Τα τοξικά κάτω από… τα πόδια μας

Στο έλεος των τοξικών εξακολουθεί να βρίσκεται η Ελλάδα! Τίποτε δεν άλλαξε τα
τελευταία δέκα χρόνια, κανένα ουσιαστικό βήμα προς την ορθολογική διαχείριση
των επικίνδυνων αποβλήτων δεν έχει γίνει, όπως καταγγέλλουν περιβαλλοντικές
οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και η Greenpeace, αλλά και όπως επισημαίνεται
στην τελευταία επίσημη σχετική έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ.

Η «συνταγή», όπως επισημαίνεται, παραμένει η ίδια τις τελευταίες δεκαετίες:
προσωρινή αποθήκευση (θάψιμο) σε ανεξέλεγκτες χωματερές, χώρους και οικόπεδα
που επιλέγονται από τις νομαρχίες, κυρίως επειδή είναι «διαθέσιμοι» και όχι
επειδή είναι «αποδεδειγμένα κατάλληλοι», μεταφορά ενός πολύ μικρού ποσοστού
επί του συνόλου των επικίνδυνων αποβλήτων στο εξωτερικό (κυρίως στη Γαλλία και
τη Γερμανία, όπου υπάρχουν οργανωμένα δίκτυα ανακύκλωσης και ορθολογικής
διαχείρισης) και αμφιλεγόμενη αξιοποίησή τους (κυρίως από την
τσιμεντοβιομηχανία, η οποία τα ανακυκλώνει και τα χρησιμοποιεί ως
σταθεροποιητές).

Η έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει η υποδομή για τη σωστή
αντιμετώπιση του προβλήματος και πως η διαχείριση των επικίνδυνων αποβλήτων
γίνεται αποσπασματικά. Είναι χαρακτηριστικό πως, σύμφωνα με το ΠΕΡΠΑ, από τους
287.000 τόνους βιομηχανικών αποβλήτων το 74,3% αποθηκεύεται προσωρινά, το 2,6%
εξουδετερώνεται, μόνο το 0,2% μεταφέρεται στο εξωτερικό και το 22,82%
αξιοποιείται ­ ανακυκλώνεται ή χρησιμοποιείται στην τσιμεντοβιομηχανία.

Η εν λόγω έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ είναι η πιο πρόσφατη και ολοκληρώθηκε τον
Αύγουστο του 1998. Αφορά τον Εθνικό Σχεδιασμό Ολοκληρωμένης και Εναλλακτικής
Διαχείρισης Απορριμμάτων και Αποβλήτων και εκπονήθηκε σε συνεργασία με το
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Η έκθεση καταγράφει το πρόβλημα της
αποσπασματικής διαχείρισης των επικίνδυνων τοξικών (βιομηχανικών,
νοσοκομειακών και άλλων) αποβλήτων, παρουσιάζει τα στατιστικά στοιχεία των
τελευταίων ετών και σημειώνει πως στην ουσία δεν έχει σημειωθεί καμία πρόοδος
στο θέμα της διαχείρισης των τοξικών και δεν αναμένεται να σημειωθεί πριν
γίνουν πραγματικότητα τα σχέδια και οι μελέτες για τη δημιουργία ενός κέντρου
επεξεργασίας επικίνδυνων αποβλήτων και χώρων τελικής διάθεσης ­ συνολικού
προϋπολογισμού 80 δισεκατομμυρίων δραχμών.

Οι βιομηχανίες

Ακόμη και στην περίπτωση που τα στατιστικά στοιχεία αναφέρουν μείωση των
παραγόμενων αποβλήτων, αυτή δεν οφείλεται σε ορθολογική διαχείριση, αλλά είναι
μάλλον αποτέλεσμα άλλων παραγόντων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, τα βιομηχανικά
απόβλητα. Το 1988 η συνολική παραγωγή έφθανε τους 340.000 τόνους, ενώ δέκα
χρόνια αργότερα, το 1998, έπεσε στους 287.000 τόνους. Η μείωση αυτή οφείλεται
στη… μείωση των βιομηχανικών δραστηριοτήτων και στο κλείσιμο πολλών
βιομηχανιών.

Μια άλλη «πηγή περιβαλλοντικών δεινών», τα χρησιμοποιημένα ορυκτέλαια, από το
1987 έως το 1997 έχουν μειωθεί κατά περίπου 9% ­ μείωση που αποδίδεται στη
χρήση συνθετικών.

Σε ό,τι αφορά τα PCBs (πολυχλωριωμένα διφαινύλια) τα πράγματα δεν είναι και
τόσο ξεκάθαρα. Η Ελλάδα ­ πάντα σύμφωνα με την έκθεση ­ δεν διαθέτει
εγκαταστάσεις επεξεργασίας των PCBs. Έτσι, είτε αποθηκεύονται είτε
μεταφέρονται στο εξωτερικό. Το 1991, οι ποσότητες των PCBs εκτιμάται ότι
ανέρχονταν σε 1.400 τόνους. Από τη χρονιά αυτή έως το 1998 μεταφέρθηκαν στο
εξωτερικό μόλις 794 τόνοι. Η τύχη των υπολοίπων… άγνωστη.

Η «τύχη» των μπαταριών που έχουν ολοκληρώσει τον χρόνο ζωής τους, είναι ένα
ακόμη σκοτεινό σημείο. Στην έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ αναφέρεται, μεταξύ άλλων, πως
«η συλλογή δεν γίνεται ελεγχόμενα, ενώ από την άλλη δεν υπάρχει έλεγχος
σχετικά με τη διάθεση των αποβλήτων που παράγονται από τις μονάδες ανακύκλωσης
των συσσωρευτών (μπαταριών) μολύβδου».

Η αντίστοιχη έκθεση της Greenpeace για τα τοξικά στην Ελλάδα αναφέρει πως
ακόμη σήμερα, έπειτα από δέκα χρόνια ανησυχίας και διαμαρτυριών, ουδείς έχει
ακριβή εικόνα της κατάστασης που επικρατεί σε ό,τι αφορά τις ποσότητες των
παραγόμενων αποβλήτων, αλλά και το… μέλλον τους. «Όλες οι προσεγγίσεις
υπήρξαν γενικές και γι’ αυτό θα πρέπει κανείς να βλέπει αυτές τις εκτιμήσεις
με κάποια επιφύλαξη», αναφέρεται χαρακτηριστικά.

Μεγάλο πρόβλημα και στα νοσοκομεία της Αττικής

Μόνον ένας αποτεφρωτικός κλίβανος χωρητικότητος 0,5 τόνου νοσοκομειακών
αποβλήτων την ημέρα λειτουργεί στην Αττική, όπου παράγονται καθημερινώς
περισσότεροι από 20 τόνοι τέτοιων μολυσματικών αποβλήτων.

Η διαχείριση των νοσοκομειακών αποβλήτων αναδεικνύεται σε ακόμη ένα “μελανό
σημείο” της περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ελλάδα.

Σύμφωνα με την έκθεση του ΥΠΕΧΩΔΕ, η οποία ολοκληρώθηκε το 1998, δεν έχουν
ακόμη βρεθεί και εφαρμοστεί οι ειδικές τεχνικές που απαιτούνται για τη
διαχείριση των μολυσματικών αυτών αποβλήτων, παρ’ όλο που μέσα στα τελευταία
δέκα χρόνια έχει αυξηθεί κατά 10% ο αριθμός των κλινών στα νοσηλευτικά
ιδρύματα, ενώ παράλληλα τα προϊόντα μιας χρήσεως έχουν αυξήσει κατακόρυφα και
την ποσότητα αποβλήτων ανά ασθενή. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο παράγονται
14.000 τόνοι μολυσματικών νοσοκομειακών αποβλήτων, από τα οποία το 53% στην
περιοχή της Αττικής και το 14% στη Θεσσαλονίκη.

Η συλλογή και διαχείρισή τους παραμένει σημαντικό πρόβλημα: “Το 37% των
νοσηλευτικών ιδρυμάτων διαθέτει μεν κλιβάνους για την αποτέφρωση των αποβλήτων
αυτών, όμως οι κλίβανοι αυτοί δεν διαθέτουν αντιρρυπαντική τεχνολογία ή δεν
λειτουργούν σωστά”, αναφέρεται χαρακτηριστικά στην έκθεση.