Μεγαλώνω με Ίντερνετ και Ατατούρκ

Στο σπίτι της οικογένειας Ντογκάν δεν έχει πατήσει ποτέ το πόδι του κάποιος
ξένος. Έπειτα από ένα δίωρο ταξίδι με ένα από τα καραβάκια που ενώνουν Ευρώπη-
Ασία, λεωφορείο και ταξί, βρισκόμαστε στο διαμέρισμα της τυπικής πολυκατοικίας
των δεκαέξι ορόφων στη συνοικία Πέντικ.

Η οικογένεια που για τις περιστάσεις εμφανίστηκε διευρυμένη ­ με θείους,
θείες, ξαδέλφια και γιαγιάδες (!) ­ επιφυλάσσει θερμή υποδοχή. «Ήθελαν να σε
γνωρίσουν», εξηγεί ο 27χρονος Έντι που σπούδασε Αμερικανική Λογοτεχνία, αλλά
ονειρεύεται καριέρα μπίζνεσμαν. «Χωρίς φωτογραφίες όμως, εντάξει;».

Μαζί με την οικογένειά του ήρθε εσωτερικός μετανάστης στην Κωνσταντινούπολη
από ένα χωριό κοντά στο Ερζερούμ και οι θείοι του έχουν ανοίξει ένα μαγαζί
πώλησης ηλεκτρικών ειδών και ρούχων στο Πέντικ. Τελευταία αποφάσισαν να
επεκταθούν στο χονδρεμπόριο και ίδρυσαν τη μικρή εταιρεία Πιραμίτ. Τα παιδιά
τους, αγόρια και κορίτσια, ακολουθούν πλέον τον δυτικό τρόπο έκφρασης κι αυτό
είναι μερικές φορές πεδίο σύγκρουσης. Για τους μεγαλύτερους ισχύει αυτό που
περιγράφει ανάγλυφα ο καθηγητής Μελέν. «Άνθρωποι που ήρθαν στην πόλη
κουβαλώντας τη νοοτροπία του χωριού και δυσκολεύονται ιδιαίτερα να
προσαρμοστούν». Πώς να καταλάβουν τον Έντι που προσπαθεί να συγκεντρώσει τα
χρήματα για να εξαγοράσει τη στρατιωτική του θητεία;

Το Πέντικ, μια τυπική γειτονιά στην ασιατική πλευρά της Κωνσταντι-νούπολης…

Προσφέρουν σπιτικό κανταΐφ, «ένα γλυκό που δεν θα έχεις δοκιμάσει»,
εντυπωσιάζονται που στα ελληνικά το γλυκό προφέρεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο
και χαμογελούν φιλόξενα. Το διαμέρισμα στο οποίο μένουν κοστίζει 160 εκατ.
λίρες τον μήνα και μοιάζει με ένα οποιοδήποτε ελληνικό νοικοκυριό: στο σαλόνι
υπάρχει σύνθετο, ενώ παντού βρίσκονται τραπεζάκια και διακοσμητικά, πετσετάκια
και κεντήματα. Μοναδική ίσως διαφορά το βαρύ σαμοβάρι με το τσάι που βρίσκεται
σε μόνιμη θέση στο κέντρο του τραπεζιού.

Παραβλέποντας την αμηχανία κι ενώ τα χαμόγελα για τον επισκέπτη από το
Γιουνανιστάν τελικά αποδεικνύονται λίγα για μια ουσιαστικότερη επικοινωνία, ο
Έντι προτείνει φυγή μέσω του Ίντερνετ. Πληρώνει γύρω στα 20 δολάρια τον μήνα
συνδρομή, αλλά αξίζει τον κόπο. Ανοίγει τον υπολογιστή και μπαίνει στον κόσμο
που θα ήθελε να ζει. Τα αγγλικά τού επιτρέπουν να επικοινωνεί, να μιλάει και
να διαβάζει, όμως η σύγκρουση των δύο πολιτισμών υπάρχει πάντα εκεί, δίπλα
του. Δεν είναι τόσο απλό να την αντιμετωπίσει. «Η μητέρα μου γκρινιάζει και
στεναχωριέται, γιατί τώρα που είναι Ραμαζάνι και όλη η οικογένεια νηστεύει,
εγώ τρώω», λέει χαμογελώντας ανάβοντας τσιγάρο. «Επίσης γιατί, ανεξαρτήτως
Ραμαζανιού, μου αρέσει να πίνω ρακί, και ουίσκι ή κονιάκ. Και να σου πω την
αλήθεια; Οι περισσότεροι πίνουν κι ας μην το κάνουν δημοσίως. Ακόμα χειρότερα,
πίνουν κρυφά. Σε κάθε σπίτι πίνουν αλκοόλ κι ας λένε άλλα έξω. Όμως η μητέρα
μου στεναχωριέται παρ’ όλα αυτά. Νομίζω πως βαθιά μέσα της θα προτιμούσε να
ήμουν περισσότερο θρησκευόμενος. Να νήστευα στο Ραμαζάνι, να μην πίνω και να
πηγαίνω στο τζαμί. Όμως, όσο καταλαβαίνω καλύτερα τον εαυτό μου τόσο καταλήγω
ότι είμαι μάλλον άθεος».

Μας θέλουν αμόρφωτους

Στο δωμάτιό του, εκτός από τον υπολογιστή, υπάρχει το πορτρέτο του Κεμάλ
Ατατούρκ με την κλασική πόζα, δηλαδή να κοιτάει πάνω δεξιά με τα γαλάζια του
μάτια, και μαύρο σοβαρό κουστούμι! Τι σκέφτεται ένας εικοσιεπτάχρονος για τον
εθνάρχη της χώρας του; «Αν δεν υπήρχε αυτός, εμείς δεν θα μιλούσαμε», απαντά
στην απορία μου. «Θα ήμασταν εχθροί. Πολύ πιθανόν να μην ερχόσουν ποτέ εδώ.
Εγώ θα πολεμούσα για να πάρω τα νησιά κι εσύ θα με μισούσες. Όλα τα χρωστάμε
σ’ αυτόν». Το πιστεύει βαθιά και με ειλικρίνεια. Αντιθέτως, δεν έχει και σε
τόσο εκτίμηση τους σημερινούς πολιτικούς. Ανήκει μάλλον σε αυτούς που θεωρούν
ότι για συγκεκριμένους λόγους δεν προωθείται η δημοκρατία, δεν ενισχύεται η
εκπαίδευση, δεν δίνονται ευκαιρίες. «Μα, αν είσαι μορφωμένος, αντιδράς. Δεν
δέχεσαι ό,τι σου λένε άκριτα. Δεν είσαι άβουλο ον που κάνει ό,τι του λένε.
Μήπως κάποιους, όμως, συμφέρει να γίνεται αυτό;».

Η ώρα έχει πάει 9.30 κι ενώ η κουβέντα για τον Ατατούρκ έχει ανάψει για τα
καλά, η πόρτα ανοίγει και μπαίνει η Σεντάχ, με μια δερμάτινη θήκη στο σχήμα
κιθάρας στο χέρι. Μόλις επέστρεψε από το μάθημα της μουσικής και δείχνει
εξουθενωμένη. Ήδη γνωρίζει για την επίσκεψη ­ την έχει πληροφορήσει στο κινητό
ο αδελφός της. Χαμογελά ευγενικά και επιλέγει τις λέξεις στα αγγλικά. Φέτος
τελειώνει το Λύκειο και έχει μπροστά της δύσκολες εξετάσεις και αποφάσεις. Τι
ήθελε; Να σπουδάσει ηθοποιός. «Είναι όμως πολύ δύσκολο, γιατί πρώτα πρέπει να
δώσεις εξετάσεις και να μπεις στην πανεπιστημιακή θεατρική σχολή και μετά να
σπουδάσεις υποκριτική στο αντίστοιχο Εθνικό Θέατρο». Από την άλλη την
προβληματίζει ιδιαίτερα το γεγονός ότι στη χώρα της οι ηθοποιοί δεν χαίρουν
ιδιαίτερης εκτίμησης, ούτε είναι εύκολο, ιδιαίτερα για μια κοπέλα, να βρει
κάποιος αξιοπρεπή δουλειά. Τι θα κάνει τελικά; Το σκέφτεται ενώ στο
πολιτιστικό κέντρο της περιοχής κάνει μαθήματα κιθάρας και μαθαίνει τραγούδι.
Κι αν ζούσε στο Ερζερούμ; «Καταρχήν αποκλείεται να επέστρεφα τέτοια ώρα στο
σπίτι», λέει γελώντας. «Μια κοπέλα μόνη τη νύχτα να παίρνει το λεωφορείο και
να κινείται ανεξάρτητα; Αυτό νομίζω θ’ αργήσει πολύ να γίνει εκεί».

Θέλω να ταξιδέψω

Στα δικά τους μάτια ­ έχουν εξοικειωθεί με τον τρόπο ζωής στη μεγαλούπολη
έχοντας μικρή, έως ελάχιστη, εμπειρία από την καθημερινότητα στο ασιατικό
κομμάτι της χώρας ­ η Ευρώπη μοιάζει ένας πολιτιστικός παράδεισος. Από την
άλλη δεν κρύβουν ότι δεν θα ήθελαν να αλλάξουν τη ζωή τους για τις χάρες
καμιάς Δύσης. «Λένε πολλοί ότι υπάρχουν δέκα εκατομμύρια Τούρκοι, οι οποίοι
περιμένουν να ανοίξουν τα σύνορα για να βρουν δουλειά στην Ευρώπη», λέει ο
Έντι. «Κι αυτό είναι λογικό να φοβίζει την Ευρώπη. Όμως, προσωπικά, δεν
πιστεύω ότι θα γίνει. Νομίζω πως υπάρχουν 2 εκατομμύρια Τούρκοι που δουλεύουν
στη Γερμανία κι έχω ακούσει ότι η ζωή τους δεν είναι παράδεισος εκεί. Θέλω
πολύ να ταξιδέψω, αλλά θέλω περισσότερο να δω την Αθήνα, την Ακρόπολη, παρά το
Λονδίνο, ως επισκέπτης. Αυτό που με ενοχλεί φοβερά, όμως, είναι ότι παλιά που
άκουγα κάτι Άγγλους να μιλάνε χωρίς να ξέρουν ότι τους καταλαβαίνω, έλεγαν ότι
είμαστε βάρβαροι κι απολίτιστοι. Όπως καταλαβαίνεις, έγινα έξαλλος. Αυτό δεν
το δέχομαι και δυστυχώς είναι μια νοοτροπία που έχει καλλιεργηθεί ιδιαίτερα
για τους Τούρκους στον κόσμο. Δεν θεωρώ ότι, για παράδειγμα, ένας Άγγλος είναι
περισσότερο πολιτισμένος από μένα».

Αύριο έχει το συνηθισμένο του ραντεβού με τον ψυχολόγο του, έναν γιατρό που
κάνει εθελοντικά συναντήσεις χωρίς αμοιβή με ανθρώπους που απέκτησαν πρόβλημα
μετά τον σεισμό. Τα 7,4 Ρίχτερ και η εικόνα της ισοπέδωσης που έζησε στη
Γιάλοβα ήταν αρκετά για να του δημιουργήσουν αϋπνίες και φοβία τους
τελευταίους μήνες. Τώρα αρχίζει σιγά-σιγά να το ξεπερνάει.

Με καλή οικονομία μπορείς να έχεις δημοκρατία και ανθρώπινα δικαιώματα

Λεϊλά Τανσάνογλου. Μιτχάτ Μελέν. «Όταν σκοτώνεις πρέπει να τιμωρείσαι. Κι όταν διοργανώνεις Διεθνές Συνέδριο, να μη χρειάζεσαι κρατική έγκριση για τους καλεσμένους. Αυτό είναι το στοίχημα για τη δημοκρατία στην Τουρκία σήμερα», λέει η δημοσιογράφος. Για τον οικονομολόγο, «πρώτα η οικονομία, μετά η δημοκρατία και τ’ ανθρώπινα δικαιώματα»

Μόλις που προλαβαίνουμε το φως. Χθες το βράδυ έριχνε χιόνι και ο Βόσπορος ήταν
κάτασπρος. Σήμερα, μια ψιλή βροχή γέμισε λάσπες και μαυρίλες τούς δρόμους. Το
μποτιλιάρισμα είναι, όπως πάντα, φρικτό. Έχω αργήσει δέκα λεπτά και μόλις
περνάω την επιβλητική πόρτα του «Πέρα Παλλάς» και το τελευταίο που θέλω να δω
είναι η γνωστή πόρτα ανίχνευσης μεταλλικών αντικειμένων. Και άλλη καθυστέρηση;
Το μπαρ του «Πέρα Παλλάς Οτέλ», μεγαλοπρεπές και σκοτεινό, σε μαγεύει αμέσως.
Ζευγάρια και παρέες απολαμβάνουν το απογευματινό τσάι σε μια ατμόσφαιρα «που
μοιάζει ποτισμένη από ίντριγκες και συνωμοσίες», όπως αναφέρει στο βιβλίο του
«Τουρκικός Λαβύρινθος» ο Τζέιμς Πέτιφερ. Σ’ αυτό το εξαίσιο δείγμα
μεγαλοπρέπειας της οθωμανικής περιόδου έγραψε η Άγκαθα Κρίστι το «Έγκλημα στο
Οριάν Εξπρές», μας αποκαλύπτει η Λεϊλά Τανσάνογλου, αρθρογράφος της
«Τζουμχουριέτ» την ώρα της φωτογράφησης. Μαζί με την κ. Τανσάνογλου και ο
καθηγητής Οικονομικών, οικονομικός αναλυτής και ένθερμος οπαδός του
εκσυγχρονισμού, Μιτχάτ Μελέν. Ο καθηγητής υπενθυμίζει πως μέχρι το ’60 λέγαμε
ότι την εξουσία την έχει μόνον ο στρατός. Τώρα, πιστεύω πως οι πολιτικές
εξελίξεις ακολουθούν τις οικονομικές». Οικονομία πρώτα ή δημοκρατία και
ανθρώπινα δικαιώματα; «Αυτά πάνε χέρι χέρι. Όταν έχεις καλή οικονομία, μπορείς
να έχεις ανθρώπινα δικαιώματα και δημοκρατία». Ο ίδιος δεν πιστεύει πως στη
σημερινή Τουρκία υπάρχουν δέκα εκατομμύρια άνθρωποι που ονειρεύονται να
περάσουν τα σύνορα για να δουλέψουν. Και αυτό, γιατί βαθιά μέσα τους γνωρίζουν
πως με την εκπαίδευση, την κουλτούρα και γενικά και τα εφόδια «το μόνο που
μπορούν να κάνουν είναι να μαζεύουν σκουπίδια. Το ζητούμενο είναι να αυξηθεί
εδώ το βιοτικό τους επίπεδο». Οι πρόσφατοι σεισμοί επέδρασαν στην ψυχολογία
των εσωτερικών μεταναστών. Γιατί «είδαν ξαφνικά τις ζωές τους να κινδυνεύουν
μέσα σ’ αυτά τα άθλια κτίρια. Οι τεράστιες ανισότητες δημιουργούν ένα έντονο
κύμα ανθρώπων που μετακινούνται από τα χωριά στις πόλεις και από την Ανατολή
στη Δύση. Δυο χιλιάδες άνθρωποι φθάνουν στην Ινσταμπούλ καθημερινά. Αν εδώ
μπορεί να πάρουν δέκα δολάρια μισθό, ενώ στο χωριό τους ένα, θα έρθουν εδώ.
Είναι φυσικό. Δώδεκα εκατομμύρια Κούρδοι ζουν με εισόδημα λιγότερο από ένα
δολάριο την ημέρα. Αυτοί που ζουν εδώ γιατί δεν κάνουν φασαρίες; Μήπως γιατί
το βιοτικό τους επίπεδο είναι καλύτερο; Δεν αρνούμαι ότι είναι σημαντικό να
μιλούν τη γλώσσα τους, να έχουν δικά τους τηλεοπτικά προγράμματα, σχολεία,
αλλά το σημαντικότερο είναι το εισόδημα». Με αυτό συμφωνεί και η Λεϊλά
Τανσάνογλου. Η ίδια, ως άνθρωπος των μέσων ενημέρωσης, συνδέει τη μοναδική από
κάθε άποψη κατακραυγή της κρατικής ανεπάρκειας μέσω του Τύπου με το γεγονός
ότι «ο σεισμός συνέβη στο πιο ανεπτυγμένο κομμάτι της χώρας. Αυτό με τις
βιομηχανίες, τα τουριστικά θέρετρα, τα καλά σχολεία, τις θέσεις εργασίας. Δεν
πιστεύω ότι θα είχαμε την ίδια αντίδραση αν το ίδιο φαινόμενο συνέβαινε στο
Ερζερούμ».

Η ίδια πιστεύει όμως ότι η εποχή είναι ώριμη για πολλά πράγματα. Και ο
τουρκικός λαός είναι περισσότερο έτοιμος να δεχθεί πράγματα που δεν θα άγγιζε
στο παρελθόν. Μόλις γύρισε, έχοντας στο χέρι της μια συνέντευξη με τον
Τουρκοκύπριο Ραούφ Ντενκτάς. «Ακόμα και αυτός, ο αδιάλλακτος, έδειχνε για
πρώτη φορά πιο κοντά στο κλίμα προσέγγισης. Και μου μίλησε για τις ΗΠΑ της
Κύπρου. Η πλειοψηφία θέλει την προσέγγιση.

Μην ξεχνάτε ότι η Τουρκία είχε πάντα ανοικτές εστίες έντασης με τον αμέσως
διπλανό γείτονα. Ο λαός όμως κουράστηκε. Γι’ αυτό οι εστίες κλείνουν σιγά». Θα
ήθελε να ζει σε μια χώρα όπου δεν της ζητείται έγκριση από το υπουργείο
Εσωτερικών Υποθέσεων προκειμένου να διοργανώσει ένα διεθνές συνέδριο. Γιατί
τώρα είναι υποχρεωμένη να στείλει τη λίστα με τους προσκεκλημένους «και αν δεν
είναι άνθρωποι αρεστοί στο σύστημα, απλώς δεν εγκρίνεται». Επίσης, θα ήθελε να
ζει σε μια χώρα που θα δίκαζε τους δολοφόνους του αδελφού της. Τον Τσετίν Εμές
της «Χουριέτ». «Ένα πρωί τον δολοφόνησαν τρεις άνθρωποι την ώρα που έμπαινε
στο αυτοκίνητο για το γραφείο του. Πριν από δέκα χρόνια στις 7 Μαρτίου. Κανείς
δεν τους βρήκε, ενώ τους ξέρουν. Πριν από τρεις μήνες δολοφονήθηκε ένας φίλος
συγγραφέας και συνεργάτης της “Τζουμχουριέτ”. Έβαλαν βόμβα το ’92 και σκότωσαν
τον πρώην υπουργό Πολιτισμού, επίσης αρθρογράφο. Δεν θέλουν να ανακαλύψουν
τους ενόχους και αυτό είναι τρομερό. Σ’ αυτήν τη χώρα πολλοί σκοτώνονται και
κανείς δεν ψάχνει τους ενόχους. Και αυτό οδηγεί στην αυτοδικία και τον φόβο».

Όσο ζω δεν πρόκειται να δω την Τουρκία στην Ε.Ε.

Ρονά Αϊμπάι. «Από τότε που ήμουν παιδί άκουγα φήμες για πόλεμο με την Ελλάδα. Προσωπικά, αλλά και στους φιλικούς ακαδημαϊκούς κύκλους και την οικογένεια, ποτέ δεν τα πιστέψαμε»

«Δείχνω τυφλός; Μήπως φοράω παρωπίδες;» ρωτάει αντί για απάντηση ο κ. Ρονά
Αϊμπάι ­ καθηγητής της Νομικής και μέλος στο Διεθνές Δικαστήριο της Βοσνίας,
εκλεγμένος από το Συμβούλιο της Ευρώπης ­ στην ερώτηση αν είναι ευχαριστημένος
με το επίπεδο της δημοκρατίας στη χώρα του.

Ο κ. Αϊμπάι, ο οποίος «συνομιλεί σε καθημερινή βάση με τρεις υπουργούς της
σημερινής κυβέρνησης» και ταξιδεύει κάθε πρώτη εβδομάδα του μήνα στο Σαράγεβο
για τις εργασίες του Διεθνούς Δικαστηρίου. Πιστεύει ότι ένα από τα
σημαντικότερα προβλήματα στην πολιτική ζωή της χώρας του είναι το πλαφόν του
10% για την είσοδο των κομμάτων στο κοινοβούλιο. «Έτσι αποκλείονται μικρότερα
κόμματα και ιδιαίτερα τα αριστερά κόμματα» λέει χαρακτηριστικά.

Δεν είναι όμως το μοναδικό που πρέπει να αλλάξει στη χώρα του, προκειμένου να
γίνει ισότιμος εταίρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, κάτι που «είναι πεπεισμένος πως
αποκλείεται να δει όσο ζει». Κι ακόμα, δεν είναι καθόλου βέβαιος για την
ευρωπαϊκή «ομοιογένεια» των κρατών-μελών.

«Σίγουρα θα έχουμε ενοποίηση, όμως δεν θα είναι όπως το μοντέλο των ΗΠΑ» λέει
ο κ. Αϊμπάι. Η Τουρκία έχασε το τρένο της Ευρώπης μερικά χρόνια πριν. Τώρα η
θρησκεία παίζει ρόλο, αρνητικό δυστυχώς. Οικονομικά, πολιτιστικά και
κοινωνικά, το κενό είναι μεγάλο. Το κατ’ άτομο εισόδημα είναι χαμηλό ­ κι αν
πάτε σήμερα στην Κιουτάχεια για γεύμα, το ρεστοράν θα είναι κλειστό».

Από τότε που ήταν παιδί άκουγε φήμες για πόλεμο μεταξύ Ελλάδας – Τουρκίας.
Όμως ποτέ δεν τις πήρε σοβαρά.

­ Και οι παραβιάσεις στο Αιγαίο;

«Δεν είμαι ειδικός σ’ αυτά, αλλά πιστεύω ότι είναι μεμονωμένα περιστατικά».

­ Γιατί γίνονται όμως;

«Γιατί τα ελληνικά αεροσκάφη δεν σέβονται και δεν αναγνωρίζουν τον τουρκικό
εναέριο χώρο; Η απάντησή μου είναι ενός Τούρκου καθηγητή και η ερώτησή σας
μιας Ελληνίδας δημοσιογράφου. Και οι δυο πλευρές πρέπει να σεβαστούν τον χώρο
του ενός και του άλλου. Πώς πετάνε τα ελληνικά πάνω από το Ιζμίρ (Σμύρνη);
Μπορεί τα τουρκικά να πετάνε σαν επισκέπτες».

Υπενθυμίζουμε τα Ίμια. Τώρα πλέον ο ήρεμος και χαμογελαστός καθηγητής σχεδόν
εκρήγνυται! «Πραγματικά δεν ξέρω πού σταματάει το FIR. Δεν υπάρχουν τουρκικά
νησιά τόσο κοντά σε ελληνική γη; Δεν θέλω να συζητήσω την κατάσταση γι’ αυτά
τα νησιά. Βέβαια είναι ελληνικά σύμφωνα με τις Διεθνείς Συνθήκες, αλλά όσο
έχετε τόσο πολλά νησιά τόσο κοντά στην τουρκική ενδοχώρα θα πρέπει να έχετε
μια αντικειμενική ματιά. Τα τουρκικά αεροπλάνα θα μπορούσαν να είναι ορατά με
γυμνό μάτι από αυτά τα νησιά μόνο και μόνο γιατί είναι τόσο κοντά στην
Τουρκία». Σ’ αυτό το σημείο προτιμά να εκτονώσει με γέλια την κατάσταση.
«Ρωτήστε τους στρατηγούς γι’ αυτά καλύτερα» λέει μεταφέροντας το θέμα της
συζήτησης στο Ελσίνκι.

­ Θα επιδράσει θετικά το Ελσίνκι, κ. καθηγητά, στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
και διαφωνίες;

«Θα είναι θαύμα, αν συμβεί κάτι τέτοιο»!

Πιστεύει πως ήταν μεγάλο λάθος της Ευρώπης να κάνει την Ελλάδα μέλος της χωρίς
να κάνει και την Τουρκία. Υπενθυμίζει ότι οι χώρες πάντα έμπαιναν μαζί στους
Διεθνείς Οργανισμούς, όπως στο Συμβούλιο της Ευρώπης και στο ΝΑΤΟ. «Η Ελλάδα
ήταν ευχαριστημένη όμως ν’ αφήνει την Τουρκία πίσω. Κι ενώ θα έπρεπε να
προσπαθεί για να μπει, η Ελλάδα εμπόδιζε την Τουρκία». Όμως κατά βάθος δεν
πιστεύει πως ήταν η Ελλάδα που έλεγε «όχι».

Ανοίγει ένα ντοσιέ και διαβάζει μια φράση: «Κατά την άποψή μας η Τουρκία δεν
μπορεί να είναι υποψήφια για την Ε.Ε. Θέλουμε τη συνεργασία με την Τουρκία,
αλλά η ευρωπαϊκή προσέγγιση είναι πολιτισμική προσέγγιση, γι’ αυτό δεν είναι
αποδεκτή η τουρκική υποψηφιότητα» και μας προκαλεί να μαντέψουμε ποιανού
είναι. «Είναι του Βέλγου Βίλφρεντ Μαρτένς και έγινε κατά τη διάρκεια του
συνεδρίου των χριστιανοδημοκρατικών κομμάτων στις Βρυξέλλες. Αν η Ευρώπη ήθελε
πραγματικά την Τουρκία, πιστεύετε σοβαρά ότι δεν θα είχε βρει τον τρόπο να
πείσει και την Ελλάδα; Πάντως δεν ελπίζω να δω όσο ζω την Τουρκία πλήρες μέλος
της Κοινότητας».

Αν και μέλος Διεθνούς Δικαστηρίου, δεν θα διστάσει να αμφισβητήσει μια απόφαση
του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. «Σέβομαι τις αποφάσεις
του, αλλά η απόφαση για την Τιτίνα Λοϊζίδου ήταν λάθος. Γι’ αυτό την έχουν
βάλει σ’ ένα συρτάρι και κανείς δεν ασχολείται μαζί της. Ήταν μια λαθεμένη
απόφαση που καμία κυβέρνηση στην Τουρκία δεν θα δεχτεί».