ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η άνοδος των πρακτορείων

Στη διαδικασία παραγωγής των εφημερίδων, η σχέση πρακτορείου ειδήσεων και
μέσου είναι ακρογωνιαίος λίθος. Τα μεγάλα πρακτορεία, με γραφεία σε όλο τον
κόσμο, τροφοδοτούν τα μέσα ενημέρωσης με «πρώτη ύλη» (είδηση) και αυτά, με τη
σειρά τους, την παρουσιάζουν στο ευρύ κοινό. Μόνο που τα πρακτορεία έχουν
αρχίσει να προσφέρουν τις ειδήσεις τους και αλλού, κυρίως στους ανταγωνιστές
των μέσων και, επιπλέον, στους πολίτες. Οι καιροί αλλάζουν…

Πώς είναι δυνατόν μια επιχείρηση να στρέφεται εναντίον των καλύτερων (και
μοναδικών) της πελατών σε αναζήτηση νέων ­ και ίσως πρόσκαιρων ­ ευκαιριών;
Αυτό αναρωτιούνται όλο και συχνότερα οι ιθύνοντες των μέσων επικοινωνίας καθώς
βλέπουν τα πρακτορεία να αναπτύσσουν τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες
στο νέο σκηνικό μέσων. Η αρχή έγινε το 1995 όταν ξεκίνησε στη Στοκχόλμη το
πείραμα της δωρεάν (ειδησεογραφικής) εφημερίδας «Μετρό», αλλά τότε οι εκδότες
είδαν το δέντρο και όχι το δάσος: ανησύχησαν για το «δωρεάν» της εφημερίδας,
αλλά δεν εξέτασαν το «γιατί και πώς δωρεάν». Η απάντηση ήταν (και είναι) ότι η
«Μετρό» αγόραζε, φθηνά, ειδησεογραφία από τα πρακτορεία και έτσι χρειαζόταν
ελάχιστους δημοσιογράφους.

Οι ιδιοκτήτες μέσων άρχισαν να αντιδρούν όταν, με τη διάδοση του Ίντερνετ, τα
πρακτορεία άρχισαν να κάνουν συμφωνίες παροχής ειδήσεων και περιεχομένου με
τις μεγάλες υπηρεσίες του δικτύου, όπως οι μηχανές αναζήτησης «Γιαχού»,
«Εξαίτ» και «Λύκος». Έτσι, οι μηχανές αναζήτησης μπορούσαν να προσφέρουν πλέον
ένα πλήρες μενού υπηρεσιών στον χρήστη, ο οποίος δεν ένιωθε την ανάγκη να
επισκεφθεί και μια ειδησεογραφική υπηρεσία. Τα πρακτορεία ουσιαστικά αγνόησαν
τις διαμαρτυρίες των εφημερίδων και ορισμένα πέρασαν στην αντεπίθεση: Το
Ρώυτερ, πέραν του βασικού ποσού συνδρομής, χρεώνει όλες τις υπηρεσίες Ίντερνετ
(συμπεριλαμβανομένων και των υπηρεσιών των μέσων) ένα ποσοστό επί των εσόδων
που αυτές θα έχουν από διαφημίσεις στις σελίδες όπου εμφανίζεται η
ειδησεογραφία του.

Όμως, η βρετανική «Πρες Ασοσιέισον» είναι ο σαφής (και θρασύτατος…)
πρωτοπόρος: απαγορεύει στα μέσα τη χρήση της ειδησεογραφίας της πέραν του
εντύπου ή της ραδιοτηλεοπτικής εκπομπής ­ εν ολίγοις, στο Ίντερνετ. Έτσι, οι
χρήστες πρέπει να πάνε στις δικές της σελίδες στο δίκτυο για να διαβάσουν τις
τελευταίες ειδήσεις. «Διαφορετικά προϊόντα για διαφορετικές αγορές», έλεγε
πριν από δύο χρόνια με αφοπλιστική ειλικρίνεια ο κ. Ρόμπερτ Σίμπσον, διευθύνων
σύμβουλος της «Πρες Ασοσιέισον», στα περιθώρια συνεδρίασης του Διοικητικού
Συμβουλίου της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων όπου εκπροσωπεί τα πρακτορεία.
Παρεμπιπτόντως, από τότε έχει να φανεί…

Εάν σε αυτές τις εξελίξεις προσθέσει κανείς τον διαρκή πολλαπλασιασμό των
δωρεάν εφημερίδων σε όλη την Ευρώπη, τότε είναι εμφανές ότι τα πρακτορεία
ετοιμάζονται για χρυσές δουλειές. Στη Μεγάλη Βρετανία, μέσα στους τελευταίους
έξι μήνες το Μάντσεστερ, το Νιούκαστλ, το Μπέρμιγχαμ και η Γλασκώβη απέκτησαν
δωρεάν εφημερίδα. «Είναι επίσημο πλέον, ο βρετανικός Τύπος τρελάθηκε», έλεγε
πρόσφατα διευθυντικό στέλεχος μεγάλου βρετανικού ομίλου σε ιδιωτική συνάντηση
της ΔΕΕ. Και οι ευκαιρίες δεν σταματούν στο Ίντερνετ ή στις δωρεάν εφημερίδες:
όλα τα μεγάλα πρακτορεία ετοιμάζουν συμφωνίες στρατηγικής συνεργασίας με
εταιρείες κινητής τηλεφωνίας για παροχή ειδησεογραφίας (μέσω Ίντερνετ) στις
οθόνες των κινητών.

Τι σημαίνουν όλες αυτές οι εξελίξεις για τα μέσα και ειδικότερα για τις
εφημερίδες; Πολλά, αλλά ίσως, εν τέλει, και τίποτα. Σίγουρα, η εκτενής
διαθεσιμότητα της δωρεάν πληροφορίας από πρακτορεία (στο κινητό, στον
υπολογιστή ή σε δωρεάν έντυπο) περιορίζει τη δυνητική αγορά καθώς το ευρύ
κοινό δεν βρίσκει λόγο να πληρώσει για την πληροφόρησή του. Ειδικά, μάλιστα,
όταν αυτή έρχεται στη μορφή της σχολής «just the facts» («μόνο τα δεδομένα») ­
και εδώ πολλές εφημερίδες θα πληρώσουν το νόμισμα της απολεσθείσας
αξιοπιστίας.

Ωστόσο, αυτό σημαίνει επίσης ότι οι εφημερίδες οφείλουν να επιστρέψουν στην
ουσία της παράδοσής τους προσφέροντας την έρευνα, την ανάλυση, το σχόλιο και
την ευρύτερη ερμηνεία, μετατρέποντας, όπως έχει λεχθεί στο παρελθόν, «τα
δεδομένα σε πληροφορία, την πληροφορία σε γνώση και τη γνώση σε σοφία». Εν
ολίγοις, ένα προϊόν όχι για όλους, αλλά σίγουρα επί πληρωμή και απόλυτα
ευθυγραμμισμένο με την ιστορική τους αποστολή.

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι διευθυντής του γραφείου μάνατζμεντ και
μάρκετινγκ της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων.