Η σκοτεινή πλευρά του Ίντερνετ

Ένας στους τέσσερις χρήστες του Δικτύου που βρίσκονται on line περισσότερο από πέντε ώρες την εβδομάδα περνά πολύ λιγότερο χρόνο με την οικογένεια και τους φίλους του

Οι φωνές που εκφράζουν κριτική και δυσπιστία απέναντι στο Internet βρίσκουν
όλο και περισσότερα επιχειρήματα τον τελευταίον καιρό. Έρευνες, όπως εκείνη
που πρόσφατα έδειξε πως οι χρήστες του Δικτύου χάνουν την επαφή με τους
συγγενείς και τους φίλους τους και γίνονται αντικοινωνικοί, στοιχεία για
ηλεκτρονικές απάτες και κλοπές, για ομάδες κακοποιών, παιδεραστών και εμπόρων
ναρκωτικών που κρύβονται πίσω από τα… καλώδια, προσθέτουν δύναμη στον
αντίλογο για το Internet.

Απέναντι στα προτερήματα, στα καλά του Internet, ομάδες ειδικών από τις ΗΠΑ
αλλά και από την Ευρώπη αντιπαραβάλλουν τα δεινά που φέρνει ή αναμένεται να
φέρει το Διαδίκτυο όχι θεωρητικολογώντας, όπως συνέβαινε μέχρι πριν από λίγον
καιρό, αλλά προτάσσοντας ερευνητικά δεδομένα και τεκμηριωμένα επιχειρήματα.

Η γεωγραφία του κυβερνοχώρου μοιάζει να θέτει με διαφορετικό τρόπο τα…
σύνορα. Τα στατιστικά στοιχεία για τη χρήση του Internet επισημαίνουν μεγάλες
διαφορές ανά φύλο, κοινωνική ομάδα, τόπο διαμονής, οικονομική κατάσταση. Κι
ενώ στη Δυτική Ευρώπη και στις ΗΠΑ ο αριθμός των νοικοκυριών που έχουν σύνδεση
στο Δίκτυο αυξάνεται κατά 45% τον χρόνο, σε περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης ή
της Ασίας η λέξη Internet παραμένει άγνωστη και το ποσοστό των ανθρώπων που
έχουν τη δυνατότητα πρόσβασης, απελπιστικά μικρό.

Off line

Κι ενώ η ελίτ του Internet απολαμβάνει την άνεση και τις δυνατότητες που
προσφέρει η νέα τεχνολογία και το ηλεκτρονικό εμπόριο, τα δύο τρίτα του
πλανήτη είναι ακόμη off line και δεν προβλέπεται να συνδεθούν, τουλάχιστον
μέσα στα επόμενα χρόνια. «Οι οικονομίες που έχουν δυνατότητα πρόσβασης στα
σύγχρονα δίκτυα επικοινωνίας θα αναπτυχθούν πολύ πιο γρήγορα. Το Internet θα
αυξήσει την ανισότητα ανάμεσα στις αναπτυγμένες και στις αναπτυσσόμενες
χώρες», λέει χαρακτηριστικά ο David Powell, σύμβουλος στην εταιρεία Durlacher,
μιαν από τις μεγαλύτερες τράπεζες επενδύσεων στο Internet. «Η Αφρική, για
παράδειγμα, θα δυσκολευθεί πάρα πολύ να παρακολουθήσει τις εξελίξεις σε
παγκόσμιο επίπεδο».

Οι «τυχεροί»

Όμως, ακόμη κι εκείνοι οι «τυχεροί», οι άνθρωποι που έχουν πρόσβαση στο
δίκτυο, στην πραγματικότητα δεν είναι και τόσο… τυχεροί, υποστηρίζουν οι
άνθρωποι που στέκονται κριτικά απέναντι στη νέα τεχνολογία. «Ένας στους
τέσσερις χρήστες του δικτύου που βρίσκονται on line περισσότερο από πέντε ώρες
την εβδομάδα περνά πολύ λιγότερο χρόνο με την οικογένεια και τους φίλους του».
Αυτό ήταν ένα από τα πλέον σοκαριστικά συμπεράσματα της έρευνας που
πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο Stanford και το εκεί Ινστιτούτο
Κοινωνικών Ερευνών. «Αφήνουμε πλέον οριστικά πίσω μας τον κόσμο όπου γνωρίσαμε
τους γείτονές μας ή συναντούσαμε τους φίλους μας», λέει ο καθηγητής Πολιτικών
Επιστημών και διευθυντής του Ινστιτούτου, Νόρμαν Νι. «Ο νέος κόσμος μας θέλει
τα πάντα να γίνονται εξ αποστάσεως, μέσα από οθόνες και καλώδια». Τα τελευταία
νέα από τους μελετητές που ασχολούνται με το Internet είναι δυσοίωνα.
Περιγράφουν τη ζωή στο μέλλον γεμάτη από «λυπημένους τεχνοκράτες»,
απομονωμένους, με σύνδρομο κατάθλιψης. Κάνουν λόγο για εργαζομένους που
παρακολουθούνται από τον Μεγάλο Αδερφό, για ανθρώπους που διασκεδάζουν,
ψωνίζουν ή ενημερώνονται χωρίς να χρειάζεται να… σηκωθούν από την καρέκλα
τους.

Σκέψεις για φίλτρα στους υπολογιστές

Ο κυβερνοχώρος είναι μια μικρογραφία της κοινωνίας. Έτσι, αναπόφευκτα, όλες οι
παράνομες δραστηριότητες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στο Ίντερνετ, από την
πορνογραφία μέχρι τις οικονομικές απάτες και από την παιδεραστία μέχρι τη
βιομηχανική κατασκοπεία.

Με λίγα λόγια, το Ίντερνετ έχει προσφέρει ένα καινούργιο περιβάλλον, καθώς και
νέα εργαλεία στους κάθε λογής απατεώνες και κακοποιούς.

Η έκθεση ανηλίκων σε ακατάλληλο υλικό, που μπορεί να εξελιχθεί ακόμα και σε
αποπλάνησή τους, είναι ένα από τα σοβαρότερα θέματα που απασχολούν γονείς,
εκπαιδευτικούς και αρχές σε όλο τον κόσμο. Υπολογίζεται ότι περισσότερα από
800 παιδιά πέφτουν θύματα κακοποίησης κάθε χρόνο στη Βόρεια Αμερική, από άτομα
που γνωρίζουν on line. Και τα νούμερα αυξάνονται σταθερά.

Οι μέθοδοι προστασίας των ανηλίκων είναι συνεχές θέμα συζήτησης στην κοινωνία
του Δικτύου. Τα ειδικά προγράμματα – φίλτρα που έχουν αναπτυχθεί για το
μπλοκάρισμα ύποπτων sites είναι μια απάντηση, αλλά σίγουρα όχι η τέλεια λύση.
Προγράμματα όπως τα Net Nanny και Surfwatch προσφέρουν τη δυνατότητα στους
ενηλίκους να απαγορεύσουν την πρόσβαση των παιδιών τους σε σελίδες που
περιέχουν ακατάλληλο υλικό, πορνογραφικό κ.λπ. Τα προγράμματα εντοπίζουν
λέξεις – κλειδιά που έχουν προκαθοριστεί και αποφεύγουν τα sites που τις
περιέχουν.

Αυτές τις μέρες, σε μια μικρή πόλη της Αμερικής, στα πλαίσια των προκριματικών
προεδρικών εκλογών, οι κάτοικοι καλούνται να ψηφίσουν για την εγκατάσταση
τέτοιων φίλτρων στους υπολογιστές της τοπικής τους βιβλιοθήκης. Οργανώσεις
όπως το Συμβούλιο Οικογενειακής Έρευνας, υποστηρίζουν την έγκριση του μέτρου,
και ήδη 2.500 κάτοικοι του Χόλαντ στο Μίσιγκαν, από τους 31.000, αποφάσισαν να
το θέσουν προς ψηφοφορία.

Ο προβληματισμός για το ζήτημα αυτό δεν είναι καινούργιος. Παρόμοια φίλτρα
έχουν εγκατασταθεί στα παιδικά τμήματα ορισμένων δημόσιων βιβλιοθηκών, ενώ
άλλες πειραματίζονται με τη χρήση έξυπνων καρτών, οι οποίες επιτρέπουν ή
απαγορεύουν στον χρήστη την πρόσβαση σε ύποπτα sites. Είναι όμως η πρώτη φορά
που μελετάται η επέκταση του μέτρου σε όλα τα τμήματα μιας βιβλιοθήκης.

Πρόγραμμα για τα παιδιά για αποφυγή κινδύνων

Η σωστή εκπαίδευση πάντα φέρνει καλύτερα αποτελέσματα από την ολοκληρωτική
απαγόρευση, που συχνά έχει ανεπιθύμητες παρενέργειες. Έτσι σκέφτηκαν και οι
Καναδοί εκπαιδευτικοί και αστυνομικοί και ετοίμασαν ένα πρόγραμμα – παιχνίδι,
που έχει σκοπό να μάθει στα παιδιά να «μυρίζονται» τον κίνδυνο στο Ίντερνετ.

Το CD-ROM ονομάζεται «Αγνοείται: Ένα σχολικό εγχειρίδιο για την ασφάλεια στο
Ίντερνετ» και έγινε με τη συνεργασία του Καναδικού Υπουργείου Παιδείας, της
Βασιλικής Καναδικής Αστυνομίας και του Εθνικού Κέντρου Πρόληψης Εγκλημάτων. Η
ιστορία που παρουσιάζει βασίζεται σε αληθινά περιστατικά. Ο παίκτης
αναλαμβάνει τον ρόλο ενός αστυνομικού που ερευνά την εξαφάνιση ενός παιδιού –
χρήστη του Δικτύου. Ο 14χρονος Ζακ έχει ύποπτα αρχεία στον υπολογιστή του και
επικοινωνεί με έναν άγνωστο που συστήνεται ως Φάντασμα. Ο άγνωστος τού στέλνει
δώρα, γίνεται φίλος του μέσω email, του δίνει συμβουλές για τα προβλήματά του
και τελικά τον καλεί να τον επισκεφθεί εκεί που μένει.

Αντίστοιχες περιπτώσεις όπου παιδιά παρασύρθηκαν με τέτοιο τρόπο από άγνωστους
χρήστες του Δικτύου υπάρχουν αρκετές στην πραγματικότητα. Ο παίκτης στο
πρόγραμμα πρέπει να βοηθήσει τις αρχές να βρουν τον Ζακ και να πιάσουν το
Φάντασμα.

Τα παιδιά που έχουν ήδη δοκιμάσει το πρόγραμμα, πιστεύουν ότι είναι αδύνατο να
τους συμβεί κάτι επικίνδυνο στο Ίντερνετ. Νομίζουν ότι η παρουσία τους στο
Δίκτυο είναι ανώνυμη και ότι έτσι προστατεύονται. Η έλλειψη προσωπικής επαφής
μάλιστα, τους δίνει την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να πουν ό,τι θέλουν και ότι
μπορούν να «φλερτάρουν» χωρίς κίνδυνο με αγνώστους. Η αλήθεια είναι όμως, ότι
τα ίχνη τους μπορούν εύκολα να εντοπιστούν στην πραγματικότητα.

Με αυτό το παιχνίδι, τα παιδιά βλέπουν αναλυτικά βήμα προς βήμα, πώς μπορεί
κάποιος να παρασυρθεί κάνοντας λάθος κινήσεις, και μαθαίνουν τι πρέπει να
κάνουν για να αποφύγουν δυσάρεστες καταστάσεις. Το πρόγραμμα θα μοιραστεί στα
σχολεία του Καναδά, ενώ μια διεθνής έκδοση θα είναι έτοιμη στη συνεδρίαση των
Ηνωμένων Εθνών για τους παιδεραστές στο Ίντερνετ, που θα γίνει τον ερχόμενο
Νοέμβριο στο Μόντρεαλ.