Έχασε… μπόι η Αττική

Η παραμόρφωση. Στη συγκεκριμένη απεικόνιση (συμβολογράφημα) διακρίνονται δύο κλειστές ομόκεντρες αν και ασύμμετρες γραμμές, κάθε μία από τις οποίες υποδηλώνει παραμόρφωση μεγέθους 3 εκατοστών. Το πλήθος των γραμμών αυτών δίνει τη συνολική παραμόρφωση που παρατηρήθηκε, ενώ η θέση και το μέγεθός τους επιτρέπουν στους επιστήμονες να εκτιμήσουν την έκταση της πληγείσας περιοχής

Την εδαφική παραμόρφωση της Αττικής κατά 6 εκατοστά κατέγραψαν Έλληνες
επιστήμονες ύστερα από κατάλληλη επεξεργασία δεδομένων δορυφόρου της
Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας.

Η περιοχή της Αττικής, στην οποία παρατηρήθηκε η παραμόρφωση, καλύπτει μία
έκταση περίπου 200 τετραγωνικών χιλιομέτρων και εκτείνεται (βόρεια) από τους
πρόποδες του βουνού στη Φυλή μέχρι τον κόλπο της Ελευσίνας και το Αιγάλεω όρος
(νότια), και από τη Μάνδρα (ανατολικά) μέχρι τη Μεταμόρφωση (δυτικά). Η
επιστημονική ομάδα που εργάστηκε για να υπολογίσει την εδαφική παραμόρφωση στο
έδαφος της Αττικής αποτελείτο από τον δρα Χάρη Κοντοέ του Ινστιτούτου
Διαστημικών Ερευνών και Τηλεπισκόπησης του Αστεροσκοπείου Αθηνών, τον κ.
Γιώργο Βέη καθηγητή στο Τμήμα Αγρονόμων και Τοπογράφων Μηχανικών του ΕΜΠ, τη
δρα Μαρία Σαχπάζη, σεισμολόγο στο Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Αστεροσκοπείου
Αθηνών και τον δρα Πιέρ Μπριόλ του Ινστιτούτου Γεωφυσικής του Παρισιού.

Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για να υπολογιστεί η μετατόπιση του φλοιού
της Αττικής αποτελούν απεικονίσεις ραντάρ συνθετικού σήματος (SAR) του
δορυφόρου ERS-2, οι οποίες ελήφθησαν πριν από τον σεισμό και αργότερα (στο
πλαίσιο της διμερούς επιστημονικής συνεργασίας που υπάρχει μεταξύ τού
Ινστιτούτου Διαστημικών Ερευνών του Αστεροσκοπείου Αθηνών και της Ευρωπαϊκής
Διαστημικής Υπηρεσίας). Τα δεδομένα μάλιστα αυτά δεν επέτρεψαν απλώς στους
επιστήμονες να αποκτήσουν μια ξεκάθαρη εικόνα της παραμόρφωσης του φλοιού,
αλλά και να αναπτύξουν μοντέλα εντοπισμού της ρηξιγενούς ζώνης, η οποία
συνδέεται με τους σεισμούς που καταγράφηκαν τον περασμένο Σεπτέμβριο.

Τα στοιχεία της παραμόρφωσης προέκυψαν μέσα από την τεχνική της συμβολομετρίας
ραντάρ, η οποία αποτελεί μία από τις κύριες λειτουργίες του δορυφόρου. «Ο
δορυφόρος βλέπει μία περιοχή της Γης, που στην περίπτωσή μας είναι η Αττική,
από την ίδια θέση κάθε 35 ημέρες. Ο δορυφόρος αποστέλλει σήματα ραντάρ με
μήκος κύματος 5,67 εκατοστά, τα οποία αφού ανακλαστούν στην επιφάνεια
επιστρέφουν και καταγράφονται από τον δέκτη του συστήματος», λέει ο κ. Χ.
Κοντοές. «Περνώντας πάνω από την Αττική πριν από τον σεισμό ο δορυφόρος είχε
καταγράψει μια συγκεκριμένη κατάσταση του εδάφους. Όταν ξαναπέρασε στις αρχές
Οκτωβρίου, στο σήμα του ραντάρ αποτυπώθηκε η διαφορά στην απόσταση δορυφόρος –
έδαφος που είχε σημειωθεί σε σχέση με το πρώτο του πέρασμα, μια και στο μεταξύ
είχε μεσολαβήσει ο σεισμός».

Για να επιτευχθεί αυτό, αξιοποιείται η πληροφορία της φάσης του σήματος τού
ραντάρ, που μεταφράζεται στην απόσταση που διανύει το σήμα από τη στιγμή της
εκπομπής του μέχρι την επιστροφή του στον δέκτη, αφού πριν έχει ανακλαστεί
στην επιφάνεια της Γης. Οποιαδήποτε, κατακόρυφη κυρίως, μετατόπιση στην
εδαφική επιφάνεια μεγέθους ίση με το 1/2 του μήκους κύματος του σήματος του
ραντάρ, δηλαδή περίπου 3 εκατοστά, είναι ανιχνεύσιμη και μετρήσιμη.

Η επιστημονική ομάδα μετά την επεξεργασία των δεδομένων κατέληξε στο
συμπέρασμα ότι η παραμόρφωση στη συγκεκριμένη περιοχή της Αττικής είναι
τουλάχιστον 6 εκατοστά, χωρίς να αποκλείεται να προσεγγίζει και τα 9 εκατοστά.
Με βάση τις πληροφορίες αυτές τα σχετικά μοντέλα που αναπτύχθηκαν δείχνουν ότι
η μετατόπιση ενός ρήγματος κατά 50 εκατοστά, που έγινε σε βάθος 8 χιλιομέτρων
κάτω από την επιφάνεια της Γης, έδωσε τις παραμορφώσεις που παρατηρήθηκαν.
Επιπροσθέτως, το ίχνος του ρήγματος αυτού στην επιφάνεια του εδάφους ορίζει
μία γραμμή που διασχίζει το βουνό της Φυλής με κατεύθυνση από δυτικά –
βορειοδυτικά προς ανατολικά – νοτιοανατολικά. Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της
επιστημονικής ομάδας η μετατόπιση αυτή φαίνεται να ευθύνεται για την
απελευθέρωση του μεγαλύτερου μέρους της σεισμικής ενέργειας που καταγράφηκε,
ενώ ο προσδιορισμός με τη βοήθεια τού δορυφόρου τής θέσης και της κατεύθυνσης
του ρήγματος «συμφωνεί με τα πρώτα συμπεράσματα στα οποία έχουν καταλήξει οι
σεισμολόγοι, αναλύοντας τα στοιχεία των μετασεισμών που κατέγραψαν οι
σεισμογράφοι».

Κατά τον κ. Χ. Κοντοέ «οι πληροφορίες αυτές βοηθούν τον όλο προβληματισμό
σχετικά με το ποιο από τα ρήγματα που χαρακτηρίζουν το τεκτονικό καθεστώς της
περιοχής είναι υπεύθυνο για τον σεισμό, μια και έχουν χαρτογραφηθεί διάφορα
μικρότερα ή και μεγαλύτερα ρήγματα, ενώ σίγουρα υπάρχουν και τυφλά ρήγματα τα
οποία δεν φτάνουν μέχρι την επιφάνεια και ως εκ τούτου ο εντοπισμός τους είναι δύσκολος».