Οστά ανδρών επιφανών

Τα πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, οι σοροί των Αθηναίων οπλιτών που
σκοτώνονταν στη μάχη εναντίον των Σπαρτιατών θάβονταν σε δημόσιους τάφους έξω
από τη δυτική πύλη της αρχαίας πόλης, κοντά στον δρόμο προς την ακαδημία όπου
δίδασκε ο Πλάτωνας.

Σ’ αυτό το κοιμητήριο ήταν που το 431 π.Χ. ο Περικλής, μιλώντας από μια εξέδρα
στην κηδεία, περιέγραψε το μεγαλείο της Αθήνας στον Επιτάφιο, έναν από τους
ωραιότερους λόγους της Ιστορίας.

Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι βρήκαν λείψανα 200 ως 250 Αθηναίων πολιτών –
οπλιτών της εποχής εκείνης, ίσως εκείνων που μνημονεύθηκαν από τον Περικλή.

Οι στάχτες και τα οστά τους βρέθηκαν πριν από τρία χρόνια σε ένα εργοτάξιο
στην Αθήνα, αλλά τώρα παραδόθηκαν στο Πανεπιστήμιο Αντελφάι, στο Γκάρντεν Σίτι
της Νέας Υόρκης, για την πρώτη λεπτομερή επιστημονική ανάλυση.

Η εξέταση των λειψάνων, η οποία αναμένεται να διαρκέσει αρκετά χρόνια, γίνεται
σε ένα πανεπιστημιακό εργαστήριο από τον Αναγνώστη Αγγελαράκι, καθηγητή της
Ιατροδικαστικής και Ανθρωπολογίας στο Αντελφάι και ειδικό στην ελληνική
αρχαιολογία.

«Η ανακάλυψη δημόσιων τάφων που περιέχουν οστά τα οποία χρονολογούνται από τα
πρώτα χρόνια του Πελοποννησιακού Πολέμου, δίνει μια νέα αίσθηση
πραγματικότητας στην ιστορία αυτής της κρίσιμης εποχής της ελληνικής
ιστορίας», λέει ο Άντριου Σζεγκέντι – Μασζάκ, μελετητής κλασικών σπουδών στο
Πανεπιστήμιο Ουέσλιαν, σε άρθρο για τα νέα ευρήματα στο τελευταίο τεύχος του
περιοδικού «Αρχαιολογία».

Μολονότι τα πτώματα αποτεφρώθηκαν, όπως ήταν το έθιμο για τους ήρωες στην
κλασική Ελλάδα, τα λείψανα δεν είναι μόνο στάχτη. Πολλά αναγνωρίσιμα κομμάτια
οστών από τα χέρια και τα πόδια, τμήματα κρανίου και σιαγώνας και σπονδυλικής
στήλης και λεκάνης περιλαμβάνονται στα 90 κιλά οστών που μελετώνται από τον κ.
Αγγελαράκι. Μια προκαταρκτική έρευνα έδειξε ότι όλα τα οστά που μπορούν να
αναγνωριστούν, ανήκουν σε άνδρες.

Ο κ. Αγγελαράκις δήλωσε ότι η περαιτέρω ανάλυση θα εστιαστεί στο τι μπορούν να
αποκαλύψουν τα οστά για την ηλικία και τις σωματικές διαστάσεις των οπλιτών,
τη δίαιτά τους, τις αρρώστιες και τα ατυχήματα που είχαν υποστεί, οποιαδήποτε
στοιχεία χειρουργικών επεμβάσεων σε κατάγματα και ίχνη βαρέων μετάλλων που
μπορεί να προέρχονται από σκεύη φαγητού και ποτού.

Μια πρώτη επιθεώρηση των οστών, δήλωσε ο κ. Αγγελαράκις, προσφέρει ενδείξεις
ζημιών και ανάπτυξης που αποκαλύπτουν πιθανώς τις ασχολίες του νεκρού. Κάποιες
από τις ενδείξεις υποδηλώνουν ότι οι άνδρες αυτοί είχαν περάσει πολύ καιρό
ιππεύοντας και αφιππεύοντας και πρέπει συνεπώς να ανήκαν στο ιππικό.

Αλλά η αποτέφρωση, λέει ο αρχαιολόγος, κατέστρεψε το οργανικό υλικό των οστών,
περιλαμβανομένου του γενετικού υλικού όπως το DNA.

Ενώ οι αρχαιολόγοι και άλλοι κλασικοί μελετητές δεν μπορούν να πουν με
βεβαιότητα ότι τα οστά ήταν στρατιωτών του Περικλή, λένε πως οι ενδείξεις προς
αυτή την κατεύθυνση είναι ισχυρές.

Πρώτον, όλα τα λείψανα φαίνεται να είναι ανδρών. Ο χώρος των τάφων ταιριάζει
στις περιγραφές του Δημοσίου Σήματος, του τόπου όπου θάβονταν στους κλασικούς
χρόνους οι κρατικοί άνδρες, οι στρατηγοί και οι οπλίτες που έπεφταν στη μάχη.
Το στυλ των κεραμικών που βρέθηκαν εκεί χρονολογεί τους τάφους μεταξύ του 431
και του 421 π.Χ., δηλαδή στα πρώτα χρόνια του εμφυλίου πολέμου που συνεχίστηκε
ως την παράδοση της Αθήνας, το 404 π.Χ.

«Αυτό είναι ­ έχουμε το πλαίσιο», είπε ο κ. Αγγελαράκις σε μια συνέντευξη,
υπογραμμίζοντας τα στοιχεία που στηρίζουν την ερμηνεία ότι πρόκειται για
λείψανα οπλιτών της Αθήνας ή κάποιων συμμάχων τους.

Μεγάλο μέρος όσων γνωρίζουμε για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο οφείλεται στα
κείμενα του Θουκυδίδη. Οι μελετητές λένε πως τα στοιχεία των νεοανακαλυφθέντων
τάφων φαίνεται πως συμφωνούν με την περιγραφή του ιστορικού για την κηδεία
«των πρώτων που σκοτώθηκαν στον πόλεμο αυτό».