Ο Ελαιώνας 20 χρόνια τώρα βουλιάζει στην αδιαφορία

Πριν από 20 χρόνια, όλοι είπαν πως κάτι πρέπει να γίνει. Πως ο Ελαιώνας
πρέπει να αλλάξει μορφή, να πρασινίσει, να γίνει ο πνεύμονας της Αθήνας.
Σήμερα, ύστερα από 20 χρόνια, αυτοί που είναι ρεαλιστές ξέρουν πως ο Ελαιώνας
δεν θα ξαναγίνει η παλιά εκείνη πεδιάδα. Τουλάχιστον, λένε, «ας παλέψουμε ώστε
αυτά τα 9.000 στρέμματα, να τα κάνουμε μια πιο ανθρώπινη, πιο ευχάριστη πόλη».

Είναι μια τεράστια έκταση που απλώνεται μέσα σε πέντε δήμους. Τους Δήμους της
Αθήνας, του Ρέντη, του Αιγάλεω, του Ταύρου και του Περιστερίου. Είναι μια
έκταση που πασχίζει να βρει την ταυτότητά της. Καλά καλά, δεν έχει ούτε
δρόμους για να τη διασχίσεις. Να πας από τον ένα δήμο στον άλλο. Πρέπει να
βγεις στις κεντρικές αρτηρίες όπως η Θηβών ή ή λεωφόρος Κηφισού. Είναι μια
περιοχή άναρχα δομημένη, η καρδιά τής άλλοτε βιομηχανικής Αθήνας και όχι μόνο.

Έπαιρναν λάδι και ξυλεία

Ο Ελαιώνας, μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα, διατηρούσε τη
φυσιογνωμία που είχε αιώνες πριν, όταν ονομαζόταν το «Κάλλιστον Προάστιον».
Από εκείνον τον Ελαιώνα οι αρχαίοι Αθηναίοι έπαιρναν το λάδι το οποίο και
εμπορεύονταν. Έπαιρναν ακόμη και την ξυλεία για να χτίσουν τον μεγαλύτερο
στόλο της τότε Ελλάδας. Στα μέσα του περασμένου αιώνα, οι σημερινοί Αθηναίοι
έπαιρναν από τον Ελαιώνα τις θέσεις εργασίας που αυτός τους πρόσφερε. Το
μεροκάματο δηλαδή που έδιναν όλες εκείνες οι βιομηχανίες και βιοτεχνίες που
άρχισαν να φτιάχνονται στην περιοχή, η μια δίπλα στην άλλη. Χωρίς το παραμικρό
σχέδιο, χωρίς κάποιους στοιχειώδεις δρόμους επικοινωνίας.

Εκεί λοιπόν στον Ελαιώνα ήρθαν και δούλεψαν χιλιάδες άνθρωποι από όλη τη χώρα.
Βρήκαν δουλειές μάλιστα και πολλοί πρόσφυγες από τα παράλια της Μικράς Ασίας.
Λίγες δεκαετίες αργότερα, τα πράγματα άλλαξαν και ο βιομηχανικός ιστός του
Ελαιώνα επλήγη. Γύρω από τα 9.000 αυτά στρέμματα κατοικήθηκαν και επεκτάθηκαν
όλοι οι κοντινοί δήμοι. Είναι ένα εκατομμύριο άνθρωποι. Σε αυτήν τη ζώνη, όπως
εξηγεί ο Δρ πολεοδόμος Σπ. Τσαγγαράτος, ζουν τα περισσότερα νέα παιδιά της
Αθήνας που έχουν ηλικία μέχρι 25 χρόνων. Οι γονείς τους σε ποσοστό 70% είναι
υπάλληλοι ή εργαζόμενοι στις βιομηχανίες του Ελαιώνα.

Λασπόνερα και Τσιγγάνοι

Χώρος πρασίνου υποτίθεται ότι θα γίνει το μεγαλύτερο μέρος του Ελαιώνα. Μέχρι σήμερα όμως, ελάχιστα βήματα έχουν πραγματοποιηθεί προς αυτή την κατεύθυνση

Πολλές από αυτές τις βιομηχανίες σήμερα έχουν παρακμάσει. Υπάρχουν τεράστια
κτίρια εγκαταλελειμμένα, με σπασμένα τζάμια, στα οποία ζουν Τσιγγάνοι.
Υπάρχουν δρομάκια με λασπόνερα με μήκος λίγων μόλις μέτρων που δεν καταλήγουν
πουθενά. Το ένα οικόπεδο δίπλα στο άλλο. Φορτηγά, γερανοί, μπάζα πεταμένα,
ξυλείες, τόνοι σίδερα. Υπάρχουν όμως και βιομηχανίες που ακμάζουν, και άλλες
που συνεχίζουν και φτιάχνονται. Από εκείνα τα χρόνια της κρίσης, τη δεκαετία
του 1980 δηλαδή, οι κάτοικοι του Λεκανοπεδίου άκουγαν για τον Ελαιώνα. Άκουγαν
για τη μοναδική ευκαιρία να ανασάνει η Αθήνα. Ανατέθηκαν μελέτες επί μελετών
που οι περισσότερες από αυτές είχαν περιβαλλοντικό προσανατολισμό. Από το
1980, χρειάστηκε να περάσουν 15 χρόνια για να υπογραφεί ένα Προεδρικό Διάταγμα
που να φιλοδοξεί να βάλει τάξη σε αυτό το χάος των 2.400 βιομηχανιών και
επιχειρήσεων, όπου εργάζονται 50.000 άνθρωποι.

Ακόμα όμως και τώρα, 20 χρόνια μετά, ο Ελαιώνας είναι όπως παλιά. Λίγα
πράγματα έχουν αλλάξει. «Οι χρήσεις γης ορίστηκαν. Όμως οι πράξεις εφαρμογής
δεν έχουν γίνει για να προχωρήσουμε παρακάτω, να κάνουμε πράξη αυτά που λέει
το διάταγμα του ’95», λέει ο δήμαρχος Ρέντη κ. Γιώργος Ιωακειμίδης. «Ποιος θα
είναι ο φορέας εκείνος που θα αναλάβει τη διαχείριση του καινούργιου Ελαιώνα;
Ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στο φορέα αυτό;».

Κάποιες ιδιωτικές πρωτοβουλίες έχουν αρχίσει να διαφαίνονται στον Ελαιώνα.
Κέντρα ψυχαγωγίας και άθλησης έχουν πρόσφατα κατασκευαστεί. Όμως αυτό που όλοι
κάποτε ήθελαν, το πράσινο δηλαδή, μάλλον φαντάζει απραγματοποίητο. Το
Προεδρικό Διάταγμα του΄ 95 έλεγε για χώρους πρασίνου που θα καλύπτουν το 40%
της έκτασης του Ελαιώνα. «Όμως, παρά το ότι τα έλεγε αυτά το διάταγμα, ο
Οργανισμός της Αθήνας είπε ότι στο Αιγάλεω, σε χώρο δηλαδή του Ελαιώνα, θα
φτιαχτούν σταθμοί μεταφόρτωσης απορριμμάτων, μια επισκευαστική ζώνη του Μετρό,
ένας σταθμός υπεραστικών λεωφορείων. Άρα για τι είδους ανάπτυξη μιλάμε;»,
αναρωτιέται ο πρόεδρος του Αναπτυξιακού Συνδέσμου Δυτικής Αττικής, Παναγιώτης
Μπιτούνης.

Γεγονός είναι ότι τα 20 αυτά χρόνια ο Ελαιώνας θα μπορούσε να είχε αλλάξει. Ο
κ. Μπιτούνης δηλώνει βέβαιος ότι αυτό θα γίνει. Διαβεβαίωση έλαβε από τον
υπουργό ΠΕΧΩΔΕ κ. Κ. Λαλιώτη, ότι θα βρεθούν χρήματα από το 3ο ΚΠΣ.

Βιομηχανίες στις οποίες απορροφήθηκαν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία

Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά το 1920, ο Ελαιώνας άρχισε να μετατρέπεται
στην κατεξοχήν βιομηχανική περιοχή της χώρας. Ήδη στην οδό Πειραιώς από τότε
υπήρχαν βιοτεχνίες και επιχειρήσεις. Η Πειραιώς ήταν ο άξονας που συνέδεε την
καρδιά της πρωτεύουσας (Ομόνοια) με τον Πειραιά και έτσι τα εμπορεύματα
διοχετεύονταν σε ελάχιστο χρονικό διάστημα στις δύο πόλεις.

Πίσω από την Πειραιώς, η μεγάλη πεδιάδα αποτελούσε ίσως το καλύτερο κομμάτι
για να στηθούν εκεί κάθε είδους βιομηχανίες. Ήταν βιομηχανίες στις οποίες
απορροφήθηκαν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία, οικονομικοί μετανάστες από όλη τη
χώρα. Άρχισαν να στήνονται κάθε είδους επιχειρήσεις. Το όνομα Ελαιώνας έμεινε
μόνο για να θυμίζει την παλιά εποχή. Χωρίς τον παραμικρό πολεοδομικό
σχεδιασμό, με το ένα κτίσμα δίπλα στο άλλο.

Η κατάσταση αυτή συνέχιζε να υπάρχει μέχρι και το 1960. Από τότε όμως η χώρα
γνώρισε νέες μορφές βιομηχανικής ανάπτυξης. Εμφανίστηκε η βαριάς μορφής
σιδηρουργία και παράλληλα νέες βιομηχανικές ζώνες στην Ελευσίνα και τον
Ασπρόπυργο. Ήταν ζώνες που δεν είχαν άμεση σχέση με τα εργοστάσια τροφίμων και
ένδυσης, που δέσποζαν κυρίως στον Ελαιώνα. Το πρώτο κύμα μαρασμού αυτών των
επιχειρήσεων δημιουργήθηκε αρκετά χρόνια αργότερα όταν οι εισαγωγές που έγιναν
σε αυτά τα είδη κατέστησαν μη ανταγωνιστικά τα προϊόντα που παρήγοντο στον
Ελαιώνα.

Έτσι λοιπόν πολλές βιομηχανίες εγκαταλείφθηκαν στην τύχη τους. Οι ιδιοκτήτες
τους είτε χρεοκόπησαν είτε έφυγαν από εκεί και εγκαταστάθηκαν αλλού. Ο
Ελαιώνας στα τέλη της δεκαετίας του 1970 θύμιζε σε κάποια σημεία του
βιομηχανικό μουσείο. Τότε ήταν η εποχή που η πολιτεία αποφάσισε να προχωρήσει
στην αξιοποίηση όλου αυτού του χώρου. Το σκεπτικό της αξιοποίησης
εμπλουτίστηκε λίγο καιρό αργότερα με τον προσανατολισμό σε μια περιβαλλοντική
λύση, μιας και στα μέσα της δεκαετίας του 1980 το νέφος έγινε ο άλλος εαυτός
της πρωτεύουσας.

Με μια τέτοια λογική, το 1984 θεσπίστηκε νόμος που απαγόρευε τη δημιουργία
νέων βιομηχανιών στον Ελαιώνα. Το 1991 εμφανίζεται το πρώτο Προεδρικό Διάταγμα
που αφορά σε χρήσεις γης, όμως πρέπει να περάσουν άλλα πέντε χρόνια, να
φθάσουμε στο 1995, ώστε να υπάρχει μια ολοκληρωμένη πρόταση και πρόθεση του τι
μέλλει γενέσθαι με τον Ελαιώνα, με βάση το Προεδρικό Διάταγμα εκείνης της
χρονιάς. Σε κάθε εκλογική αναμέτρηση, ο Ελαιώνας είχε πάντα την τιμητική του.
Από το 1980 μέχρι τώρα, τα βήματα που έγιναν για να αλλάξει ο Ελαιώνας είναι
ελάχιστα. Ίσως αόρατα για μια τόσο μεγάλη έκταση.

Σχέδια αντίθετα με το το Προεδρικό Διάταγμα

Η εγκατάλειψη είναι εμφανής σε πολλά σημεία του Ελαιώνα. Η αποκατάσταση των υποβαθμισμένων του περιοχών έχει εξαγγελθεί εδώ και μια 20ετία

Ακόμα και σήμερα που έχουν περάσει πέντε χρόνια από την έκδοση του Προεδρικού
Διατάγματος για τις χρήσεις γης στον Ελαιώνα, η κατάσταση πολλές φορές, όταν
δεν μένει στάσιμη, είναι απρόβλεπτη. Την αίσθηση τουλάχιστον αυτή αποκόμισαν
οι κάτοικοι του Αιγάλεω, όταν έμαθαν πριν από λίγο καιρό το τι πρόκειται να
δημιουργηθεί στην περιοχή τους, σε χώρο δηλαδή του Ελαιώνα.

Αυτά που έμαθαν πως θα γίνουν, αφορούν σε χρήσεις γης που δεν προβλέπονται από
το Προεδρικό Διάταγμα. Η ενημέρωση που είχαν δηλαδή από τον Οργανισμό της
Αθήνας είναι ότι η πολιτεία σκοπεύει να χωροθετήσει έναν σταθμό μετεπιβίβασης
του Μετρό, μια ακόμη επισκευαστική του ζώνη, έναν σταθμό μεταφόρτωσης
απορριμμάτων και έναν σταθμό υπεραστικών λεωφορείων. Μπροστά σε αυτή την
κατάσταση ο Δήμος του Αιγάλεω τονίζει σε ανακοίνωσή του ότι «είναι πλέον
φανερό ότι ο Ελαιώνας προορίζεται να γίνει ο σκουπιδοτενεκές του Λεκανοπεδίου,
ενώ αποτελεί μια από τις τελευταίες ελπίδες για ανάσα ζωής στο πνιγηρό κλεινόν
άστυ, τη μοναδική δυνατότητα για ουσιαστική περιβαλλοντική αναβάθμιση των
ξεχασμένων από την πολιτεία δυτικών δήμων». Αν ανατρέξει κανείς στη σελίδα του
ΥΠΕΧΩΔΕ στο Ίντερνετ, θα δει ένα κείμενο με τίτλο «2000 Ο Ελαιώνας μια όαση
πρασίνου και ζωής». Στο κείμενο αυτό τονίζεται ότι το υπουργείο έχει μια
πρόταση σωτηρίας για να γίνει ο Ελαιώνας από εστία βιομηχανικής νέφωσης «μια
όαση ζωής», ένας πνεύμονας πρασίνου για την Αττική, μια ανάσα για τη Δυτική
Αθήνα. Υπάρχει μάλιστα και η ακόλουθη παράγραφος: «Οι στόχοι μας είναι
φιλόδοξοι και ρεαλιστικοί. Το σχέδιό μας μπορεί να γίνει πραγματικότητα και να
διασφαλίσει το 44% της συνολικής έκτασης του Ελαιώνα σε όαση πρασίνου και το
19% σε κοινόχρηστους και κοινωφελείς χώρους. Έτσι το 63% των 9 χιλιάδων
στρεμμάτων του Ελαιώνα, δηλαδή τα 6.000 στρέμματα περίπου, θα είναι μια μεγάλη
έκταση πρασίνου και ελεύθερων χώρων».