ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μαζικές (φαντασ)ιώσεις

Θαυμάζω τους λαούς που θέλουν να ονειρεύονται. Που δεν αρκούνται στη
διαχείριση της όποιας καθημερινής επιβίωσης ούτε στην αναβίωση του όποιου
ενδόξου παρελθόντος, αλλά ψηλαφίζουν το μέλλον, αφουγκράζονται τις ελπίδες και
προσδοκίες των επόμενων γενεών.

Οι τυφλωμένοι επαναστάτες πιασμένοι χέρι – χέρι ακολουθούν ένα μονόφθαλμο
τυφεκιοφόρο

Ελένη Θεοχάρους.

Οι Μεγάλοι Τρίτοι

Αλίμονο άλλωστε αν κάθε γενιά ζούσε αποκλειστικά για τον εαυτό της,
ικανοποιούσε μόνο τις δικές της ανάγκες, αγνοούσε τη συνέχεια και τη διαδοχή.
Το μέγα όμως ερωτηματικό είναι αν η παρακαταθήκη που αφήνουμε στους αιώνες και
στα παιδιά μας ανταποκρίνεται σε πραγματικά περιστατικά και στοιχεία ή μήπως
στην ουσία αντανακλά συγκυριακές δικές μας παρορμήσεις, συναισθήματα,
εντυπωσιασμούς.

Πιστεύω επίσης στο μέλλον των αισιόδοξων λαών (και ανθρώπων). Δεν είναι δυνατό
να αντιμετωπίζουμε τα γεγονότα ή τα δύσκολα διλήμματα με ηττοπάθεια, με
σκυμμένο κεφάλι, με την (ανομολόγητη) πεποίθηση ότι δεν θα τα καταφέρουμε.
Ποτέ δεν δέχτηκα ότι υπάρχουν περιπτώσεις «χαμένες από χέρι», ότι «όλα είναι
παιγμένα».

Από κει όμως μέχρι την άκρατη και ασυγκράτητη τάση υπερβολής που επικρατεί στη
σημερινή πολιτική (και όχι μόνο) επιχειρηματολογία υπάρχει απόσταση.

Η Ελλάδα χτίζεται χρόνια τώρα, με σωστά και λαθεμένα σχέδια, με καλούς ή
κακούς τεχνίτες, με υλικά σύγχρονα ή παραδοσιακά, αλλά σίγουρα δεν ανορθώθηκε
ξαφνικά μέσα σ’ ένα χρόνο ή σ’ ένα μήνα. Το πεσμένο μας ηθικό (εθνικό limit
down) μετεξελίχθη σ’ ελάχιστο χρόνο σε υπερεθνικό limit up. Μόνο που τα έθνη,
τα κράτη, οι λαοί δεν ζουν ούτε δημιουργούν ούτε πολιτεύονται με βάση
χρηματιστηριακές ή επικοινωνιακές τεχνικές. Αν πάρουμε λίγη απόσταση από τα
θέματα για / από τα οποία βομβαρδιζόμαστε καθημερινά, θα διαπιστώσουμε ότι:
αρχίσαμε να λατρεύουμε «τ’ αδέλφια» μας τους Τούρκους (κοινές ταινίες, κοινές
επισκέψεις, κοινά βιβλία) αλλά δυσπιστούμε για τ’ αδέλφια μας τους
νεοπρόσφυγες Πόντιους ή τα ξαδέλφια μας τους Αλβανούς / Αρβανίτες κ.λπ. Ότι
επαινούμε το ευρωπαϊκό προφίλ της κυβέρνησης και την ίδια ώρα πιέζουμε για (ή
δεχόμαστε τις) προεκλογικές παροχές (μείωση θητείας, μονιμοποιήσεις, επιδόματα
κ.λπ.). Ότι ενδιαφερόμαστε για την απορρόφηση των προγραμμάτων καταπολέμησης
του κοινωνικού αποκλεισμού, κλείνοντας ταυτόχρονα τα μάτια μας στο 11% της
ανεργίας ή την περιθωριοποίηση μεγάλων ομάδων του πληθυσμού. Ότι
εκστασιαζόμαστε μπροστά στα επιτεύγματα της τεχνολογίας ή το μετρό και
αρνούμαστε να δούμε την ευθύνη δημοσίων φορέων ή πολιτικών προσώπων για την
υποβάθμιση του περιβάλλοντος και της ποιότητας ζωής μας.

Ανατρέψαμε εν μιά νυκτί όλους τους μύθους και αντιστρέψαμε όλα τα εθνικά μας
σύνδρομα, αγνοώντας ότι και αυτή η νέα αντίληψη συνιστά εξίσου επικίνδυνο μύθο
και εξίσου ψυχοφθόρο σύνδρομο.

Ούτε ψωροκώσταινα, ούτε ανάδελφη, ούτε αναξιόπιστη χώρα ήμασταν επί 25 χρόνια
και τώρα γίναμε ΟΝΕκώσταινα, συνάδελφη και ευκολόπιστη. Ούτε τεμπέληδες,
ρεμπεσκέδες και αδιάφοροι ήσαν οι Έλληνες και τώρα έγιναν εργατικοί,
απασχολήσιμοι και υπεύθυνοι. Ούτε όλοι οι πολιτικοί του παρελθόντος ήσαν «του
πεταμάτου» και οι τωρινοί (το 90% των οποίων άλλωστε είναι οι ίδιοι)
μετεβλήθησαν από ένα μαγικό ραβδί σε «ηγέτες».

Τίποτε από όλα αυτά δεν ήταν και δεν είναι απόλυτα αληθές. Απλώς αλλάξαμε
εποχή, επιταχύνθηκαν οι λεγόμενοι ρυθμοί ανάπτυξης, εξελίχθη η τεχνολογία,
παρενεβλήθη η καταλυτική («κατασκευασμένη» ή μη) επικοινωνιακή οπτική με
συνέπεια να αλλοιωθούν ή και να καταργηθούν τα ιδεολογικά / πολιτικά /
κοινωνικά μας κριτήρια.

Ακόμα και οι ανθρώπινές μας αντιδράσεις διαφοροποιήθηκαν. Θέλουμε το γρήγορο
χρήμα και αποφεύγουμε όσους δεν «παίζουν» σαν κι εμάς. Θέλουμε την εύκολη
κοινωνική αναγνώριση και αποτρέπουμε τα παιδιά μας στο να κάνουν παρέα με
αποτυχημένους. Θέλουμε νίκες και νικητές και πάψαμε να πιστεύουμε στην
ισότητα, τη δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη.

Μέσα σ’ αυτές τις ιαχές (αυτο)θαυμασμού φαίνεται να ξεχνάμε πως η Ιστορία
γράφεται με άλλον τρόπο, από άλλης νοοτροπίας ανθρώπους και αλλού (εκτός τόπου
συν-αλλαγών). Αν τα «στοιχήματα», κυλιόμενες σκάλες, πυροτεχνήματα του
ρεβεγιόν του 2000 ή τα καλά λόγια των διπλωματών συνιστούν μέρος της εθνικής
μας φαντασ-ίωσης, ας φροντίσουμε τουλάχιστον να παρασκευάσουμε και κάποιο
«αντίδοτο».

Έστω για να μην παραδώσουμε στην επόμενη γενιά χάρτινες αξίες, χάρτινους
πύργους, χάρτινες υπογραφές και τελικά χάρτινη ζωή.

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.