Ο αγροτικός εμφύλιος

Νέα Υόρκη, 16.1.2000.

Σε ένα μήνα από τώρα, μία δίκη που πρόκειται να γίνει στο U.S. District Court
στη Washington DC μπορεί να επηρεάσει το μέλλον της αγροτικής βιομηχανίας και
παραγωγής σε ολόκληρη τη Γη.

Πρόκειται για μια δικαστική αγωγή από 6 Αμερικανούς αγρότες εναντίον του
μονοπωλίου της πολυεθνικής εταιρείας Monsanto, η οποία κατέχει κύρια θέση στον
χώρο των γενετικώς μεταλλαγμένων αγροτικών προϊόντων, έχοντας «κατασκευάσει»
πολλά από τα τέτοιου είδους προϊόντα και ελέγχοντας την πατέντα γι’ αυτά. Μαζί
με τη Monsanto, οι αγρότες-ενάγοντες ονομάζουν ως συνωμότες και άλλες
πολυεθνικές του χώρου, όπως η DuPont, η Dow Chemical και η Novartis. Με τη
μήνυση αυτή, οι αγρότες κατηγορούν τις παντοδύναμες πολυεθνικές για την
προσπάθειά τους να ελέγξουν παγκοσμίως την αγροτική παραγωγή πουλώντας
γενετικά μεταλλαγμένους σπόρους, τη δημιουργία των οποίων έχουν κατοχυρώσει με
διπλώματα ευρεσιτεχνίας, υποχρεώνοντας έτσι τους αγρότες σε ολόκληρη τη Γη να
είναι πλήρως εξαρτημένοι από τις εταιρείες αυτές για τη συνέχεια της δουλειάς
τους και της παραγωγής τους.

Στο παρασκήνιο, επίσης, και ίσως ως ακόμα πιο σοβαρό θέμα, υπάρχει η
αμφισβήτηση της ασφάλειας των προϊόντων αυτών, κάτι που αφορά ολόκληρο τον
πλανήτη, όπως υποστηρίζουν οι ενάγοντες. Για τα δεδομένα της Αμερικής, όπου η
εξάπλωση των μεταλλαγμένων φυτών δεν έχει αντιμετωπίσει τις ισχυρές
αντιδράσεις που έδειξαν οι Ευρωπαίοι τον τελευταίο καιρό, με αποτέλεσμα την
απαγόρευσή τους σε μεγάλο βαθμό, κυρίως δε στην Αγγλία όπου η δημόσια
κατακραυγή υποχρέωσε τους ιδιοκτήτες των σούπερ μάρκετ να μην πουλάνε καθόλου
τέτοια προϊόντα, η δικαστική αυτή αγωγή είναι σίγουρα ιστορική. Χωρίς
αμφιβολία, το αποτέλεσμά της θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στην παγκόσμια αγροτική
παραγωγή.

Οι «σταυροφόροι» αγρότες έχουν την υποστήριξη διαφόρων περιβαλλοντολογικών
οργανώσεων, μεταξύ των οποίων η Greenpeace, και αντιπροσωπεύονται από μία από
τις πιο σεβαστές δικηγορικές φίρμες, η οποία φημίζεται για την ειδίκευσή της
σε θέματα αντιμονοπωλιακά.

Η εξάπλωση των μεταλλαγμένων αγροτικών προϊόντων είναι κάτι που απασχολεί τις
περιβαλλοντολογικές οργανώσεις εδώ και καιρό.

Οργανώσεις όπως η Greenpeace αναφέρουν συχνά την ανησυχία τους, για
παράδειγμα, για την πρόσφατη τεχνολογία την οποία προσπάθησε αλλά δεν κατάφερε
(ακόμα) να εφαρμόσει η Monsanto (λόγω της παγκόσμιας επιφυλακτικότητας) όπου
οι μεταλλαγμένοι σπόροι είναι φτιαγμένοι έτσι, ώστε να μην έχουν την ικανότητα
να παράγουν δεύτερη γενιά. Είναι, δηλαδή, στείροι. Τόσο διαβολική ακούγεται η
τεχνολογία αυτή, που έχει ονομαστεί με το παρατσούκλι «terminator technology»
(η τεχνολογία του εξολοθρευτή. Επίσης, τόσο ισχυρή ήταν η παγκόσμια αντίδραση
εναντίον της, που οι μετοχές της Monsanto κλονίστηκαν σε τέτοιον βαθμό, ώστε η
εταιρεία αναγκάστηκε, πρόσφατα μάλιστα, να πάρει μέτρα, προκειμένου να τις
σώσει. (Χώρισε στα δύο, έτσι ώστε το τμήμα της βιοτεχνολογίας να είναι εντελώς
ξεχωριστό ­ για να μην επηρεάσει τη μετοχή ­ αλλά συγχρόνως συγχωνεύτηκε με
μια μεγάλη φαρμακευτική εταιρεία, για να δυναμώσει τη μετοχή της στο
Χρηματιστήριο).

Τι σημαίνει μια τέτοια τεχνολογία για τον αγρότη; Είναι απλό. Θα είναι
αναγκασμένος να αγοράζει καινούργιους σπόρους κάθε χρόνο, μπαίνοντας σε έναν
διαβολικό φαύλο κύκλο εξάρτησης από την εταιρεία Monsanto και τις άλλες που
φτιάχνουν και πουλούν τους σπόρους αυτούς. Εδώ που τα λέμε, όμως, ο ίδιος
φαύλος κύκλος είναι ήδη σε λειτουργία, για όσους αγρότες χρησιμοποιούν
μεταλλαγμένους σπόρους, οι οποίοι έχουν την ικανότητα να αναπαράγονται. Ο
αγρότης που τους χρησιμοποιεί, είναι υποχρεωμένος να υπογράψει ένα συμβόλαιο,
με το οποίο συμφωνεί ότι δέχεται τον έλεγχο μιας «παρα-αστυνομίας» της ίδιας
της εταιρείας, η οποία θα βεβαιώνει ότι ο αγρότης τηρεί τους όρους του
συμβολαίου, εκ των οποίων οι αρχικοί είναι να μη δώσει σπόρους σε κάποιον
άλλον και να μη φυτέψει τη δεύτερη γενιά χωρίς να πληρώσει δικαιώματα στην
εταιρεία. ‘Όλα αυτά μπορούν να ελεγχθούν με μία απλή ανάλυση στον γενετικό
μηχανισμό των σπόρων, ο οποίος φέρει κωδικό που πιστοποιεί την προέλευσή του.
Με άλλα λόγια, η εταιρεία κρατάει τα πνευματικά δικαιώματα της αναπαραγωγής
του σπόρου.

Η δημιουργία των γενετικά μεταλλαγμένων αγαθών είναι το αποτέλεσμα μιας
επιστημονικής διαδικασίας όπου, με την τεχνική του μερίσματος, βάζουν τα
γονίδια ενός φυτού ή ζώου στα γονίδια ενός άλλου για να τα φτιάξουν καινούργια
με, υποτίθεται, καλύτερα και ανθεκτικότερα χαρακτηριστικά. Από το υπουργείο
Γεωργίας της Αμερικής (U.S. Department of Agriculture) έχουν ήδη εγκριθεί 50
τέτοιες πατέντες, μεταξύ των οποίων είναι το καλαμπόκι, η πατάτα, το ρύζι και
η ντομάτα. Περίπου το 35% της σοδειάς του καλαμποκιού της Αμερικής, για
παράδειγμα, είναι μεταλλαγμένη, όπως επίσης περίπου 50% της σόγιας και του
βαμβακιού. Μία από τις πιο σημαντικές «εφευρέσεις» της Monsanto είναι η
λεγόμενη ποικιλία της σόγιας Roundup Ready. Τα γονίδια αυτής της ποικιλίας
είναι ειδικά προσαρμοσμένα, ώστε να αντιστέκονται στο ζιζανιοκτόνο Roundup
(επίσης προϊόν της Monsanto), με αποτέλεσμα δηλαδή να μπορεί ο αγρότης να
ραντίζει χωρίς περιορισμούς τη γη του, σκοτώνοντας οποιαδήποτε άλλη ενοχλητική
χλωρίδα χωρίς να επηρεάζει τη σόγια. (Βέβαια δεν χρειάζεται πολλή σκέψη, για
να καταλάβει κανείς τι παιχνίδι δισεκατομμυρίων παίζει η εταιρεία Monsanto).
Άλλα γενετικά μεταλλαγμένα αγαθά της Monsanto, ήδη σε χρήση, είναι μια
ποικιλία καλαμποκιού, η οποία «διώχνει» τα ανεπιθύμητα έντομα έχοντας στα
γενετικά τους υλικά τοξίνες που τα πολεμούν, όπως επίσης και μία ποικιλία
πατάτας, η New Leaf, της οποίας τα φύλλα περιέχουν εντομοκτόνο που παραλύει
και σκοτώνει το σκαθαράκι που τα τρώει.

Όσοι φοβούνται (και απολύτως δικαιολογημένα) τα αγαθά αυτά, υποστηρίζουν ότι
οι άνθρωποι που τρώνε τέτοια προϊόντα, μπορεί στο μέλλον να πάθουν διάφορες,
ακόμα και άγνωστες, αρρώστιες. Επίσης, η γύρις από τα μεταλλαγμένα αυτά φυτά,
η οποία διαφεύγει ανεξέλεγκτα, μπορεί να μολύνει τα παραδοσιακά φυτά. Λέγεται
ότι ορισμένα από αυτά τα μεταλλαγμένα φυτά, έχοντας μέσα τους εντομοκτόνο και
φυτοκτόνο, θα ενθαρρύνουν τη δημιουργία ανεπιθύμητων ανθεκτικότερων ζιζανίων
και παρασίτων, τα οποία θα χρειαστούν ακόμα πιο δυνατά χημικά για να
αντιμετωπισθούν. Οι περιβαλλοντολογικές οργανώσεις αναφέρουν την πλέον διάσημη
«έρευνα των πεταλούδων», η οποία έγινε το 1999, όπου βρήκαν ότι η γύρις μιας
ποικιλίας μεταλλαγμένων καλαμποκιών σκοτώνει ένα είδος πεταλούδας, την
Monarch. Λένε ότι η μελέτη αυτή είναι η πρώτη απόδειξη τού ότι τα γενετικά
μεταλλαγμένα προϊόντα μπορούν να φέρουν μαζί τους άπειρα και ακόμα άγνωστα
κακά σε ολόκληρη την ανθρωπότητα.

Ένα από τα πιο σημαντικά θέματα στη συζήτηση για τα μεταλλαγμένα προϊόντα,
είναι αυτό των ετικετών. Με γερό lobby, οι εταιρείες που παράγουν τα
μεταλλαγμένα προϊόντα, έχουν καταφέρει να σταματήσουν κάθε προσπάθεια για τη
σήμανσή τους. Αυτήν τη στιγμή στα σούπερ μάρκετ της Αμερικής είναι αδύνατον ο
καταναλωτής να πληροφορηθεί για το αν αυτό που αγοράζει είναι γενετικά
μεταλλαγμένο ή όχι. Αν και στην αρχή της δεκαετίας του 1990, διάφοροι
επιστήμονες του FDA (ο κρατικός φορέας για τον έλεγχο φαρμακευτικών ουσιών και
τροφίμων) εξέφραζαν τις ανησυχίες τους για τα προϊόντα αυτά, επισημαίνοντας
ότι απλώς δεν έχουν δοκιμαστεί ή πειραματιστεί αρκετά, ώστε να
χρησιμοποιούνται με απόλυτη εγγύηση ως προς την ασφάλειά τους. Οι εταιρείες,
όμως, χρησιμοποιώντας ένα παράθυρο του νόμου και ουσιαστικά εκμεταλλευόμενες
την έλλειψη σαφούς νομικού πλαισίου για το θέμα αυτό, κατάφεραν να περάσουν τα
συγκεκριμένα προϊόντα ουσιαστικά χωρίς έλεγχο.

Τα συμφέροντα είναι, φυσικά, τεράστια και εταιρείες όπως η Monsanto πρόκειται
να κερδίσουν αμέτρητα χρήματα με την εισαγωγή στην αγορά τέτοιων σπόρων. Στις
ΗΠΑ δεν έχει φουντώσει ακόμα μια τέτοια αντίδραση, όπως έγινε και γίνεται στην
Αγγλία, τη Γαλλία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τα γεγονότα στο Σιάτλ ήταν
ίσως η αρχή και η δίκη αυτή, αν μη τι άλλο, θα σπρώξει το θέμα στο προσκήνιο,
βάζοντας τον σπόρο της αμφιβολίας για τα προϊόντα αυτά στη συνείδηση των καταναλωτών.