ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η «φρίκη του καπιταλισμού»

Σύμφωνα με τον αυτο-ανακηρυγμένο εκσυγχρονιστικό θρύλο της εποχής μας,
τελείωσαν πλέον οι εξτρεμισμοί των άκρων και η οικουμένη άγεται συμπαθητικά
προς κάποια μέση οδό, με γνώμονα το καθαγιασμένο ατομικό συμφέρον, ελευθερία
πολίτη και αγορών, εξασθένηση κράτους – έθνους και κρατικών ρυθμίσεων.

Ορισμένοι πανηγυρίζουν για την πλήρη απελευθέρωση του ατόμου από τον
δεσποτισμό των ιδεολογιών, από τον εγγενή πελατειασμό πολιτικής και πολιτικών
συστημάτων, από την κηδεμονία μηχανισμών που υπερβαίνουν και συντρίβουν τον
άνθρωπο. Με την αυτοφαντασίωση αυτή, υποκριτικά «θλίβονται», ενώ στο βάθος
επιχαίρουν, αναγγέλλοντας το «αναπόδραστο» τέλος της πάλης τάξεων, ιστορίας
και ανθρώπου.

Από την άλλη πλευρά, η διαπίστευση του «τέλους των ιδεολογιών» παράγει
αποτελέσματα ηττοπάθειας στο χώρο αυτών που θα επιθυμούσαν κάτι το διαφορετικό
και εναλλακτικό. Με πρόσχημα τον «μονόδρομο» και ότι δεν υπάρχει επί του
παρόντος έτοιμη ανάλυση του σύγχρονου καπιταλισμού, πολλοί που φιλοδόξησαν να
εμπνεύσουν ή να διευθύνουν λαϊκούς αγώνες συμπλέουν σήμερα με τη μοναδική
σκέψη και το σκάφος της εξουσίας. Δεν είναι πρώτη φορά που θεωρητικές
επιφυλάξεις χρησιμοποιούνται ως πρόσχημα για να καλύψουν αυτομόληση από τον
εναλλακτικό χώρο. Εάν το μέλλον του χώρου αυτού εξαρτιόταν από τις φιλοδοξίες
των επίδοξων πνευματικών και πολιτικών ηγεσιών του, ο χώρος θα είχε προ πολλού
χρεοκοπήσει. Εάν κάτι τροφοδοτεί, διασώζει, ανανεώνει και ενδυναμώνει την
αντίσταση στη σημερινή «φρίκη του καπιταλισμού» αυτό είναι ο ίδιος ο
καπιταλισμός, με τις διαστροφές και αντινομίες που τον χαρακτηρίζουν σαν
σύστημα εξουσιασμού και απομύζησης των μαζών. Η ιστορική ανάδειξη της
αριστεράς δεν οφείλεται τόσο στην «ιδιοφυία» των ηγεσιών της, όσο στο
καπιταλιστικό σύστημα που δημιουργεί αντικειμενικές προϋποθέσεις για ανάπτυξη
και ενδυνάμωση της αριστεράς, τόσο στο πεδίο των κοινωνικών αγώνων όσο και σ’
εκείνο της θεωρίας. Όταν οι εργαζόμενοι αγωνίζονται για βελτίωση συνθηκών
εργασίας και διαβίωσης, δεν το κάνουν για να τιμήσουν κάποιον θεωρητικό και τη
θεωρία του, αλλά το αντίθετο συμβαίνει: αναλυτές και θεωρητικοί τρέχουν πίσω
από τα γεγονότα προκειμένου να τα εντάξουν σε κάποιο θεωρητικό σχήμα. Έτσι κι
αλλιώς, οι κοινωνίες τραβούν το δρόμο τους, είτε διαθέτουν κατάλληλες θεωρίες
είτε όχι. Έτσι κι αλλιώς, η θεωρία, ακόμη και η ακριβέστερη, δεν είναι ποτέ
προκατασκευασμένη εκτός τόπου και χρόνου, αλλά συνήθως είναι απόρροια της
εκάστοτε κοινωνικής πραγματικότητος και προϊόν κοινωνικών αγώνων, όχι
προϋπόθεση.

Όταν σήμερα προβάλλεται η κατεύθυνση του λεγόμενου «τρίτου δρόμου» προς
μετεξέλιξη του ευρωπαϊκού σοσιαλισμού, μπορεί κάποιος να διερωτηθεί: σε ποια
πραγματικότητα ανταποκρίνεται η διαφημιζόμενη «μέση οδός»; Η εποχή μας, ενώ
δίδει εντύπωση του μέτρου, στην πραγματικότητα αποχαλινώνεται στην όξυνση
κοινωνικών ανισοτήτων. Ενώ οι εξτρεμισμοί του παρελθόντος επεδίωκαν μείωση
ανισοτήτων μεταξύ πολιτών, σήμερα η λεγόμενη «μέση οδός» επικυρώνει άνευ
προηγουμένου όξυνση αυτών. Στην τελευταία 20ετία, οι ανισότητες στον κόσμο
επιταχύνονται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Στην Αμερική προ 20ετίας, 1% των
δικαιούχων υψηλοτέρων εισοδημάτων διέθετε συνολικό εισόδημα όσο 49 εκατομμύρια
ανθρώπων ή 20% του πληθυσμού. Σήμερα, ενώ οι πολιτικοί, κοινωνικοί και
ιδεολογικοί εξτρεμισμοί έχουν εξοβελισθεί και ο κόσμος υποτίθεται ότι
εγκαθίσταται στη «φυσιολογική» μέση οδό, η κοινωνική πόλωση εξικνείται ήδη σε
δυσθεώρητα ύψη: 1% των υψηλοτέρων εισοδημάτων διαθέτει σήμερα εισόδημα όσο 100
εκατομμύρια ανθρώπων, δηλ. 40% του αμερικανικού πληθυσμού. Τόσο στη Βρετανία
όσο και στην ηπειρωτική Ευρώπη, η εξέλιξη εισοδηματικών ανισοτήτων είναι
παρεμφερής. Οι κυβερνήσεις της 20ετίας, αντί να περιορίζουν, διευρύνουν ακόμη
περισσότερο τις κοινωνικές ανισότητες, φορολογώντας την κατανάλωση και
κατώτερα εισοδήματα και μειώνοντας αισθητά τον συντελεστή φορολογίας υψηλών
εισοδημάτων.

Μετά τον αυτοκαταστροφικό νεοφιλελευθερισμό, εάν σήμερα δρα κάτι εξτρεμιστικό
και αδιάλλακτο, που προδιαγράφει σκοτεινό μέλλον για τις κοινωνίες μας, αυτό
είναι η αλαζονική «μέση οδός», με εκκωφαντική, απελπιστική και ξεκαρδιστική
άγνοια των ανθρωπίνων και κοινωνικών σχέσεων, της οικονομίας, της εθνικής και
παγκόσμιας κοινωνίας, της ιστορίας της ανθρωπότητος.