ΔΡΟΜΟΙ

Κάθε λαός…

… βλέπει τη ζωή με τη δική του ξεχωριστή ματιά. Για τους Αμερικανούς είναι
μια σειρά από προβλήματα που ζητούν τη λύση τους. Για τους Ευρωπαίους είναι
μια σειρά από προκλήσεις που είναι κανείς υποχρεωμένος να ζει με αυτές. Η
διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις δυο ματιές δεν βρίσκεται στην αισιοδοξία ή την
απαισιοδοξία, αλλά στην αίσθηση του τραγικού που αναγνωρίζει κανείς στην
Ιστορία. Οι Αμερικανοί δεν διακρίθηκαν ποτέ γι’ αυτή την ιστορική αίσθηση (όσο
οι Ευρωπαίοι). Άλλωστε, φτάνοντας οι πρώτοι από αυτούς στο Πλύμουθ Ροκ είχαν
ήδη αποφασίσει να γυρίσουν την πλάτη τους στο παρελθόν. Μα όπως είπε ο
Γκράμσι, «όταν δεν ξέρεις από πού έρχεσαι, δεν ξέρεις προς τα πού πηγαίνεις».

Εξαίρεση…

… αποτελεί ο Αμερικανός δημοσιογράφος Ρόμπερτ Κάπλαν. Το 1994, ο συγγραφέας
των «Φαντασμάτων των Βαλκανίων» είχε δημοσιεύσει ένα μεγάλο άρθρο στο
περιοδικό «Atlantic Monthly» με τίτλο «Η επερχόμενη αναρχία». Αντίθετα με την
άποψη που επικρατούσε τότε, ότι, μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, αργά ή γρήγορα θα
κυριαρχούσε μια νέα, «καλοήθης» τάξη πραγμάτων, ο Κάπλαν έγραφε πως «αυτή η
νίκη θα οδηγήσει σε μία νέα πάλη για επικράτηση στην οποία το κακό θα φοράει
νέα μάσκα».

Ο Κάπλαν…

… αυτή την πάλη την έβλεπε με τη μορφή εθνοτικών, θρησκευτικών και φυλετικών
συγκρούσεων, που θα μεγεθύνονταν από τον υπερπληθυσμό, την υποβάθμιση του
περιβάλλοντος και τη φτώχεια. Μερικά χρόνια αργότερα, μετά τη Βοσνία και το
Κοσσυφοπέδιο και την Τσετσενία και τη Ρουάντα και το Μπουρούντι και το Κονγκό
και τη Σιέρα Λεόνε και το Σουδάν και την Ανγκόλα και τη Λιβερία και το
Αφγανιστάν και την Αϊτή και την Κολομβία, είναι πια φανερό πως ο Κάπλαν είχε
περισσότερο δίκιο από τους αισιόδοξους θεωρητικούς του «τέλους της Ιστορίας».
Ένας κόσμος που θα βρίσκεται σε διαρκή ειρήνη και θα κυβερνάται από έναν
διεθνή οργανισμό δεν είναι μια αισιόδοξη αλλά μια ζοφερή εικόνα για το μέλλον,
λέει ο Κάπλαν σε συνέντευξη που έδωσε στην εφημερίδα «Τορόντο Σταρ», με την
ευκαιρία της έκδοσης του άρθρου του «Η επερχόμενη αναρχία» σε βιβλίο. Για να
αποφύγει κανείς την τραγωδία, χρειάζεται μια αίσθηση της Ιστορίας. Η ειρήνη
οδηγεί στην αυτάρκεια, στη διαρκή ενασχόληση με το παρόν, στη λησμονιά του
παρελθόντος και στην απώλεια του μέλλοντος. Αυτή ακριβώς η αυτάρκεια γεννάει
ηγέτες με μυαλό μικρού παιδιού και μέσα μαζικής ενημέρωσης που γίνονται ένα με
τα ένστικτα του όχλου.

Ο συγγραφέας…

… δεν υποστηρίζει βέβαια τον πόλεμο σαν φάρμακο στις εκφυλιστικές ηθικές και
πνευματικές συνέπειες της ειρήνης. Μα επιμένει πως η ειρήνη έχει πάντα κάποιο
τίμημα. Χωρίς εξωτερικές προκλήσεις, οι εθνικοί θεσμοί θα φθίνουν. Τη θέση
τους θα παίρνουν ομάδες ειδικών συμφερόντων ­ τις πιο πολλές φορές
επιχειρηματικών ­ χωρίς τον έλεγχο αξιόπιστων αιρετών πολιτικών και έγκυρων
μέσων ενημέρωσης. Όσο για τους διεθνείς οργανισμούς, «αυτοί απλώς θα εκφράζουν
την παγκόσμια ελίτ». Αυτή η «χάλαση» ­ ή ύβρις ­ της ειρηνικής και ευημερούσας
Δύσης, ο Κάπλαν φοβάται πως μπορεί να οδηγήσει σε ό,τι ακριβώς συνέβη σε μια
άλλη παρόμοια περίοδο της Ιστορίας: στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και αμέσως
μετά στον ολοκληρωτισμό του Στάλιν και του Χίτλερ. Απαισιοδοξία; Ο ίδιος, αν
και Αμερικανός, προτιμάει να το λέει ρεαλιστική ευρωπαϊκή σκέψη.