Ο Ανδρέας Παπανδρέου και η κρίση με την Τουρκία το ’87

Οι τελευταίες σελίδες του βιβλίου του Γιάννη Χαραλαμπόπουλου είναι οι πιο
συνοπτικές, οι περισσότερο δωρικές.

Μεγάλα γεγονότα, που αφορούν στη διακυβέρνηση της χώρας από το ΠΑΣΟΚ,
καταγράφονται χωρίς πλατειασμούς, κυρίως αυτά που αφορούν στον ίδιο τον
συγγραφέα, ο οποίος και υπηρέτησε τον τόπο από τις θέσεις του αντιπροέδρου,
του υπουργού Εξωτερικών και του υπουργού Εθνικής Άμυνας.

Ακόμη πιο συνοπτικά καταγράφονται τα γεγονότα από το ’89 και μετά, ενώ για
τα τελευταία χρόνια της ζωής του Ανδρέα Παπανδρέου υπάρχουν ελάχιστα.

Μία εξήγηση είναι ότι ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος αλλά και ο Γιάννης Αλευράς
βρέθηκαν έξω από τον πυρήνα των στελεχών εκείνων που ήταν σε κρίσιμες θέσεις,
κυρίως τη δεύτερη περίοδο διακυβέρνησης της χώρας από το ΠΑΣΟΚ, τα χρόνια
’93-96. (Ο Γιάννης Αλευράς έφυγε από τη ζωή πριν από τον Ανδρέα Παπανδρέου).

Ωστόσο, ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος ­ ιστορικό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ ­ υπόσχεται
ότι θα γράψει κι ένα δεύτερο βιβλίο, όπου θα περιλάβει πολλά. Άλλωστε, το
ημερολόγιό του είναι πλούσιο. Για παράδειγμα έχει αρκετές σημειώσεις για τις
εκλογές του Ιανουαρίου του ’96, στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ, όταν
ήταν υποψήφιος για τον πρωθυπουργικό θώκο. (Στην «πορεία» οι περισσότεροι από
τους βουλευτές που τον ψήφισαν στήριξαν τον Κώστα Σημίτη).

Υπάρχουν κι άλλα δύο θέματα που αφήνει για το δεύτερο βιβλίο του ο Γιάννης
Χαραλαμπόπουλος. Το πρώτο αφορά στη συνάντησή του με τον Ανδρέα Παπανδρέου,
λίγες μέρες πριν ο ιδρυτής του ΠΑΣΟΚ φύγει από τη ζωή, και τη συζήτηση που
έκαναν για τα εθνικά θέματα. Και το δεύτερο αφορά στην προεδρική εκλογή του
’95, όταν τελικώς το ΠΑΣΟΚ επέλεξε τον Κωστή Στεφανόπουλο και όχι τον ίδιο,
όπως «αρχικώς είχε προταθεί».

«ΤΑ ΝΕΑ» και στη σημερινή (6η) προδημοσίευση από το βιβλίο «Κρίσιμα χρόνια,
αγώνας για τη δημοκρατία, 1936-1996», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις
«Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος», καταγράφουν χαρακτηριστικά αποσπάσματα,
κυρίως για τη δεκαετία του ’80. Πίσω από αυτές τις γραμμές του Γιάννη
Χαραλαμπόπουλου κρύβεται μία απέραντη σεμνότητα, αλλά και ένα πάθος για τη
δημοκρατία και την «κοινωνία της δικαιοσύνης και της αξιοπρέπειας».

Προδημοσίευση από το βιβλίο του Γιάννη Χαραλαμπόπουλου «Κρίσιμα Χρόνια, αγώνες για τη Δημοκρατία (1936-1996)» ­ Εκδόσεις «Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος»

Τον Μάρτιο του 1987 η χώρα βρέθηκε στη δίνη μιας πολύ μεγάλης ­
«καθοδηγούμενης από τις ΗΠΑ» ­ κρίσης με την Τουρκία. Ο Γιάννης
Χαραλαμπόπουλος θυμάται: «Μόλις έγινε γνωστή η απόφαση για την έξοδο του
“Σισμίκ” ο πρωθυπουργός κάλεσε αμέσως στο Καστρί εμένα, τον Δροσογιάννη, τον
Καψή και τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ και άρχισε η πιο κρίσιμη σύσκεψη για την κυβέρνηση
του ΠΑΣΟΚ, στην οποία λαμβάνεται η αμετάκλητη απόφαση της Ελλάδας να μην
επιτρέψει τις έρευνες του “Σισμίκ” στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και να
προασπίσει με όλα τα διαθέσιμα μέσα τα νόμιμα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας.
Επίσης αποφασίζεται η αναστολή της λειτουργίας της αμερικανικής βάσης της Νέας
Μάκρης και η μετάβαση του Κάρολου Παπούλια στη Σόφια, για να επιδώσει μήνυμα
του πρωθυπουργού στον πρόεδρο Ζίβκωφ.

Ο κύβος έχει πλέον ριφθεί. Αν δεν υποχωρήσει η Τουρκία, η πολεμική σύγκρουση
είναι αναπόφευκτη.

Το κρίσιμο αυτό πενθήμερο έζησα ανεπανάληπτες στιγμές. Ήταν πραγματικά στιγμές
μεγάλης προσωπικής και εθνικής ευθύνης. Όλες αυτές τις ημέρες παρέμεινα
συνεχώς στο υπουργείο συνεργαζόμενος με τους αρχηγούς και παρακολουθώντας τις
εξελίξεις της κατάστασης από το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων.

Το Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων (ΕΘΝΚΕΠΙΧ) σε πλήρη σύνθεση αρχίζει πλέον να
λειτουργεί κάτω από τη γενική διεύθυνση του αρχιστράτηγου, δηλαδή του αρχηγού
ΓΕΕΘΑ, σύμφωνα με τον ισχύοντα νόμο και αποφασίζεται η γενική κινητοποίηση των
Ενόπλων μας Δυνάμεων…

Για το σκοπό αυτό εκδόθηκαν οι προβλεπόμενες διαταγές για τη λήψη διάταξης
μάχης και η όλη διαδικασία είχε ολοκληρωθεί τις πρωινές ώρες της 27ης Μαρτίου,
ώστε οι Διοικήσεις να μπορούν να εφαρμόσουν τα σχέδια επιχειρήσεων στον τομέα
ευθύνης τους αμέσως, σε περίπτωση εχθρικής εισβολής. Ταυτόχρονα άρχισε μερική
επιστράτευση και κλήθηκε ένας σημαντικός αριθμός εφέδρων και ορισμένες
ειδικότητες, ενώ αεροπλάνα της Ολυμπιακής μετέφεραν εφέδρους σε νησιά του
Αιγαίου για τη συμπλήρωση των μονάδων και σημαντικές ενισχύσεις από
τεθωρακισμένα και πυροβολικό προωθήθηκαν σε ευαίσθητες περιοχές των συνόρων.
Σε κατάσταση αμέσου ετοιμότητας τέθηκε ολόκληρη η Πολεμική Αεροπορία και
Μοίρες μαχητικών αεροσκαφών προωθήθηκαν από την ηπειρωτική Ελλάδα σε
προκαθορισμένες θέσεις για να εξασφαλίσουν την αεράμυνα του Αιγαίου. Παράλληλα
ολόκληρος ο στόλος είχε αποπλεύσει από τις βάσεις του και είχε αρχίσει
περιπολίες κάνοντας αισθητή και επιβλητική την παρουσία του σε όλη την έκταση
του Αιγαίου, στο οποίο κυμάτιζε υπερήφανα η ελληνική σημαία.

Η αλλαγή. Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης παραδίδει το 1981, το υπουργειο Εξωτερικών στο Γιάννη Χαραλαμπόπουλο. Στη φωτογραφία διακρίνονται ο Κάρολος Παπούλιας και ο Ασημάκης Φωτήλας

Το πρωί της 27ης πραγματοποιήθηκε σύγκληση του Κυβερνητικού Συμβουλίου
Εξωτερικών και Άμυνας (ΚΥΣΕΑ) και αποφασίστηκε ότι θα συνεδριάζει συνεχώς στο
Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων.

Με αποκλειστικό θέμα τις ραγδαίες εξελίξεις στην κρίση του Αιγαίου συνεδρίασε
αμέσως μετά το Υπουργικό Συμβούλιο.

Με εντολή του πρωθυπουργού ενημέρωσα τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Χρ.
Σαρτζετάκη για τη στρατιωτική ετοιμότητα της χώρας, καθώς και τους αρχηγούς
των κομμάτων.

Τον πρόεδρο της Νέας Δημοκρατίας εκπροσώπησε ο γενικός γραμματέας της
Κοινοβουλευτικής Ομάδας Αθαν. Τσαλδάρης, ο οποίος μετά την ενημέρωση αρνήθηκε
να κάνει δηλώσεις στους δημοσιογράφους. Αντίθετα, ο γενικός γραμματέας του ΚΚΕ
Χαρ. Φλωράκης δήλωσε ότι είναι ικανοποιημένος από την ενημέρωση που του έγινε,
και μίλησε για την ανάγκη να κλείσουν οι αμερικανικές βάσεις, ενώ έκρινε πολύ
θετική την επίσκεψη Παπούλια στη Σόφια. Ο αρχηγός της ΕΔΗΝ Γιάν. Ζίγδης ζήτησε
από όλους να σταθούν στο πλευρό της κυβέρνησης και ο αρχηγός της ΔΗΑΝΑ Κωστής
Στεφανόπουλος δήλωσε ότι πείσθηκε απόλυτα για τη στρατιωτική ετοιμότητα της
χώρας και ότι συμφωνεί με την κατηγορηματική ­ όπως είπε ­ διατύπωση ότι η
Ελλάδα δεν είναι διατεθειμένη να δεχθεί την παραμικρή μείωση των κυριαρχικών
της δικαιωμάτων. Τέλος, ο εκπρόσωπος του ΚΚ Εσωτ. ευρωβουλευτής Κων. Φιλίνης
εξέφρασε την άποψη ότι επιβάλλεται από όλους επαγρύπνηση, ετοιμότητα και
ψυχραιμία και ότι πρέπει να αξιοποιήσουμε τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή
Κοινότητα για την αντιμετώπιση της τουρκικής προκλητικότητας.

Πολύ θετική ήταν επίσης η στάση του Μανόλη Γλέζου, της Χριστιανικής
Δημοκρατίας (Νικ. Ψαρουδάκη), του ΚΚ εσωτ. – Ανανεωτική Αριστερά (Γιάν.
Μπανιά) και του κόμματος των Φιλελευθέρων (Νικήτα Βενιζέλου) που με δηλώσεις
τους τόνισαν την ανάγκη για πανεθνική συσπείρωση και ομοψυχία. Εξαίρεση στην
επιδοκιμασία από όλα τα κόμματα των αναμφισβήτητα επιτυχημένων χειρισμών και
αποφάσεων της κυβέρνησης αποτέλεσε δυστυχώς η επικριτική στάση της αξιωματικής
αντιπολίτευσης που υποστήριξε κυρίως μετά την εκτόνωση της κρίσης ότι η
Τουρκία δεν είχε δήθεν κινητοποιηθεί στρατιωτικά ­ ενώ συνέβαινε ακριβώς το
αντίθετο ­ για να αντιμετωπίσει ενδεχόμενη πολεμική εμπλοκή με την Ελλάδα και
ότι η όλη ιστορία αποτελούσε θέατρο του Παπανδρέου!!!».

«Η ΑΓΟΡΑ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ»

Η «αγορά του αιώνα» ­ για τη δεκαετία του ’80 ­ έγινε σημαία στη σκανδαλολογία
της Ν.Δ. το ’89

Ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος αναφέρεται στο ’89 και καταγράφει αρκετές πτυχές της
υπόθεσης «αγορά του αιώνα»:

«Στη Βουλή, στη διάρκεια του 1988 και στις αρχές του 1989, είχαν συζητηθεί
πολλές επερωτήσεις βουλευτών της αντιπολίτευσης που κάλυπταν τον τομέα των
προμηθειών πολεμικού υλικού και τις λειτουργίες των πολεμικών βιομηχανιών ΕΒΟ
και Πυρκάλ, στις οποίες εγώ προσωπικά και οι αρμόδιοι υφυπουργοί Στάθης Γιώτας
και Θεοδ. Στάθης, με αδιάσειστα στοιχεία είχαμε αποκρούσει τις αθεμελίωτες
καταγγελίες περί δήθεν σκανδάλων, αποδεικνύοντας ταυτόχρονα το αδιάβλητο των
διαδικασιών που τηρήθηκαν από τις προβλεπόμενες πολυπρόσωπες και
αλληλοκαλυπτόμενες επιτροπές του υπουργείου Άμυνας.

Τις επιθέσεις στον ευαίσθητο τομέα των Ενόπλων Δυνάμεων ήλθε ως “μάννα εξ
ουρανού” να ενισχύσει και να τροφοδοτήσει η παραίτηση από το βουλευτικό αξίωμα
του υπουργού αναπληρωτή Εθνικής Άμυνας Στάθη Γιώτα, ο οποίος στην επιστολή του
προς τον πρόεδρο της Βουλής κατήγγειλε την ύπαρξη σκανδάλων στις Ένοπλες
Δυνάμεις, χωρίς ωστόσο να παρουσιάσει νέα στοιχεία που θεμελίωναν τέτοιες
σοβαρές καταγγελίες, σε αντίθεση με τα όσα εντελώς διαφορετικά είχε
υποστηρίξει επανειλημμένα στη Βουλή σε πρόσφατες ομιλίες του κατά τις
συζητήσεις σχετικών επερωτήσεων.

Στο διάστημα που είχα την ευθύνη του υπουργείου Άμυνας είχα διατάξει τη
διενέργεια Ενόρκων Διοικητικών Εξετάσεων και είχα στείλει στον εισαγγελέα 15
υποθέσεις μεταξύ των οποίων οι δύο αναφέρονταν σε περιπτώσεις που είχαν
σημειωθεί στη διάρκεια διακυβέρνησης της χώρας από τη Νέα Δημοκρατία, για τις
οποίες υπήρχαν ενδείξεις παρανόμων ενεργειών, ύστερα από επώνυμες καταγγελίες
ή ακόμη και ύστερα από σχετικά δημοσιεύματα του Τύπου, σε αντίθεση με τη Νέα
Δημοκρατία που είχε παραλείψει να κάνει, ως όφειλε, το ίδιο.

Ο Γιώτας μού είχε αναφέρει ότι είχε εντοπίσει ατασθαλίες στην ΕΒΟ και έσπευσα
να συμφωνήσω με την πρότασή του να κινηθεί η προβλεπόμενη διαδικασία για την
ποινική δίωξη των υπευθύνων, με αποτέλεσμα την προφυλάκιση του προέδρου της
ΕΒΟ Στ. Καμπάνη.

Για τη λεγόμενη όμως αγορά του αιώνα, για την οποία ο Κων. Μητσοτάκης είχε
επανειλημμένα δηλώσει ότι το σκάνδαλο Κοσκωτά ωχριά μπροστά της, δεν υπήρξε εκ
μέρους του Γιώτα, αρμοδίου στα θέματα προμηθειών πολεμικού υλικού, κατά τις
συχνές συνεργασίες μας, καμία αναφορά για σκάνδαλα στην προμήθεια των γαλλικών
αεροσκαφών Μιράζ και των αμερικανικών F-16, αλλά ούτε και για τους πυραύλους
Μάτζικ.

Στον Στάθη Γιώτα είχα ιδιαίτερη εκτίμηση και συμπάθεια και τον είχα προτείνει
στον Πρωθυπουργό για τη θέση του αναπληρωτή υπουργού Εθνικής Αμύνης
αναγνωρίζοντας και την προσφορά του στον αντιδικτατορικό αγώνα και μπορώ να
βεβαιώσω ότι με την ίδια εκτίμηση και συμπάθεια τον περιέβαλε και ο Ανδρέας
Παπανδρέου.

Γι’ αυτό η παραίτησή του και τα όσα έγραφε στην επιστολή του προς τον πρόεδρο
της Βουλής μου προκάλεσαν οδυνηρή έκπληξη από την ανεξήγητη και αιφνιδιαστική
αυτή ενέργειά του, η οποία στρεφόταν όχι μόνο εναντίον του κόμματος που τον
ανέδειξε και τον τίμησε με κυβερνητικά και κομματικά αξιώματα, αλλά και
εναντίον του ευαίσθητου τομέα των Ενόπλων Δυνάμεων σε πολύ κρίσιμες στιγμές
για τη χώρα».

Το συμβούλιο της ΕΟΚ και ο Ασημάκης Φωτήλας

Τουρκική επεκτατικότητα. Ο Ανδρέας Παπανδρέου και οι συνεργάτες του αντιμετώπισαν με αποτελεσματικότητα την κρίση του ’87 με την Άγκυρα. Στη φωτογραφία ο Γιάννης Χαραλαμπούλος επιθεωρεί τον στόλο

Μία από τις αποφάσεις της ΕΟΚ ­ 1982 ­ κατά της ΕΣΣΔ και της Πολωνίας
προκάλεσε τον πρώτο κλυδωνισμό στην κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ.

Ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος θυμάται:

«Στις 4 Ιανουαρίου του 1982 επρόκειτο να συνέλθει το Ανώτατο Συμβούλιο
Εξωτερικών και Άμυνας (ΑΣΕΑ) για να αποφασίσει την αναδιάρθρωση της ανώτατης
στρατιωτικής ηγεσίας και όντας υποχρεωμένος να μείνω στην Αθήνα για να λάβω
μέρος στο συμβούλιο αυτό, έστειλα στις Βρυξέλλες τον υφυπουργό Εξωτερικών
Ασημάκη Φωτήλα για να με αντικαταστήσει στο έκτακτο συμβούλιο της ΕΟΚ. Στον
Φωτήλα έδωσα οδηγίες να δεχθεί σε γενικές γραμμές το περιεχόμενο των δύο
σχεδίων ανακοινωθέντος, που ήταν σύμφωνα με τις θέσεις μας, και να προτείνει
μόνο ορισμένες αλλαγές που απηχούσαν πληρέστερα τις ελληνικές θέσεις.

Τον ενημέρωσα επίσης για το κλίμα που υπήρχε στο συμβούλιο και για την όλη
διαδικασία που συνήθως ακολουθείτο και του υπέδειξα συγκεκριμένες βελτιώσεις
στο κοινό ανακοινωθέν με ιδιόχειρο σημείωμά μου, ενώ παράλληλα δεν παρέλειψα
βέβαια να του τονίσω ότι έπρεπε οπωσδήποτε να επικοινωνήσει μαζί μου σε
περίπτωση που το ανακοινωθέν θα διαμορφωνόταν σε πλαίσια διαφορετικά εκείνων
που περιείχαν τα δύο σχέδια που μας είχαν σταλεί από την προεδρία της ΕΟΚ, τα
οποία απηχούσαν τις απόψεις μας.

Σε όλη τη διάρκεια της 4ης Ιανουαρίου, αφού δεν υπήρξε καμία επικοινωνία του
Φωτήλα μαζί μου, υπέθεσα ότι η συνεδρίαση του συμβουλίου θα ήταν ομαλή και ότι
δεν θα προέκυψε κανένα πρόβλημα για το κοινό ανακοινωθέν.

Όμως στις δώδεκα παρά τέταρτο πριν από τα μεσάνυχτα μου τηλεφώνησε ο
Πρωθυπουργός και μου είπε να ακούσω τις νυχτερινές ειδήσεις.

Στις ειδήσεις άκουσα έκπληκτος την απόλυση του Φωτήλα γιατί, όπως ανακοινώθηκε
από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, στη σύσκεψη των “δέκα” για το πολωνικό δεν
ακολούθησε τις εντολές μου.

Πραγματικά στο κοινό ανακοινωθέν είχαν περιληφθεί τρεις παράγραφοι που
διέφεραν εντελώς από τα σχέδια ανακοινωθέντος με τα οποία είχαμε βασικά
συμφωνήσει.

Σε σχετικές δηλώσεις μου αναφερόμενος στο θέμα του κοινού ανακοινωθέντος
κατέστησα σαφές ότι η ελληνική κυβέρνηση θεωρεί ότι ορισμένα σημεία των
παραγράφων 4, 7 και 10 δεν εκφράζουν τις απόψεις της.

Όταν την επομένη συναντήθηκα με τον Πρωθυπουργό με ρώτησε πώς είδα την απόλυση
του Φωτήλα. Του απάντησα ότι κατ’ αρχήν δεν συμφωνώ με τον τρόπο παύσης ενός
υπουργού, όταν μάλιστα βρισκόταν ακόμη στο εξωτερικό και πρόσθεσα ότι η
απόλυση έχει δύο όψεις. Από τη μια μεριά δείχνει πυγμή και αποφασιστικότητα
και περνάει το σχετικό μήνυμα σε πολλούς αποδέκτες, και από την άλλη, όμως, οι
υπουργοί θα διστάζουν να παίρνουν αποφάσεις και για το παραμικρό θα ζητούν
προκαταβολικά την έγκρισή του με αρνητικές συνέπειες στο κυβερνητικό έργο».

Το τέλος του Ανδρέα Παπανδρέου

Λιγοστές είναι οι γραμμές του βιβλίου για το τέλος του Ανδρέα Παπανδρέου.
Όμως, η γραφή του Γιάννη Χαραλαμπόπουλου είναι δωρική, και γι’ αυτό έχει την
δική της αξία.

«Το αποτέλεσμα των εκλογών του ’93 ήταν ένας πραγματικός θρίαμβος για το ΠΑΣΟΚ
και μια ηθική δικαίωση και μεγάλη προσωπική νίκη για τον Ανδρέα Παπανδρέου και
ταυτόχρονα μια αποδοκιμασία και καταδίκη των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν για
την πολιτική εξόντωσή του και τη διάλυση της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης
που εξέφραζε το κόμμα που εκείνος δημιούργησε.

Ο αποκλεισμός μου από την κυβέρνηση που σχηματίστηκε μετά την περιφανή μας
νίκη, προκάλεσε αίσθηση στην κοινή γνώμη. Επίσης προκάλεσε πολλές απορίες το
περιεχόμενο της δήλωσης του πρωθυπουργού στο οποίο “εξέφραζε τη λύπη του γιατί
στον υπάρχον κυβερνητικό σχήμα δεν υπάρχει ακόμη θέση που να προσήκει στο
κύρος του τέως Αντιπροέδρου”.

Η δήλωση αυτή συμπεριελήφθη στον ανακοινωθέντα κατάλογο των νέων υπουργών πριν
από την ορκωμοσία της Κυβέρνησης.

Είχα λόγους να πιστεύω ότι ο αποκλεισμός μου δεν απηχούσε τις πραγματικές
προθέσεις του Ανδρέα, ο οποίος γι’ αυτό άλλωστε θέλησε να προστεθεί αυτή η
επεξήγηση για τη μη συμμετοχή μου στο παρόν κυβερνητικό σχήμα.

Πάντως είναι γεγονός ότι τόσο ο Γιάννης Αλευράς όσο και εγώ και πριν το 1989,
αλλά και μετά, αποφύγαμε να ενσωματωθούμε στο μεταβαλλόμενο στενό περιβάλλον
του Ανδρέα, το οποίο επηρέαζε τις αποφάσεις του.

Επακολούθησαν προσφορές υπουργείων τις οποίες όμως δεν αποδέχθηκα, ενώ
παράλληλα με συνεχή δημοσιεύματα στον Τύπο εντάθηκε η φημολογία για την
επικείμενη ανάληψη της αντιπροεδρίας.

Υποχρεώθηκα τότε να δηλώσω δημόσια ότι δεν με ενδιέφερε κανένα κυβερνητικό
αξίωμα και ότι θα υπηρετούσα το κόμμα σαν απλός βουλευτής.

Στις αρχές Ιανουαρίου του 1995 δέχτηκα τηλεφώνημα από στενό συνεργάτη του
πρωθυπουργού, ο οποίος μου ανακοίνωσε εκ μέρους του ότι θα με πρότειναν για
Πρόεδρο της Δημοκρατίας και ότι η πρόταση αυτή εύρισκε απήχηση και στα
μικρότερα κόμματα της αντιπολίτευσης.

Όμως κάποια περιστατικά που προέκυψαν στην πορεία επηρέασαν το ΠΑΣΟΚ, το οποίο
προσανατολίστηκε προς την υποψηφιότητα του Κωστή Στεφανόπουλου.

Φυσικά είμαι σε θέση να γνωρίζω καλά τα παρασκήνια τα οποία συνήργησαν στις
παραπάνω εξελίξεις. Έκρινα όμως σκόπιμο να μην αναφερθώ σε αυτά στο παρόν
βιβλίο.

Πιστεύω ότι σε μία νέα έκδοση θα μου δοθεί η δυνατότητα να σκιαγραφήσω με
νηφαλιότητα το γενικότερο κλίμα και τα πολιτικά παρασκήνια της κρίσιμης
περιόδου 1989-1996.

Για την ιστορία θα ήθελα να αναφερθώ και στην τελευταία κατ’ ιδίαν συνάντηση
που είχα με τον αείμνηστο Πρόεδρο δεκαπέντε ημέρες πριν από τον θάνατό του.

Μεταξύ άλλων μου είπε φανερά συγκινημένος ότι είχαν γίνει λάθη υπονοώντας και
τη δική μου περίπτωση και προέβη και σε άλλες εκμυστηρεύσεις στις οποίες, για
ευνόητους λόγους, αποφεύγω να αναφερθώ.

Δυστυχώς όμως τα πολύ σοβαρά προβλήματα υγείας, που τα τελευταία χρόνια
αντιμετώπιζε, δεν θα του επιτρέψουν να ασκήσει αποτελεσματικά τα καθήκοντά του
όπως ο ίδιος θα επιθυμούσε.

Η δραματική επιδείνωση της υγείας του οδήγησε τελικά στην παραίτησή του από
την πρωθυπουργία τον Ιανουάριο του 1996 και στην εκλογή από την
Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ του νέου Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη.

Ο θάνατός του λίγους μήνες αργότερα θα αφήσει ένα δυσαναπλήρωτο κενό αλλά και
μια τεράστια πολιτική κληρονομιά.