως και τα υπόλοιπα
κράτη-μέλη της Ε.Ε.) θα πρέπει να προσαρμόσει τις εκπομπές της σε τέσσερις
βασικούς ρύπους, κάτι που είχε δεσμευτεί έτσι κι αλλιώς να πράξει υπογράφοντας
τη σύμβαση στο Γκέτεμποργκ. Οι διαφορές, όπως σχολιάζουν ειδικοί, είναι
μικρές, αλλά αισθητές. Στο θείο το όριο παραμένει 546 χιλιάδες τόνοι ετησίως,
ενώ τα οξείδια του αζώτου μειώνονται από 344 σε 264 (η σύγκριση γίνεται με τις
τιμές του Γκέτεμποργκ).

Για να προσεγγίσουν τις νέες, ακόμα αυστηρότερες, τιμές των ρύπων τα
κράτη-μέλη της Ε.Ε. έως το 2010 θα πρέπει να λάβουν δραστικά μέτρα, κυρίως
στον τομέα των μεταφορών (Ι.Χ., αεροπλάνα) και στη βιομηχανία.

Στην Ελλάδα η κατάσταση στις μεταφορές κρίνεται ικανοποιητική με τη χρήση και
επέκταση των καταλυτικών αυτοκινήτων. Η μείωση στην παραγωγή διοξειδίου του
θείου και μονοξειδίων του αζώτου όμως επιβάλλει τη λήψη πρόσθετων, υψηλού
κόστους, μέτρων, όπως η τοποθέτηση Μονάδων αποθείωσης στα εργοστάσια παραγωγής
ρεύματος και απονίτρωσης σε χημικές βιομηχανίες. Η μοναδική μονάδα αποθείωσης
σήμερα στην Ελλάδα στη Μεγαλόπολη, για παράδειγμα, έχει κοστίσει γύρω στα 25
δισ. δραχμές, όμως το όφελος θα είναι 70-75 χιλιάδες τόνοι διοξειδίου του
θείου λιγότεροι στο περιβάλλον (συνολικά παράγονται περίπου 550.000 τόνοι
ετησίως).

«Στην Ελλάδα έχουμε σήμερα συγκεντρώσεις όζοντος μεγαλύτερες από αυτές που
δικαιολογεί η εκπομπή ρύπων από τις δικές μας πηγές», σημειώνει ο κ. Ιωάννης
Ζιώμας, καθηγητής Φυσικής στο Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας του
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης. «Το όζον αυτό σχηματίζεται από
τη μεταφορά οξειδίων του αζώτου και υδρογονανθράκων οι οποίοι παράγονται
κυρίως από τα καύσιμα. Έτσι λοιπόν το καλοκαίρι ο μέσος όρος είναι από 80 έως
100 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο αέρα και τον χειμώνα 60-80 μικρογραμμάρια,
ενώ θα έπρεπε να είχαμε 50-70 το καλοκαίρι και 30-50 τον χειμώνα».

Οι υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος προκαλούν μεταξύ άλλων πρόβλημα στις
καλλιέργειες και γενικά στον φυτικό πλούτο των περιοχών.

«Μπορεί να έχουμε ένα μικρό πρόβλημα με τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικού
ρεύματος, αφού χρησιμοποιούμε λιγνίτη, όμως η χρήση του φυσικού αερίου
αναμένεται να συνεισφέρει θετικά», επισημαίνει ο κ. Ζιώμας. «Η προσαρμογή
τεχνικά, ώστε εκτός από λιγνίτη να χρησιμοποιείται και φυσικό αέριο, είναι
σχετικά εύκολη, χωρίς υψηλό κόστος. Όμως το φυσικό αέριο παράγει οξείδια του
αζώτου που ευθύνονται για όζον κι εκεί η λύση είναι δυσκολότερη και πιο
δαπανηρή. Πρόβλημα με το όζον έχουμε στις αστικές αλλά και αγροτικές περιοχές.
Με τα όρια που προτείνει η Επιτροπή, πάντως, ακόμα πιο αυστηρά και από το
Γκέτεμποργκ όπου δεσμεύτηκαν οι ”15” ένα χρόνο πριν, είναι σαφές ότι θα
έχουμε σημαντικά αποτελέσματα».

Τα όρια εκπομπής ρύπων από κάθε χώρα-μέλος της Ε.Ε. προέκυψαν με τη χρήση
«μοντέλου προσομοίωσης». Όμως, όπως λένε οι ειδικοί, «δυστυχώς για ‘μας δεν
ελήφθησαν υπόψη οι ρύποι που δέχονται ορισμένα κράτη από τους γείτονές τους οι
οποίοι δεν είναι μέλη της Ε.Ε.». Η Ελλάδα δέχεται ρύπανση από Γιουγκοσλαβία
και Βουλγαρία κυρίως, χώρες οι οποίες έχουν μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής
ενέργειας.

Και στη μεν Γιουγκοσλαβία, μετά τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ, η βιομηχανική
παραγωγή έχει μειωθεί, από τη Βουλγαρία όμως «ταξιδεύει» διοξείδιο του θείου
κατευθείαν από τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού και επιβαρύνει ιδιαίτερα τη
Βόρεια Ελλάδα.