Σχεδίαζαν απεργία, αλλά… τους πρόλαβαν τα τανκς!

Στο βιβλίο του, που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες ημέρες, ο Γιάννης
Χαραλαμπόπουλος περιλαμβάνει πολλά ντοκουμέντα για την Κεντροαριστερά, την
Αποστασία του ’65, τον ρόλο των Αμερικανών στην Ελλάδα, την αντίσταση του
ελληνικού λαού στη χούντα, τον Ανδρέα Παπανδρέου, το ΠΑΚ, το ΠΑΣΟΚ, τις
κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ…
Ορισμένες φορές, όμως, η αφήγηση του πρώην αντιπροέδρου της κυβέρνησης και
πρώην υπουργού, βουλευτή της Β’ Αθηνών του ΠΑΟΣΚ, γίνεται περισσότερο
αποκαλυπτική.
Και αποκτά ιδιαίτερη ιστορική βαρύτητα η αναφορά του στους Δημοκρατικούς
Συνδέσμους, την οργάνωση που ίδρυσε ο Ανδρέας Παπανδρέου, αφενός μεν για να
«σπρώξει» την Ένωση Κέντρου σε προοδευτικότερες θέσεις, και αφετέρου για να
προφυλάξει τον λαό από την επερχόμενη δικτατορία, του τέως βασιλιά
Κωνσταντίνου, όπως πίστευε.
Το «μυστικό», που αποκαλύπτει ουσιαστικά στο βιβλίο του «Κρίσιμα χρόνια,
αγώνες για τη δημοκρατία (1936-1996)», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις
«Προσκήνιο – Άγγελος Σιδεράτος», είναι ότι ενώ όλοι ήξεραν, όλοι φαντάζονταν
πως θα κατέβουν τα τανκς, η προετοιμασία των «δημοκρατικών δυνάμεων» ήταν
ουσιαστικά ανύπαρκτη!
Έτσι, ενώ οι Δημοκρατικοί Σύνδεσμοι προετοίμαζαν, όπως γράφει ο κ.
Χαραλαμπόπουλος, «γενική απεργία», τελικώς τα τανκς κατέβηκαν ανενόχλητα στους
δρόμους της Αθήνας!
Ο συγγραφέας περιγράφει, ακόμη, με πολλές λεπτομέρειες και στοιχεία τις
συναντήσεις του Ανδρέα Παπανδρέου με βουλευτές της Ένωσης Κέντρου και
καταγράφει πώς συγκροτήθηκε η ομάδα των 40 «αντρεϊκών» βουλευτών.
Και επισημαίνει ότι η πρώτη ιδεολογική πλατφόρμα της Κεντροαριστεράς
γράφτηκε με το κείμενο αυτών των βουλευτών, που διαφώνησαν με τη συγκρότηση
της κυβέρνησης Ιωάννη Παρασκευόπουλου (ύστερα από συμφωνία των Παναγιώτη
Κανελλόπουλου και Γεωργίου Παπανδρέου). Τελικώς, η ομάδα του Ανδρέα Παπανδρέου
δεν διέσπασε τότε την Ε.Κ., αν και αρχικώς είχαν εκφρασθεί απόψεις να
υπάρξει ρήξη. Οι λόγοι αυτής της συμβιβαστικής πολιτικής ήταν, όπως εξηγεί ο
συγγραφέας, να μη βοηθηθούν από μία τέτοια εξέλιξη η Δεξιά και οι δυνάμεις της
ανωμαλίας, που ετοίμαζαν τη χούντα.
Όμως, η δικτατορία έγινε και μ’ αυτήν άνοιξε ο δρόμος για την προδοσία της
Κύπρου…
![]() |
|
Προδημοσίευση από το βιβλίο του Γιάννη Χαραλαμπόπουλου «Κρίσιμα Χρόνια, |
Ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος αναφέρεται στον βιβλίο του στις απανωτές συσκέψεις
της ομάδας των βουλευτών του Ανδρέα Παπανδρέου, στο γραφείο της οδού Σουηδίας
18.
Και καταγράφει πώς οι σύντροφοί του ετοιμάζονταν για τη χούντα. Την εποχή
εκείνη παραμονές της δικτατορίας του ’67 όσο κι αν σήμερα φαίνεται
απίστευτο, στους Δημοκρατικούς Συνδέσμους είχε πέσει η ιδέα πως η κινητοποίηση
του λαού, σε περίπτωση πραξικοπήματος, θα μπορούσε να γίνει με το σήμα που θα
εξέπεμπαν οι καμπάνες των εκκλησιών…
«Η κοινή δήλωση που υπογράψαμε οι σαράντα βουλευτές της ομάδας του Ανδρέα
Παπανδρέου στις 8 Ιανουαρίου αποτέλεσε την πολιτική πλατφόρμα της
κεντροαριστεράς και τη σημαία του αγώνα, την κρίσιμη περίοδο μέχρι το
πραξικόπημα της 21ης Απριλίου και στη συνέχεια το ιδεολογικό υπόβαθρο του
Πανελληνίου Απελευθερωτικού Κινήματος (ΠΑΚ) στα χρόνια της δικτατορίας. Ο
Ανδρέας, συνεχίζοντας χωρίς διακοπή την επαφή του με το λαό στις διάφορες
ομιλίες και συνεντεύξεις του, ανέλυε τους στόχους της κεντροαριστεράς και τα
κυρίαρχα συνθήματα “Η Ελλάδα στους Έλληνες, ο στρατός στο Έθνος και η εξουσία
στον κυρίαρχο λαό”, και ταυτόχρονα στηλίτευε την ανάμιξη των ξένων στα
εσωτερικά της χώρας διακηρύσσοντας την ανάγκη για μια ελληνική εξωτερική
πολιτική απαλλαγμένη από εξαρτήσεις, που έχει σαν γνώμονα μόνο τα συμφέροντα
του έθνους και του λαού.
![]() |
|
Μέση Ανατολή. Ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος το 1942 |
Δεν παρέλειπε επίσης να επαναλαμβάνει συνεχώς ότι ο βασιλιάς βασιλεύει και δεν
κυβερνά και ότι κύριος στόχος μας είναι η συντριβή της δεξιάς για να ανοίξει ο
δρόμος για μια προοδευτική και δημοκρατική Ελλάδα που να ανήκει στους Έλληνες.
Θα προχωρήσει σε περισσότερο τολμηρές θέσεις όταν σε ομιλία του, σε
συγκέντρωση πτυχιούχων ανωτάτων και ανωτέρων οικονομικών σχολών, θα αποκλείσει
τη συνεργασία της Ένωσης Κέντρου με την ΕΡΕ και θα υποστηρίξει ότι το κόμμα
που θα επιτύχει σχετική πλειοψηφία στις εκλογές έχει το δικαίωμα να σχηματίσει
κυβέρνηση χωρίς την εντολή του βασιλιά.
Και ενώ οι θέσεις αυτές προκάλεσαν την οργή και τις έντονες αντιδράσεις των
ανακτόρων, της δεξιάς και των Αμερικανών, αντίθετα ενθουσίασαν τη νεολαία και
ικανοποίησαν μεγάλο μέρος της δημοκρατικής παράταξης. Ταυτόχρονα όμως
ελαχιστοποίησαν και την όποια φθορά που θα μπορούσε να υπάρξει από τη στήριξη
της κυβέρνησης Παρασκευόπουλου και την ήπια στάση που είχε υποχρεωτικά
υιοθετήσει, παρά τις επανειλημμένες προκλήσεις από τις κυβερνητικές ενέργειες,
ο Γεώργιος Παπανδρέου, με την ελπίδα να μην ανακοπεί η πορεία προς τις εκλογές
της 28ης Μαΐου.
Σε όλο αυτό το κρίσιμο διάστημα, ο Γιάννης Αλευράς, εγώ, ο Ηλίας Κατριβάνος, ο
Κώστας Κωνιωτάκης, ο Σταύρος Μπίρης, ο Τάκης Κατσικόπουλος και ο Γεώργιος
Παπαδημητρίου είχαμε καθημερινές συναντήσεις με τον Ανδρέα στα γραφεία της
οδού Σουηδίας.
Στις συναντήσεις αυτές εκτός από τους επιτελείς του, Αντώνη Στρατή, Αντώνη
Λιβάνη και Τιτίνα Πανταζή, ήσαν παρόντες οι συνδικαλιστές Νίκος Βιττώρης,
Νίκος Παπαγεωργίου, Χρήστος Καρακίτσος, Μίκης Βρανάς, από τους Δημοκρατικούς
Συνδέσμους Λευτέρης Βερυβάκης (γενικός γραμματέας της Εκτελεστικής Επιτροπής
των Δημοκρατικών Συνδέσμων και υπεύθυνος της νεολαίας).
Η κατάσταση ήταν πολύ κρίσιμη. Ιδιαίτερα μετά την αίτηση άρσης της ασυλίας του
Ανδρέα, αλλά και από άλλες προκλητικές ενέργειες της κυβέρνησης, όλα έδειχναν
ότι η χώρα δεν οδηγείτο προς εκλογές. Ένα στρατιωτικό πραξικόπημα δεν μπορούσε
να αποκλειστεί και ήταν ακόμα πιο πιθανό από τη στιγμή που η δημοκρατική
παράταξη κρατούσε τις δυνάμεις της και ήταν βέβαιη η εκλογική νίκη της Ένωσης
Κέντρου.
![]() |
|
Ανένδοτος αγώνας. Μεγαλειώδης συγκέντρωση στην πλατεία Καρύκη. Πίσω και δεξιά |
Βρισκόμαστε πραγματικά μεταξύ “σφύρας και άκμονος”. Στις συζητήσεις μας
επικρατούσε η άποψη ότι πρέπει να συνεχίσουμε την προετοιμασία για τις
εκλογές, αλλά ταυτόχρονα να είμαστε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε μια επέμβαση
του στρατού. Στη δεύτερη περίπτωση επικράτησε η άποψη ότι μπορεί να ήταν
αποτελεσματική μια γενική απεργία και προς αυτή την κατεύθυνση εκινούντο οι
συνδικαλιστές, ενώ από την πλευρά της νεολαίας, οι κινητοποιήσεις σε όλη την
επικράτεια ήταν αναγκαίες, ευθύς ως θα εκηρύσσετο ο στρατιωτικός νόμος, ώστε
να εμποδιστεί η εδραίωση της χούντας τις πρώτες ώρες μετά την εκδήλωση του
πραξικοπήματος. Θα πρέπει να σημειώσω ότι όλοι μας πιστεύαμε ότι ένα
στρατιωτικό πραξικόπημα μόνο με την έγκριση του βασιλιά μπορούσε να επιτύχει.
Γι’ αυτό άλλωστε ο Ανδρέας δεν παρέλειπε να συνδέει ένα πιθανό πραξικόπημα με
τον Κωνσταντίνο».
«Η ανεπίτρεπτη στάση στελεχών της αμερικανικής πρεσβείας»
![]() |
|
Καλαμάτα,1963. Ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος με τον Σταύρο Κωστόπουλο (αριστερά) |
Πολλές φορές, όπως γράφει ο Γιάννης Χαραλαμπόπουλος στο βιβλίο του, ο Ανδρέας
Παπανδρέου συγκρούστηκε με στελέχη της αμερικανικής πρεσβείας στην Αθήνα.
Καταθέτει πολλές μαρτυρίες, μεταξύ των οποίων και για το επεισόδιο στην Ένωση
Ανταποκριτών Ξένου Τύπου, λίγο πριν από τη δικτατορία.
«Σε γεύμα που παρέθεσε η Ένωση Ανταποκριτών Ξένου Τύπου προς τιμήν του, ο
Ανδρέας Παπανδρέου στην ομιλία του για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα θα
αναφερθεί διεξοδικά και στην πολιτική που ακολουθούν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη
χώρα μας. Στο γεύμα έχουν προσκληθεί και παρίστανται τα στελέχη της
αμερικανικής πρεσβείας Τζων Νταίη και Ρίτσαρντ Χέλγκερσον στους οποίους
διανέμεται το κείμενο της ομιλίας το οποίο μόλις το διαβάσουν αποχωρούν
επιδεικτικά και περιφρονητικά από την αίθουσα. Το περιστατικό αυτό, αλλά και
άλλα που θα σημειωθούν την κρίσιμη αυτή περίοδο, είναι ενδεικτικά των
διαθέσεων των Αμερικάνων προς την Ένωση Κέντρου και ιδιαίτερα προς τον Ανδρέα
Παπανδρέου.
Τα στελέχη αυτά που και πριν από το Ιουλιανό Πραξικόπημα επισκέπτονταν συχνά
το καφενείο της Βουλής και είχαν επαφές με βουλευτές έπαιξαν σημαντικό ρόλο
στην επιχείρηση απόσπασης βουλευτών από την Ένωση Κέντρου και δεν έκρυβαν την
εχθρότητά τους προς την Ένωση Κέντρου και τον Ανδρέα Παπανδρέου. Τα ίδια
στελέχη και ο Αμερικανός πρόξενος στη Θεσσαλονίκη είχαν δραστηριοποιηθεί μετά
την αποστασία και είχαν επανειλημμένες συναντήσεις με δική τους πρωτοβουλία,
με ηγετικά στελέχη της ΕΔΗΝ στην επαρχία, με σκοπό να συλλέξουν πληροφορίες
για τα εσωτερικά της Ένωσης Κέντρου, και κυρίως για τις πολιτικές απόψεις και
την πολιτική επιρροή του Ανδρέα Παπανδρέου.
(…) Ο Τζων Νταίη είχε συναντηθεί επανειλημμένα με τους γραμματείς της
νεολαίας στο Ηράκλειο Κρήτης, στη Μυτιλήνη και στη Λάρισα και ο πρόξενος στη
Θεσσαλονίκη Χάρτλεϋ με τον γραμματέα της νεολαίας Θεσσαλονίκης και τους είχαν
θέσει διάφορα ερωτήματα όπως:
Ποια η γνώμη σας για τον Βασιλέα, είναι δυνατόν να δεχθεί ο Βασιλεύς ότι
επλανήθηκε; Πιστεύετε ότι η Ένωση Κέντρου θα επιτύχει αυτοδυναμία στις
εκλογές, ποια είναι η γνώμη σας για μια μετεκλογική συνεργασία της Ένωσης
Κέντρου και της ΕΡΕ;
Ποια είναι η γνώμη σας για τη γραμμή που ακολουθεί ο Ανδρέας Παπανδρέου, τι
σημαίνει και πώς αντιλαμβάνεστε το σύνθημα η Ελλάδα στους Έλληνες, πώς μπορεί
να βρεθεί μια λύση στο πολιτικό πρόβλημα της Ελλάδας και ποια είναι η
προσωπική σας γνώμη.
Τέλος, ζητούσαν τη γνώμη των συνομιλητών τους για τον Γερουσιαστή Ρόμπερτ
Κέννεντυ, για τον οποίο μιλούσαν περιφρονητικά και τον χαρακτήριζαν δημαγωγό,
λαοπλάνο και πολιτικό του δρόμου και απορούσαν που στην Ευρώπη θεωρήθηκε
μεγάλος ο Τζων Κέννεντυ μετά τη δολοφονία του…
(…) Τότε, ο Ανδρέας Παπανδρέου υπαγόρευσε στον Παναγιώτη Κρητικό,
αντιπρόεδρο σήμερα της Βουλής, ηγετικό στέλεχος της ΕΔΗΝ την εποχή εκείνη, την
ανακοίνωση κατά της αμερικανικής πρεσβείας που δημοσιεύθηκε στον Τύπο χωρίς
την έγκριση της διοίκησης της οργάνωσης και εν αγνοία του αρχηγού της Ένωσης
Κέντρου. Η ενέργεια αυτή εξόργισε τον Γεώργιο Παπανδρέου γιατί δημιουργούσε
προβλήματα στις πολιτικές εξελίξεις που είχαν συμφωνηθεί και ζήτησε εξηγήσεις.
“Οι εξηγήσεις που δόθηκαν όταν ανεβήκαμε στο Καστρί”, γράφει ο Παν. Κρητικός,
“δεν ήταν πειστικές και η κατακλείδα της απάντησης του Γ. Παπανδρέου ήταν
καταλυτική, που πέρα από τη δραματική της προειδοποίηση απέδιδε και μια
πικρία, μια θλίψη, γιατί γνώριζε ότι η νεολαία υπάκουσε αλλού και όχι σε
εκείνον.
Σας κάνω έκκληση, είπε, αφήστε με αυτό το διάστημα να είμαι αρχηγός, μήπως
μπορέσω να σώσω τίποτα. Θα γίνει δικτατορία. Και αν γίνει δικτατορία, η γενιά
σας θα απολεσθεί…”».
Πώς άλλαξε στάση η ομάδα του Ανδρέα Παπανδρέου
Η ομάδα του Ανδρέα Παπανδρέου θέλησε στις αρχές του Γενάρη του ’67 να μη
στηρίξει την κυβέρνηση Ιωάννη Παρασκευόπουλου (ουσιαστικά τη συμφωνία Γεωργίου
Παπανδρέου με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο)…
«Ο Γιάννης Αλευράς και εγώ αναλάβαμε τη συλλογή υπογραφών από όσους
συμφωνούσαν με τις θέσεις μας. Είχαμε αποφασίσει, σε συνεννόηση με τον Ανδρέα,
να μη δεχτούμε περισσότερες από σαράντα υπογραφές γιατί δεν θέλαμε να θέσουμε
υπό αμφισβήτηση την ηγεσία του Γεωργίου Παπανδρέου. Εκείνο που επιδιώκαμε ήταν
να επιδείξουμε μια αξιόλογη δύναμη και να κάνουμε υπολογίσιμη την πολιτική μας
παρουσία. Η συμπλήρωση των υπογραφών έγινε στο διαμέρισμα του Αντώνη Στρατή
στην οδό Κακλαμανάκη στα Πατήσια όπου έγιναν συναντήσεις με ορισμένους
βουλευτές παρουσία και του Ανδρέα, που για ευνόητους λόγους δεν έπρεπε να
γίνουν γνωστές.
Μετά τη συγκέντρωση των υπογραφών έγινε συνάντηση της ομάδας στο διαμέρισμα
του βουλευτή Ηρακλείου Κώστα Κωνιωτάκη στην οδό Ηρακλείτου στο Κολωνάκι όπου ο
Ανδρέας, αφού ανέλυσε την πολιτική κατάσταση, ζήτησε να μην εμφανισθούμε στη
συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας γιατί αν εμφανιζόμασταν θα ήμασταν
υποχρεωμένοι να καταψηφίσουμε την πρόταση του Γεωργίου Παπανδρέου που
αναπόφευκτα θα οδηγούσε στη διάσπαση του κόμματος και θα αποτελούσε και βαρύ
πλήγμα για το κύρος του πατέρα του.
Την ημέρα της σύγκλησης της κοινοβουλευτικής ομάδας, η εφημερίδα “Ελευθερία”
του Κόκκα έφερε στη δημοσιότητα ένα μνημόνιο που περιείχε “αποδείξεις” ότι η
Κυβέρνηση Παρασκευόπουλου ήταν προϊόν μυστικής συμφωνίας μεταξύ του του
Παναγιώτη Κανελλόπουλου, του Γεωργίου Παπανδρέου και του Κωνσταντίνου. Καίτοι
το περιεχόμενο του μνημονίου διαψεύσθηκε με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο τόσο
από τον αρχηγό της ΕΡΕ όσο και από την Ε.Κ., εν τούτοις, όπως μας αποκάλυψε ο
Ανδρέας από έγκυρες πληροφορίες που είχε από δημοσιογράφους της “Καθημερινής”
και από σχετική συζήτηση με τον πατέρα του, είχε μείνει με την εντύπωση ότι τα
αναφερόμενα στο μνημόνιο δεν απείχαν από την πραγματικότητα. Η δημοσίευση του
μνημονίου προκάλεσε μεγάλη αναταραχή στους κόλπους της Ένωσης Κέντρου γιατί οι
δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί οδηγούσαν αναπόφευκτα στην αποδυνάμωση του
κόμματος και στην πολιτική απομόνωση του Ανδρέα Παπανδρέου και της ομάδας του.
Στη συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας στις 4 Ιανουαρίου, από τους 122
βουλευτές απουσίασαν 46. Έξι έστειλαν τηλεγραφήματα και δικαιολογούσαν την
απουσία τους. Οι υπόλοιποι σαράντα αποτελούσαν την ομάδα του Ανδρέα Παπανδρέου
και ήσαν οι εξής: 1. Ανδρ. Παπανδρέου, 2, Ιωάν. Αλευράς, 3. Δημ. Αντωνιάδης,
4. Ιωάν. Αθητάκης, 5. Ευστ. Ανθόπουλος, 6. Νάκος Αυγερινός, 7. Ιωάν.
Βαλυράκης, 8. Βασίλης Ιντζές, 9. Θεόφ. Καμπερίδης, 10. Γεώργ. Καστανίδης, 11.
Παν. Κατσικόπουλος, 12. Δημήτρης Καρδαράς, 13. Σπ. Κατσιώτας, 14. Ηλ.
Κατριβάνος, 15. Δημ. Κρόκος, 16. Ιωάν. Κυριαφίνης, 17. Κώστ. Κωνιωτάκης, 18.
Λεων. Λαγάκος, 19. Γεώργιος Λαζαρίδης, 20 Λεόντιος Λυμπέρης, 21. Στ. Μπίρης,
22. Απ. Μπουρνιάς, 23. Λουκ. Νικολαΐδης, 24. Φωτ. Παναγιωτόπουλος, 25. Ιωάν.
Παπασπύρου, 26. Γεώργιος Παπαδημητρίου, 27. Δημήτρης Παπαϊωάννου, 28.
Δημοσθένης Παπαδόπουλος, 29. Φιλ. Παπαδόπουλος, 30. Άγγ. Παπαϊωάννου, 31.
Κώστ. Περραιβός, 32. Αντ. Πετραλιάς, 33. Κ. Πετρόπουλος, 34. Τηλ. Πλεύρης, 35.
Ιωάν. Σακελλαρίου, 36. Κώστ. Σιγανίδης, 37. Γεώργ. Σερπάνος, 38. Μιχ.
Στεφανίδης, 39. Γεώργ. Τζώρτζης, 40. Ιωάν. Χαραλαμπόπουλος.
Τις επόμενες ημέρες πολλοί βουλευτές κατέκλυζαν κυριολεκτικά τα γραφείς της
οδού Σουηδίας και προσπαθούσαν να μας πείσουν να αναθεωρήσουμε τη στάση μας.
Όσο δικαιολογημένες και αν ήσαν οι διαφωνίες μας, μια διάσπαση του κόμματος,
τόνιζαν, μόνο το κατεστημένο θα εξυπηρετούσε και θα εξασφάλιζε τη νίκη στη
δεξιά.
Η διαφύλαξη επομένως της ενότητας του κόμματος αποτελούσε ύψιστο χρέος προς
τον αγωνιζόμενο δημοκρατικό λαό, για τον οποίο μια σύγκρουση πατέρα και γιου
ήταν εντελώς αδιανόητη.
Οι στιγμές ήσαν πραγματικά πολύ κρίσιμες. Σε όλους μας υπήρχε έντονος
προβληματισμός και μεγάλη ανησυχία και εκνευρισμός. Ο Ανδρέας, που εν τω
μεταξύ είχε πάει στο Λαγονήσι να ξεκουραστεί ύστερα από τη φοβερή ένταση των
τελευταίων ημερών, κάλεσε τον Γιάννη Αλευρά, εμένα, τον Αντώνη Λιβάνη και τον
Αντώνη Στρατή να συναντηθούμε για να πάρουμε τις τελικές αποφάσεις.
‘Επειτα από μακρά συζήτηση και ανάλυση όλων των δεδομένων καταλήξαμε, με βαριά
καρδιά, στην απόφαση να πειθαρχήσουμε στη γραμμή του κόμματος και στην απόφαση
της πλειοψηφίας της κοινοβουλευτικής ομάδας, αλλά και να συνεχίσουμε με την
ίδια αποφασιστικότητα τον αγώνα, συνεπείς στις θέσεις μας και τις αρχές μας.

















