Το πετρέλαιο ακριβαίνει, η καθημερινότητα αλλάζει

Στα ύψη έχουν φθάσει οι τιμές των καυσίμων στα πρατήρια των Ηνωμένων Πολιτειών

Οι ιδιοκτήτες σπορ αυτοκινήτων μεγάλου κυβισμού ένιωσαν το σοκ των αυξημένων
τιμών του πετρελαίου στα πρατήρια καυσίμων. Στους δρόμους της Ουάσιγκτον οι
οδηγοί ταξί σχεδιάζουν την προσωρινή αύξηση του κομίστρου κατά μισό δολάριο.
Ακόμη και ο νεαρός που κάνει παραδόσεις πίτσας στα σπίτια, παραπονιέται για
τον ΟΠΕΚ.

Ωστόσο, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και βενζίνης σημαίνουν περισσότερα
πράγματα από την εκτόξευση των τιμών στα πρατήρια καυσίμων. Καθώς οι αυξημένες
τιμές διοχετεύονται στο κόστος παραγωγής άλλων προϊόντων και υπηρεσιών,
μπορούν να μεγαλώσουν τις πληθωριστικές πιέσεις και να υπονομεύσουν την
αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας.

«Οι αρχικές επιπτώσεις της ανοδικής κούρσας του πετρελαίου φάνηκαν στις
λιανικές τιμές της βενζίνης και τώρα το υψηλό κόστος αρχίζει να φαίνεται στις
αυξανόμενες τιμές άλλων προϊόντων που παρασκευάζονται με βάση το πετρέλαιο»,
λέει ο οικονομολόγος Τζόελ Πάμπκιν. «Και όλα αυτά σε μια περίοδο που
ανησυχούσαμε για τον κίνδυνο ανόδου του πληθωρισμού όχι εξαιτίας του
πετρελαίου, αλλά λόγω της υπερθέρμανσης της οικονομίας». Οι οικονομολόγοι, σε
γενικές γραμμές, συμφωνούν ότι το κόστος του πετρελαίου δεν έχει πλέον την
ίδια επίδραση στην οικονομία σε σχέση με τα τέλη της δεκαετίας του ’70, όταν η
ενέργεια αποτελούσε το 8,7% κάθε δολαρίου του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος.
Τώρα αποτελεί μόλις το 3%.

Ακόμη και έτσι όμως, η ενέργεια είναι το μεγαλύτερο συστατικό του Ακαθάριστου
Εγχώριου Προϊόντος, πράγμα που σημαίνει ότι οι τιμές του πετρελαίου επηρεάζουν
σημαντικά την πορεία της οικονομίας. Την περασμένη Τρίτη, για παράδειγμα, ο
γίγαντας παραγωγής καταναλωτικών προϊόντων Πρόκτερ εντ Γκαμπλ προειδοποίησε
ότι τα κέρδη του θα είναι λιγότερα σε σχέση με τις προβλέψεις λόγω του υψηλού
κόστους των πρώτων υλών, όπως τα πετρελαϊκά προϊόντα που χρησιμοποιούνται σε
απορρυπαντικά όπως η σκόνη καθαρισμού Τάιντ ­ κατασκευάζεται από την Πρόκτερ
εντ Γκαμπλ. Η ανακοίνωση ήρθε την ίδια ημέρα που οι τιμές του αργού πετρελαίου
στην αγορά της Νέας Υόρκης έκαναν νέο ρεκόρ εννεαετίας, ξεπερνώντας τα 34
δολάρια ανά βαρέλι. Την Τετάρτη οι τιμές σημείωσαν σημαντική πτώση ­ πάνω από
8%. Η πρώτη ήρθε μετά την ανακοίνωση της Σαουδικής Αραβίας και του Ιράν,
σύμφωνα με την οποία ο Οργανισμός Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών θα αυξήσει την
παραγωγή και θα φροντίσει για επαρκείς ποσότητες στην κατάλληλη ώρα. Ακόμη
όμως και με αυτήν την πτώση, οι τιμές του πετρελαίου είναι 22% υψηλότερα σε
σχέση με τις αρχές του χρόνου.

Διπλωματικές πιέσεις

Η κυβέρνηση Κλίντον ασκεί πιέσεις στον ΟΠΕΚ για την αύξηση της παραγωγής που
θα σταθεροποιήσει τις τιμές. Κλειδί για την κατεύθυνση που θα ακολουθήσουν οι
τιμές του «μαύρου χρυσού» θα είναι η σύνοδος του ΟΠΕΚ στις 27 Μαρτίου, στη
Βιέννη, όπου τα μέλη του πετρελαϊκού καρτέλ θα αποφασίσουν όχι μόνο αν θα
αυξήσουν την παραγωγή, αλλά και για το χρονοδιάγραμμα και τον όγκο της
αύξησης. Ακόμη και αν ο ΟΠΕΚ αποφασίσει να ανοίξει τις στρόφιγγες ­ όπως
άλλωστε αναμένεται ­ η τιμή του πετρελαίου μπορεί να μη σημειώσει σημαντική
πτώση. Η παγκόσμια ζήτηση ξεπερνά την προσφορά κατά περίπου δύο εκατομμύρια
βαρέλια την ημέρα.

Αν ο ΟΠΕΚ αυξήσει την παραγωγή κατά ένα εκατομμύριο βαρέλια και αν η ζήτηση
δεν μειωθεί, τα παγκόσμια αποθέματα «μαύρου χρυσού» δεν πρόκειται να
αποκατασταθούν. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Τζόελ Πράκε, αν η τιμή του
πετρελαίου αυξηθεί και παραμείνει στα 40 δολάρια για ένα χρόνο, τότε οι ρυθμοί
ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας θα συρρικνωθούν κατά 1%. Ωστόσο, ακόμη
και έτσι η αμερικανική οικονομία θα συνεχίσει να μεγεθύνεται με ετήσιους
ρυθμούς περίπου 2,1%.

Οι υψηλότερες τιμές με τις οποίες εισήχθη το αργό πετρέλαιο κατά τη διάρκεια
του 1999 κόστισαν στην αμερικανική οικονομία περίπου 40 δισεκατομμύρια
δολάρια. Αυτό ήταν ανάλογο με μια αύξηση φορολογίας ίδιου μεγέθους, αφού το
ποσό αυτό «έφυγε» από τη χώρα. Αν οι τιμές τουπετρελαίου αυξηθούν στα 40
δολάρια το βαρέλι και παραμείνουν εκεί, η εξέλιξη αυτή θα είναι σαν την
επιβολή ενός επιπλέον φόρου ύψους 90 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αυτό θα πλήξει
την αξίας εννέα τρισεκατομμυρίων δολαρίων αμερικανική οικονομία, αλλά δεν θα
της καταφέρει καίριο πλήγμα.

Η… πίτσα και ο ΟΠΕΚ

Μέχρι τώρα το κόστος από την άνοδο των τιμών της ενέργειας έχει γίνει αισθητό
στις άκρες τις οικονομίας ­ σε οικονομικούς κλάδους και δουλειές που
εξαρτώνται άμεσα από το ενεργειακό κόστος.

Ο Στιβ Γκόμεζ, ένας 27χρονος φοιτητής στο κολέγιο Μοντγκόμερι, ο οποίος
συμπληρώνει το εισόδημά του εκτελώντας παραγγελίες πίτσας, είναι ένα από τα
«θύματα» του ΟΠΕΚ. Οι διανομείς πίτσας κατ’ οίκον, όπως ο Γκόμεζ, κερδίζουν
χρήματα μόνο από τα φιλοδωρήματα των πελατών και πληρώνουν οι ίδιοι τα καύσιμα
που καταναλώνουν για τη μεταφορά των παραγγελιών. Οι παραγγελίες δεν έχουν
αυξηθεί ακόμη λόγω του χειμώνα, λέει ο Γκόμεζ, ο οποίος συνήθως κάνει τις
παραδόσεις με ένα παλιό Τογιότα Τσέλικα. Κάποιες φορές χρησιμοποιεί και το
αυτοκίνητο της οικογένειάς του, ένα τζιπ. «Δουλεύω κάθε απόγευμα για να βάλω
στην τσέπη μου 45 με 50 δολάρια. Τώρα κερδίζω 25 με 30 δολάρια και τα υπόλοιπα
10 δολάρια τα πληρώνω στον… ΟΠΕΚ», λέει ο ίδιος.

Άλλο παράδειγμα για τον νέο φόρο υπέρ του ΟΠΕΚ; Ο Τόμας Τζάκσον, ο οποίος
διαθέτει επιχείρηση καθαρισμού χαλιών, είναι ένα ακόμη θύμα. Κάθε ημέρα
στέλνει επτά φορτηγά στις κατοικίες πελατών του για να καθαρίσουν χαλιά με
έναν μηχανισμό που λειτουργεί ταυτόχρονα με τους κινητήρες των φορτηγών. Η
αύξηση του κόστους των καυσίμων έχει μειώσει τα κέρδη από 10% έως 15%, λέει ο
ίδιος. Και το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορεί εύκολα να περάσει την αύξηση τους
κόστους στα τιμολόγιά του, γιατί φοβάται ότι θα μειωθεί η πελατεία του.
Διάφοροι αναλυτές υποστηρίζουν ότι η άνοδος του κόστους ενέργειας θα περάσει
σταδιακά στις τιμές των καταναλωτικών προϊόντων και υπηρεσιών. Σύμφωνα με τον
οικονομολόγο Κέβιν Σουίφτ, ο βασικός κανόνας στη χημική βιομηχανία είναι ότι
μια αύξηση της τάξεως του 10% της τιμής του πετρελαίου μεταφράζεται σε αύξηση
2% έως 2,5% στον κόστος των χημικών προϊόντων μετά ένα τρίμηνο.

Ο Σουίφτ υποστηρίζει ότι η τιμή των οργανικών χημικών προϊόντων ­ στα οποία οι
τιμές του πετρελαίου είναι καθοριστικός παράγοντας ­ έχουν αυξηθεί τους
τελευταίους έξι μήνες κατά 7,5%, ενώ οι τιμές των πλαστικών προϊόντων έχουν
ανέβει κατά περίπου 7,4%.

Σε τελικό στάδιο, αν οι τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων παραμείνουν σε
υψηλά επίπεδα, οι καταναλωτές θα αναγκαστούν να προσαρμόσουν και την
καθημερινή τους καταναλωτική συμπεριφορά. Η κατανάλωση μπορεί να μειωθεί
πλήττοντας την οικονομία. Η Υβέτ Πάουελ, μία μεσίτης που καθημερινά οδηγεί για
πέντε ώρες δείχνοντας σπίτια στους πελάτες της, ξοδεύει περίπου είκοσι δολάρια
την ημέρα για καύσιμα. Μέχρι πριν από λίγο καιρό οδηγούσε μία Λίνκολν, ένα
μεγάλο αυτοκίνητο που καταναλώνει μεγάλες ποσότητες καυσίμων. «Αποφάσισα να
εγκαταλείψω στο πάρκινγκ αυτό το αυτοκίνητο και να χρησιμοποιήσω κάτι άλλο.
Τώρα οδηγώ μια BMW 525. Καίει λιγότερο σε σχέση με το Λίνκολν…».