Σε ποιον θα ανήκει το ανθρώπινο γονίδιο;

Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον και ο Βρετανός πρωθυπουργός Τόνι
Μπλερ τάχθηκαν υπέρ της ελεύθερης πρόσβασης όλων των επιστημόνων στα στοιχεία
για το DNA, παρενέβησαν στον ανελέητο ανταγωνισμό για την αποκρυπτογράφηση του
ανθρώπινου γενετικού κώδικα.

Το παράδειγμα. Ο Τόνι Μπλερ προσφέρει δείγμα από το DNA του για έρευνες στο επιστημονικό κέντρο του Κεντ

Με κοινή ανακοίνωση που εξέδωσαν πριν από τέσσερις ημέρες, οι δύο ηγέτες
διακήρυξαν ότι οι ερευνητές σε όλον τον κόσμο πρέπει να έχουν ελεύθερη
πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία που αφορούν την έρευνα για τη χαρτογράφηση των
ανθρώπινων γονιδίων.

Ανησυχία

Ο Μπιλ Κλίντον και ο Τόνι Μπλερ επικρότησαν τη στάση των επιστημόνων που
δίνουν αμέσως στη δημοσιότητα τις «ανεπεξέργαστες και θεμελιώδεις πληροφορίες»
για την αλληλουχία του DNA και των παραλλαγών του και κάλεσαν όλους τους
ερευνητές να υιοθετήσουν την τακτική τους. Το πρόβλημα είναι ότι οι νουθεσίες
του Μπιλ Κλίντον και του Τόνι Μπλερ δεν θα μειώσουν την ανησυχία της κοινής
γνώμης για τις συνέπειες της εκμετάλλευσης της χαρτογράφησης των ανθρώπινων
γονιδίων, αλλά ενδέχεται να προσφέρουν σε μια ομάδα ερευνητών ένα αθέμιτο
πλεονέκτημα έναντι μιας άλλης.

Σε κανένα

Από τη μία πλευρά υπάρχει μία ομάδα Αμερικανών ερευνητών, οι οποίοι έχουν
κρατική οικονομική υποστήριξη και εργάζονται σε συνεργασία με Βρετανούς
ερευνητές, οι οποίοι χρηματοδοτούνται από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό
Wellcome Trust. Οι επιστήμονες, οι οποίοι μετέχουν στη δημόσια αυτή
κοινοπραξία, πρεσβεύουν την αρχή ότι το ανθρώπινο γονιδίωμα δεν μπορεί να
ανήκει σε κανέναν και δημοσιοποιούν τα ευρήματά τους κάθε ημέρα, έτσι ώστε να
τα χρησιμοποιούν ελεύθερα οι ερευνητές όλου του κόσμου.

Μυστικό

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν λίγες αμερικανικές βιοτεχνολογικές εταιρείες, οι
οποίες επίσης προσπαθούν να συνθέσουν το ανθρώπινο γονιδίωμα, αλλά δεν
ανακοινώνουν ­ αντίθετα φυλάσσουν σαν επτασφράγιστο μυστικό ­ όσα
ανακαλύπτουν. Η κορυφαία από αυτές τις εταιρείες είναι η Celera, η οποία
αποκρυπτογραφεί τον ανθρώπινο γενετικό κώδικα με ταχύτερο ρυθμό απ’ ό,τι η
δημόσια κοινοπραξία. Ο πρόεδρος της Celera, Κρεγκ Βέντερ δεν κρύβει τα κίνητρά
του: θέλει να εκμεταλλευθεί το γονιδίωμα, αποβλέποντας σε τεράστια κέρδη.

Θα μπορούσε να υποθέσει κάποιος ότι οι πρώτοι εργάζονται για το κοινό συμφέρον
και οι δεύτεροι για το χρήμα. Αλλά, τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όσο
φαίνονται.

Στην πραγματικότητα, κανένας γενετιστής δεν μπορεί να αρνηθεί ότι τα μυστικά
του ανθρώπινου γονιδιώματος θα εξυπηρετήσουν καλύτερα την ανθρωπότητα μέσω των
κινουμένων από το κέρδος προσπαθειών των φαρμακευτικών και βιοτεχνολογικών
εταιρειών για την παρασκευή νέων φαρμάκων.

Συμφέροντα

Και παρά τη ρητορική των κορυφαίων ακαδημαϊκών επιστημόνων περί δημοσιοποίησης
των πληροφοριών για την αποκρυπτογράφηση του DNA, πολλοί από αυτούς έχουν
οικονομικά συμφέροντα σε εταιρείες, οι οποίες δεν έχουν επιδοθεί στον
ανταγωνισμό της χαρτογράφησης των ανθρώπινων γονιδίων, αλλά ελπίζουν τελικά να
επωφεληθούν από τις πληροφορίες και τα στοιχεία που προκύπτουν, τόσο από τις
ιδιωτικές όσο και τις δημόσιες προσπάθειες.

Η Celera, όπως και οι ανταγωνίστριες εταιρείες Human Genome Sciences και
Incyte, έχει επωμισθεί τεράστιο οικονομικό βάρος για τη συγκέντρωση στοιχείων
για το γονιδίωμα και θέλει να αποκομίσει κέρδη από το όποιο αποτέλεσμα. Ο δρ
Βέντερ έχει την πρόθεση να δημοσιοποιήσει όλα τα ακατέργαστα στοιχεία τα οποία
συγκεντρώθηκαν από τις έρευνες της εταιρείας του μόλις ολοκληρωθεί το έργο που
έχει αναλάβει. Για να κερδίσει χρήματα, ελπίζει να πωλήσει το ισχυρό λογισμικό
του και τις υπηρεσίες του κομπιούτερ, που θα καταστήσουν αυτές τις
ακατέργαστες πληροφορίες κατανοητές και χρήσιμες για την παρασκευή φαρμάκων.

Δεν πληρώνουν

Αλλά, οι πολλές φαρμακευτικές και βιοτεχνολογικές εταιρείες, οι οποίες δεν
έχουν εμπλακεί στην αποκρυπτογράφηση του γενετικού κώδικα, δεν θέλουν να
πληρώσουν ούτε για τις ακατέργαστες πληροφορίες ούτε για τη δυνατότητα να τις
κατανοήσουν. Και για τον λόγο αυτό ευθυγραμμίζονται με την αμερικανο-βρετανική
κοινοπραξία. Και ενώ αντιτίθενται στα σχέδια του δρα Βέντερ, δεν έχουν
αντιρρήσεις για την κατοχύρωση της χρήσης των γονιδίων για την παρασκευή
φαρμάκων.

Σε κανέναν άλλο επιχειρηματικό τομέα δεν υπάρχει διαμάχη για το δικαίωμα μιας
εταιρείας να ελέγχει και να αποκομίζει κέρδη από τα δεδομένα που ανακάλυψε και
δημοσιοποίησε. Δυστυχώς, η βιοτεχνολογία δεν είναι σαν τις άλλες επιχειρήσεις.
Η κοινή γνώμη ανησυχεί ­ και αυτό είναι απολύτως κατανοητό ­ με την ιδέα ότι
διάφορες εταιρείες θα κερδίζουν από τον γενετικό μας κώδικα. Αν όμως ο στόχος
είναι να καταστούν χρήσιμες οι γενετικές πληροφορίες όσο το δυνατόν πιο
γρήγορα, τότε η όλη συζήτηση πρέπει να επικεντρωθεί σε θεμιτές επιχειρηματικές
πρακτικές και όχι σε ζητήματα ηθικής.