ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο πλούτος της λογοτεχνίας

Θέλετε να σωθείτε; Τίποτα πιο εύκολο. Διαβάστε ένα βιβλίο. Κατά προτίμηση
Σαίξπηρ. Θα τα καταλάβετε όλα.

Χάρολντ Μπλουμ: «Η ανάγνωση και η λογοτεχνία μάς βοηθούν να αναγνωρίζουμε τις θετικές στιγμές της ζωής μας»

Πριν από 35 χρόνια, στη μέση ακριβώς της πορείας που έχει διανύσει, ο Χάρολντ
Μπλουμ έπαθε κρίση κατάθλιψης. Το τούνελ ήταν βαθύ, η έξοδος δεν φαινόταν
πουθενά. Πώς θεραπεύτηκε; Διαβάζοντας δύο συγγραφείς ταυτοχρόνως. Ο ένας ήταν
ο Φρόυντ, τον οποίο είχε μελετήσει βέβαια και νωρίτερα, και ο άλλος ο Ραλφ
Βάλντο Έμερσον, ένας συγγραφέας που έχει την ικανότητα να πείσει τον αναγνώστη
ότι υπάρχει μια δύναμη της ψυχής, μια δύναμη που απορρέει από το ίδιο το
«εγώ». Η ανάγνωση τον έσωσε. Και τον έκανε να πιστέψει ακόμη περισσότερο στη
θεραπευτική της λειτουργία. Την τέχνη και τη χρησιμότητα της ανάγνωσης
διδάσκει εδώ και 45 χρόνια στο Πανεπιστήμιο του Γέηλ. Αυτήν αναπτύσσει και στο
τελευταίο του έργο με τίτλο «Πώς διαβάζεται ένα βιβλίο (και γιατί)», που
πρωτοκυκλοφόρησε χθες στην Ιταλία από τις εκδόσεις Rizzoli.

Γνωστός από τον περίφημο «Δυτικό Κανόνα» του, πολέμιος κάθε μορφής «πολιτικής
ευπρέπειας», ο Μπλουμ απευθύνεται κυρίως στους μοναχικούς αναγνώστες. Με την
ανάγνωση καταπολεμάμε τη μοναξιά μας και ανακαλύπτουμε τους άλλους, λέει ο
Πάπας των Αμερικανών κριτικών σε συνεντεύξεις που έδωσε αυτές τις μέρες στις
ιταλικές εφημερίδες. Διαβάζουμε την Ντίκινσον για να μάθουμε να σκεπτόμαστε με
πιο οξύ τρόπο. Τον Τσέχωφ για να μαθαίνουμε την αλήθεια, παρ’ όλο που η
αλήθεια αυτή μπορεί να μας οδηγήσει σε απελπισία. Τον Ντίκενς για να
ξαναγινόμαστε παιδιά και να καταπραΰνουμε τον πόνο. Τον Προυστ για να
συνειδητοποιούμε τα λάθη μας και τη μελαγχολική φύση της ζήλειας. Τον Τόμας
Μαν για να εξερευνούμε τα ερωτικά μας όνειρα και τις ψευδαισθήσεις μας. Τον
Μπόρχες επειδή τα λέει όλα σε έξι ή επτά σελίδες. Πάνω απ’ όλα, όμως,
διαβάζουμε τον Σαίξπηρ. Επειδή είναι διαφορετικός απ’ όλους τους άλλους.
Επειδή μας βοηθά να συλλάβουμε την αυθαιρεσία των παθών. Επειδή έχει γράψει το
κείμενο της σύγχρονης ζωής. Επειδή επινόησε το ανθρώπινο, τους άλλους, εμάς. Η
ουσία της ποίησης είναι η επινόηση και ο συγγραφέας του Άμλετ επινόησε
περισσότερα πράγματα από οποιονδήποτε άλλον.

Καταφέρνει με όλα αυτά τα επιχειρήματα να πείσει τους φοιτητές του να
διαβάζουν; Ο Χάρολντ Μπλουμ δεν είναι πολύ σίγουρος. Οι σημερινοί φοιτητές
είναι πιο ευφυείς, πιο σπινθηροβόλοι, αλλά πολύ λιγότερο καλλιεργημένοι ακόμη
κι από τους φοιτητές της δεκαετίας του ’70 και του ’80. Η παρακμή της
ανάγνωσης, τονίζει, άρχισε πριν από καμιά δεκαριά χρόνια. Τα παιδιά στις
Ηνωμένες Πολιτείες είναι σήμερα βυθισμένα στην κουλτούρα των εικόνων. Τα
σημεία αναφοράς τους είναι το Internet, η τηλεόραση, ο ηλεκτρονικός
υπολογιστής. Η ανάγνωση απαιτεί μια συγκέντρωση που δεν συμβαδίζει με τον
ρυθμό της ζωής τους. Αλλά ο Μπλουμ δεν χάνει τις ελπίδες του. Η λογοτεχνία
έχει τεράστιο πλούτο: αργά ή γρήγορα, όλοι αισθανόμαστε την ανάγκη να
στραφούμε σ’ αυτήν.