Αναζητώντας το ανθρώπινο πρόσωπο της Δικαιοσύνης

“Η απονομή της δικαιοσύνης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανθρωπιά,
όπως συνηθίζουμε να χαρακτηρίζουμε την επιεική μεταχείριση. Οφείλουν όμως
εισαγγελείς και δικαστές, προ οιασδήποτε ενέργειας, να ερευνούν πολύ καλά αν
οι λόγοι που επικαλείται ο κατηγορούμενος προκειμένου να γίνει δεκτό το αίτημά
του ευσταθούν. Αν προκύπτει, από στοιχεία ή μαρτυρικές καταθέσεις, ότι είναι
ειλικρινής, τότε βεβαίως πρέπει να του χορηγείται η άδεια να κάνει αυτό που
ζητάει. Αν δηλαδή πρόκειται για τοξικομανή που επιθυμεί να μεταβεί στο
εξωτερικό για αποτοξίνωση και προσκομίζει τις σχετικές βεβαιώσεις, οφείλουμε
να του επιτρέψουμε να προχωρήσει. Προσωπικά, θυμάμαι, έχω δύο φορές συμβάλει
στη μετάβαση τοξικομανών σε χώρες του εξωτερικού για παρόμοιο σκοπό. Τη μία
φορά επρόκειτο για ένα νεαρό που είχε γίνει δεκτός σε ίδρυμα απεξάρτησης της
Γερμανίας και τη δεύτερη για μια κοπέλα που επρόκειτο να ενταχθεί σε πρόγραμμα
απεξάρτησης ιδρύματος της Γαλλίας. Ας μην ξεχνάμε ωστόσο ότι τα τελευταία
χρόνια έχουν αλλάξει άρδην οι αντιλήψεις σχετικά με την αντιμετώπιση του
ζητήματος των ναρκωτικών, γεγονός στο οποίο έχει συμβάλει αποφασιστικά και το
ΚΕΘΕΑ. Παλαιότερα ήμασταν όλοι πιο επιφυλακτικοί απέναντι στους τοξικομανείς
και ίσως γι’ αυτό δεν τύγχαναν της σωστής μεταχείρισης όταν ζητούσαν τη
βοήθειά μας για να θεραπευτούν. Πάντως το ανθρωπιστικό στοιχείο διαδραματίζει
καθοριστικό ρόλο στην αντιμετώπιση όλων των υποθέσεων. Αλλά η εξονυχιστική
έρευνα είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Κι αυτό γιατί οι περισσότεροι κρατούμενοι
και γενικότερα οι έχοντες εκκρεμότητες με τη Δικαιοσύνη επικαλούνται συνήθως
λόγους υγείας ­ για τον εαυτό τους ή για συγγενικά τους πρόσωπα ­ για να
τύχουν ευνοϊκής μεταχείρισης. Το ίδιο συμβαίνει και στις περιπτώσεις χορήγησης
αδειών σε κρατουμένους. Πρόσφατο παράδειγμα η εξαφάνιση του Βοϊδονικόλα.
Έχουμε επίσης περιστατικά εξαφάνισης εμπόρων ναρκωτικών. Εγώ, ως εισαγγελεύς,
είχα δώσει άδεια σε κρατούμενο να παρευρεθεί σε κηδεία οικείου του. Φυσικά με
συνοδεία. Θα ήταν απάνθρωπο να του το στερήσω, αλλά, αν τον άφηνα να πάει
μόνος του, τίποτε δεν μου εξασφάλιζε την επιστροφή του”.

Όλοι οι κατηγορούμενοι επικαλούνται την επιείκεια, την ανθρωπιά των δικαστών.
Και εκείνοι τούς διαβεβαιώνουν πως την εξαντλούν. Πολλές φορές το κάνουν
πράγματι και «πιάνει τόπο». Όταν όμως διαψευσθούν τι γίνεται; Όταν ο άνθρωπος
που απολαμβάνει την επιείκειά τους, τους προδώσει, τι κάνουν;

Είναι και αυτοί με τη σειρά τους υπόλογοι όχι μόνο στους ανωτέρους τους, αλλά
σε όλους εμάς. Στην κοινή γνώμη που, εκ του αποτελέσματος, έχει τη δυνατότητα
να κατακρίνει.

«Σ’ αυτόν βρήκαν να δώσουν άδεια;», μπορεί να σχολιάσουμε αν ο κρατούμενος
στον οποίο χορηγήθηκε άδεια δεν επιστρέψει ποτέ στη φυλακή.

Ακροβατούν λοιπόν οι δικαστές ­ και οι εισαγγελείς βεβαίως ­ σ’ ένα τεντωμένο
σχοινί. Αν αφήσουν την ανθρώπινη πλευρά τους να εκδηλωθεί, μπορεί να βρεθούν
οι ίδιοι… κατηγορούμενοι. Αν φερθούν στυγνά, σύμφωνα με το γράμμα του νόμου,
που πολλές φορές είναι αμείλικτο, ίσως αργότερα βρεθούν αντιμέτωποι με τη
συνείδησή τους.

Να το ρισκάρουν; Συμφωνεί η Δικαιοσύνη με τέτοιου είδους συμπεριφορές; Μάλλον
όχι. Εκείνη απαιτεί στοιχεία, έγγραφα μάλλον, που και αυτά συμβαίνει να μην
ανταποκρίνονται στην αλήθεια. Η καχυποψία, άλλωστε, είναι συνυφασμένη με το
λειτούργημα. Και, όπως συμβαίνει σε καθένα από μας, μπορεί να οδηγήσει σε
λάθος δρόμο.

Έτσι, εξαιτίας κάποιου που πρόδωσε την εμπιστοσύνη των δικαστών, ενδέχεται να
«πληρώσει» κάποιος άλλος, ο οποίος εκλιπαρεί ματαίως για λίγη ανθρωπιά. Όχι
για να «επισκεφθεί τη γυναίκα του στο νοσοκομείο» ­ όπως βεβαιώνει κρατούμενος
προκειμένου να του χορηγηθεί άδεια ­ αλλά για να ζήσει. Αν η Δικαιοσύνη έχει,
εκείνη τη στιγμή, κρύψει το ανθρώπινο πρόσωπό της από ντροπή ­ ίσως ­ λόγω της
«προδοσίας» της από πρόσωπο που δεν άξιζε την εμπιστοσύνη της, τότε ο δυστυχής
θα δει μπροστά του ένα πανύψηλο τείχος.

Και αν αποδείξει εκ των υστέρων ­ χάνοντας την ίδια του τη ζωή ­ πως οι λόγοι
που τον ανάγκασαν να ζητήσει ανθρωπιά ήταν ειλικρινείς, θα είναι πολύ αργά για όλους.

ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΕΡΤΙΚΑΣ

Ήθελε να ζήσει, αλλά θεωρήθηκε ύποπτος φυγής

Συνέβη πριν από δέκα χρόνια και κάτι. Ο 26χρονος Γιώργος Μερτίκας κινδύνευε να
πεθάνει. Η εξάρτησή του από τα ναρκωτικά ήταν τόσο βασανιστική, που τον έκανε
να πάρει τη μεγάλη απόφαση. Να αποτοξινωθεί.

Ο Γιώργος είχε συλληφθεί για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά. Η προσωρινή
κράτηση που του είχε επιβληθεί αντικαταστάθηκε με περιοριστικούς όρους, ένας
από τους οποίους ήταν η απαγόρευση εξόδου από τη χώρα. Η αναζήτηση θέσης σε
ελληνικό ίδρυμα απεξάρτησης απέβη άκαρπη, καθώς τότε, το 1989, υπήρχε μόνον η
«Ιθάκη», όπου, λόγω πληθώρας των αιτήσεων, ήταν αδύνατον να γίνουν όλοι
δεκτοί.

Με τη συμπαράσταση των δικών του και την οικονομική τους βοήθεια ο νεαρός
κατόρθωσε να γίνει δεκτός στο κέντρο αποτοξίνωσης «Πατριάρχης», που εδρεύει
στη Γαλλία. Η απαγόρευση εξόδου όμως, που του είχε επιβληθεί, του απαγόρευε
συγχρόνως και τη θεραπεία. Ουσιαστικά τού έλεγε «όχι» στη ζωή.

Η λύση ήταν μία. Να αρθεί από το δικαστικό συμβούλιο ο συγκεκριμένος
περιοριστικός όρος. Άρχισε λοιπόν έναν αγώνα προκειμένου να πείσει τους
δικαστές ότι αν τον άφηναν να ταξιδέψει δεν θα εξαφανιζόταν. Θα πήγαινε να
εγκλειστεί σ’ ένα ίδρυμα της Γαλλίας, για να δώσει μια μεγάλη μάχη. Μια μάχη
από την οποία είχε σκοπό να βγει νικητής και να επιστρέψει στην πατρίδα του.

«Μοναδική μου επιθυμία και σκοπός είναι η σωτηρία μου και απεγκλώβισή μου από
το επικίνδυνο πάθος των ναρκωτικών, αφ’ ενός για να σώσω τον εαυτό μου και αφ’
ετέρου για να λυτρώσω την οικογένειά μου από το καθημερινό μαρτύριο που
υφίσταται εξ αιτίας μου», τόνιζε στις αιτήσεις του προς το δικαστικό
συμβούλιο, που απορρίπτονταν η μία μετά την άλλη.

Ο Γιώργος προσκόμιζε όλα τα έγγραφα που επιβεβαίωναν τους λόγους για τους
οποίους ζητούσε να τον αφήσουν να ταξιδέψει στη Γαλλία. Ακόμη και την απόδειξη
προκαταβολής ποσού 2.000 μάρκων, μέσω της Τραπέζης της Ελλάδος, στο κέντρο
αποτοξίνωσης, γεγονός που αποδείκνυε όχι μόνον ότι είχε γίνει δεκτός, αλλά και
πως επρόκειτο πράγματι να παρακολουθήσει το πρόγραμμα.

Δύο εισαγγελείς, από τους πέντε που έτυχε να ασχοληθούν με τις ισάριθμες
αιτήσεις του Γιώργου Μερτίκα, κατανόησαν το πρόβλημά του. Είδαν με συμπάθεια
την περίπτωση, στάθμισαν τα στοιχεία και εισηγήθηκαν προς το συμβούλιο να
κάνει δεκτή την αίτησή του. «Ο αιτών προσπάθησε να ενταχθεί στο σύστημα
αποτοξίνωσης του γνωστού ιδιωτικού φορέα ΙΘΑΚΗ, του μόνου που υπάρχει στην
Ελλάδα, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη δεκτός εκεί. Υπάρχει όμως γι’ αυτόν μια
δυνατότητα περισσότερο ελπιδοφόρα, για την υγεία του και τη ζωή του,», τόνιζε
ο εισαγγελέας Εφετών κ. Φ. Κριτσέλης.

Και το Συμβούλιο Εφετών, διαφωνώντας με την εισαγγελική πρόταση, έκρινε: «Ο
Γεώργιος Μερτίκας είναι αποδεδειγμένα ύποπτος φυγής. Απαλλασσόμενος από τον
περιοριστικό όρο της απαγόρευσης εξόδου από τη χώρα, δεν θα εμφανιστεί στη
δίκη του, αλλά θα εξαφανιστεί».

Ο Γιώργος ήταν πράγματι ύποπτος… φυγής. Όχι από τη χώρα, αλλά από τη ζωή.
Και ενώ τα δικαστικά συμβούλια δίσταζαν να τον αφήσουν να αγωνιστεί κατά των
ναρκωτικών, εκείνος εγκατέλειπε σιγά-σιγά τα εγκόσμια. Παρ’ όλα αυτά επέμενε.
Πίστευε πως κάποιοι θα ένιωθαν την αγωνία του που, σε σύγκριση με την αγωνία
των αρχών για την εξασφάλιση της παρουσίας του στο δικαστήριο, ήταν σαφώς
μεγαλύτερη. Αφορούσε τη ζωή ενός νέου που επιθυμεί να επανορθώσει ουσιαστικά
τα ολέθρια λάθη του. Με μια δοκιμασία βαρύτερη της τιμωρίας που θα του επέβαλε
το δικαστήριο τηρώντας τους τύπους.

Ίσως, κάποια από τις αιτήσεις που θα ακολουθούσαν να γινόταν δεκτή. Ο Γιώργος
όμως δεν άντεξε. Νικήθηκε από την αρρώστια του, αποδεικνύοντας δραματικά πως
τα απαγορευτικά για τη ζωή του βουλεύματα δεν στάθηκαν ικανά να τον εμποδίσουν
να φύγει…

ΕΛΕΝΗ

Η τόλμη της να ζήσει ένα μεγάλο έρωτα και οι ολέθριες συνέπειές του

Κάθε μέρα που ξημέρωνε ήταν ίδια. Δουλειά από τα χαράματα μέχρι τη νύχτα. Στο
σπίτι, στα χωράφια. Η Ελένη, παντρεμένη από τα πολύ μικρά της χρόνια μ’ έναν
άνδρα κατά 25 χρόνια μεγαλύτερό της, ζούσε μαζί του σ’ ένα χωριό της
Καρδίτσας. Ο γιος της είχε κι αυτός παντρευτεί και είχε αποκτήσει παιδιά. Στα
45 της ένιωθε κιόλας τόσο κουρασμένη που ώρες ώρες πίστευε ότι η ζωή της είχε
φτάσει στο τέλος.

Η ανιαρή ησυχία του χωριού έσπαγε πού και πού από τις φωνές των γυρολόγων. Οι
γειτονιές ζωντάνευαν, καθώς όλες οι γυναίκες περικύκλωναν το φορτηγάκι τους
για να δουν τι καινούργιο τούς έφεραν. Ένας απ’ αυτούς, από πολύ καιρό,
έδειχνε στην Ελένη ιδιαίτερη συμπάθεια. Οι συχνές επισκέψεις του στο χωριό τής
έδωσαν να καταλάβει πως αυτό που υποψιαζόταν ήταν πραγματικότητα. Ο γυρολόγος
την είχε ερωτευτεί.

Η 45χρονη αγρότισσα δεν άργησε να ανταποκριθεί στα αισθήματά του. Οι ενοχές
που ένιωθε εξ αιτίας της παράνομης αυτής αγάπης, δεν στάθηκαν ικανές να την
εμποδίσουν. Κάθε 15 μέρες περίμενε με αγωνία τον αγαπημένο της. Έτσι πέρασε
ένας χρόνος. Η κατάσταση αυτή όμως δεν μπορούσε να συνεχιστεί άλλο. Οι δύο
ερωτευμένοι άρχισαν να σκέφτονται τι να κάνουν για να ζήσουν μαζί.

Η Ελένη ωστόσο ήταν αναποφάσιστη. Της φαινόταν αδιανόητο να εγκαταλείψει τον
άνδρα της. Τι θα έλεγε το χωριό; Πώς θα το έπαιρνε ο γιος της, τα εγγόνια της;
Τότε ο γυρολόγος βρήκε την… ιδανική λύση. Να σκοτώσουν τον άνδρα της Ελένης,
να πάρει εκείνη όσα χρήματα υπήρχαν στο σπίτι και να εξαφανιστούν. Φαίνεται
πως η Ελένη, λόγω της αδυναμίας που είχε σ’ αυτό τον άνθρωπο, κάμφθηκε. Και το
σατανικό σχέδιο εκτελέστηκε.

Μόνο που οι δύο εραστές δεν κατάφεραν να ξεφύγουν. Συνελήφθησαν και, παρά το
γεγονός ότι η Ελένη ουδέποτε παραδέχτηκε τη συμμετοχή της στο έγκλημα,
καταδικάστηκαν και οι δύο σε ισόβια κάθειρξη. Τόσο στον πρώτο όσο και στον
δεύτερο βαθμό.

Η Ελένη έμεινε στη φυλακή 15 χρόνια. Χωρίς να πάψει ποτέ να αναπολεί τον έρωτα
που έζησε, για πρώτη και τελευταία φορά στη ζωή της, όταν είχε γίνει πλέον
γιαγιά. Η καλή της συμπεριφορά την περίοδο του εγκλεισμού της και η
ευσυνείδητη στάση της τις ώρες της εργασίας στο μαγειρείο των φυλακών
συνέβαλαν στην αποφυλάκισή της. Η αίτηση χάριτος που υπέβαλε η Ελένη, η οποία
δεν είχε άλλο ένδικο μέσο να χρησιμοποιήσει, έγινε δεκτή.

Στα 60 της χρόνια, θα μπορούσε επιτέλους να ξαναβρεθεί κοντά στο παιδί της,
στα εγγόνια της που δεν είχε δει να μεγαλώνουν. Η θαλπωρή των δικών της
ανθρώπων θα την βοηθούσε να ξεχάσει τη μεγάλη της αγάπη, τον γυρολόγο, που
είχε προσπαθήσει να βρει κατά την πενθήμερη άδεια που είχε πάρει πριν
αποφυλακιστεί. Είχε ακούσει τότε πως κι εκείνος έπαιρνε άδειες και,
διατηρώντας μια κρυφή ελπίδα να τον ξαναδεί, έκανε ό,τι μπορούσε. Ματαίως
όμως.

Έτσι, μόλις αποφυλακίστηκε, επέστρεψε αμέσως στο χωριό της για να ξαναρχίσει
μια νέα ζωή. Η Ελένη ξανάζησε μόνο για τρεις μέρες. Το πρωί της Τέταρτης τη
βρήκαν τα παιδιά της νεκρή στο κρεβάτι της. Κάποιοι στο χωριό μίλησαν για
“θεία δίκη”. Κάποιοι άλλοι, αφού δεν κινδύνευαν πλέον να παρεξηγηθούν, τη
δικαίωσαν. Για την τόλμη της να ζήσει ένα μεγάλο έρωτα. Όχι για τις ολέθριες
συνέπειές του…