ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η πραγματική συναίνεση

Η πλήρης ομοθυμία είναι σχεδόν πάντα κακός σύμβουλος στην πολιτική. Οι
θριαμβολογίες περί «πρωτοφανούς θεσμικής συναινέσεως» που ακούστηκαν με την
ευκαιρία της προεδρικής επανεκλογής και τα πρώτα δείγματα μιας επίσης
θεωρητικά «καλοπροαίρετης» προεκλογικής διαδικασίας, επιβάλλουν την
επανασύνδεση με τις ίδιες τις κρίσιμες έννοιες.

Η συναίνεση δεν μπορεί ποτέ να είναι «θεσμική», παρά μόνο αν η διατύπωση αυτή
θέλει να προβάλει την αυτονόητη μη αμφισβήτηση των πολιτειακών κανόνων. Η
δημοκρατία λειτουργεί μέσα από την αντίθεση ­ αυτήν οργανώνουν και
εξορθολογίζουν οι θεσμοί. Η πολιτική συνεννόηση είναι η μόνη που μπορεί να
θέσει εκτός κομματικής διαπάλης ορισμένα θέματα, που κανονικά θα επιλύονταν
μέσα από τη σύγκρουση των ιδεών και την αντιπαράθεση πλειοψηφίας – μειοψηφίας.
Με δύο λόγια: η δημοκρατία, εκ φύσεως, δεν είναι συναινετική. Γι’ αυτό η
συναίνεση, για να είναι πειστική έναντι του κοινωνικού σώματος αλλά και
λειτουργική στα πλαίσια ενός αυθεντικά δημοκρατικού πολιτεύματος, οφείλει να
απορρέει από υποχώρηση των κομματικών σκοπιμοτήτων υπέρ του γενικού
συμφέροντος και όχι το αντίθετο.

Δεν μπορεί, συνεπώς, να θεωρηθεί συναίνεση η σύμπτωση της χρησιμοποίησης από
ένα κόμμα, για να φέρει σε δύσκολη θέση τον βασικό αντίπαλό του, του
αποκτημένου από την άσκηση της εξουσίας κύρους ενός προσώπου, που δεν
προέρχεται από τις τάξεις του και δεν συμμερίζεται την πολιτική κοσμοθεωρία
του, με την αναγκαστική εκ των υστέρων υποστήριξη του ίδιου υποψηφίου από το
άλλο μεγάλο κόμμα, από το οποίο προερχόταν αλλά που είχε πάψει να θεωρεί δικό
του, για να μην κατηγορηθεί το κόμμα αυτό ότι προκάλεσε πρόωρες εκλογές (που
βεβαίως τελικά δεν μπόρεσε να αποφύγει). Συναίνεση θα ήταν η προγραμματική και
σε ανύποπτο χρόνο συμφωνία των δύο κομμάτων ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο ήταν ­
όπως πράγματι ίσως ήταν, παρά το ότι η προσωπικότητα του μοναδικού αντιπάλου
του διέθετε άλλη πολιτική και διανοητική εμβέλεια ­ το καταλληλότερο για το
ύψιστο αξίωμα. Ούτε, πολύ περισσότερο, μπορεί να κριθεί αποκλειστικά ως
ένδειξη πολιτικού θάρρους ή εκσυγχρονιστικής νοοτροπίας η υποστήριξη από ένα ή
περισσότερα κόμματα του προσώπου που φαινόταν (με κριτήρια μάλιστα εντελώς
δευτερευόντως πολιτικά) ότι συγκέντρωνε τη λαϊκή συμπάθεια. Η συναίνεση στην
πολιτική είναι συχνά απαραίτητη ακριβώς για την υπέρβαση των προφανών λύσεων
υπέρ της ενδυνάμωσης ή αναζωογόνησης των θεσμών.

Συναίνεση θα ήταν, σε άλλα πεδία, η σύμπηξη και η επίσημη δέσμευση
περισσοτέρων κομμάτων επί συγκεκριμένων γενικών κατευθύνσεων στα δυο – τρία
πραγματικά εθνικά θέματα ­ όπως είναι οι σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία ή
η πορεία (και όχι απλώς ακολουθία) εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης ­ και, στη
συνέχεια, η τήρηση των αρχών αυτών με συνεννόηση στην πράξη χωρίς επίκληση από
την αντιπολίτευση του νεφελώματος του «Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής».
Συναίνεση θα έδειχνε ενδεχόμενη απόφαση όλων των κομμάτων να βάλουν τέλος στο
απαράδεκτο κοινοβουλευτικό φαινόμενο να καλύπτονται συστηματικά από την ασυλία
πράξεις των βουλευτών που καμία σχέση δεν έχουν με τα καθήκοντά τους ως
αντιπροσώπων του λαού. Συναίνεση θα σήμαινε η κοινή εκπόνηση και ψήφιση από
διακομματική πλειοψηφία ­ και σε χρόνο απομακρυσμένο από τις ίδιες τις εκλογές
­ ενός ρεαλιστικού και προσαρμοσμένου στις σύγχρονες ανάγκες πλαισίου
διεξαγωγής του εκλογικού αγώνα ­ και όχι μόνον όσον αφορά τον πράγματι κρίσιμο
τομέα των δαπανών. «Διακομματικές συμφωνίες» σε άτυπες επιτροπές, ιδίως όταν
συμμετέχοντες σε αυτές οικτίρουν δημοσίως τα αποτελέσματά τους («φασιστική»
αποκάλεσε την κρατική τηλεόραση ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης, αφού
πρώτα συμφώνησε τους όρους πρόσβασης του κόμματός του σε αυτήν) ελάχιστα
ενισχύουν το πολίτευμα. Μπορούν μάλιστα να οδηγήσουν και σε λύσεις αμφίβολης
νομιμότητας, όπως η απαγόρευση συγκεκριμένων τρόπων διεξαγωγής του εκλογικού
αγώνα, που θα έπρεπε να αφήνεται στην απόλυτη διακριτική ευχέρεια των
υποψηφίων, μέσα βέβαια σε ένα νομικά δεσμευτικό κοινό πλαίσιο.

Ευκαιρία για συναίνεση στην πράξη, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, θα
προσφέρει η επερχόμενη, αλλά ακόμα θολή, συνταγματική αναθεώρηση. Ακριβώς
επειδή η έννοια μπορεί και πρέπει να αποκτήσει πραγματικό περιεχόμενο, γι’
αυτό η σημερινή επίκλησή της φαντάζει τόσο λίγο πειστική.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.