Προστασία στα άτεκνα ζευγάρια

Νοικοκύρεμα στο «ξέφραγο αμπέλι» των κέντρων εξωσωματικής γονιμοποίησης
μπαίνει επιτέλους με τη θέσπιση από το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας συγκεκριμένων
προδιαγραφών για τη λειτουργία των κέντρων αυτών, καθώς και προϋποθέσεων για
την προστασία των άτεκνων ζευγαριών.

Σύμφωνα με την απόφαση της Ολομέλειας του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, οι
τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής θα πρέπει να γίνονται σε καλά οργανωμένες
νοσηλευτικές μονάδες, δηλαδή κρατικά νοσοκομεία, ιδιωτικές κλινικές ή Κέντρα
Ημερήσιας Νοσηλείας. Έτσι, θα υπάρχουν δυνατότητες για πλήρη
καρδιοαναπνευστική ανάνηψη των ασθενών.

Η μέθοδος της λήψης ωαρίων ­ όπως αναφέρεται στο πόρισμα των ειδικών ­, παρ’
όλο που έχει απλοποιηθεί και γίνεται υπερηχογραφικά, εμπεριέχει σοβαρούς
κινδύνους, όπως τραυματισμό μεγάλων αγγείων ή ευγενών οργάνων της πυέλου.
Επιπλέον, σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιείται αναισθησία, η οποία επίσης
εμπεριέχει κίνδυνο επιπλοκών. Η ανάγκη νοσηλείας των γυναικών που υποβάλλονται
σε μεθόδους τεχνητής γονιμοποίησης επιβεβαιώνεται και από μια άλλη συχνή
επιπλοκή των τεχνικών αυτών, το σύνδρομο υπερδιέγερσης των ωοθηκών.

Η ηλικία

Ανώτατο όριο ηλικίας της γυναίκας για την εφαρμογή οιασδήποτε μεθόδου τεχνητής
γονιμοποίησης ορίζεται το 50ό έτος της ηλικίας, δηλαδή η ηλικία στην οποία η
φυσική αναπαραγωγική ικανότητα της γυναίκας χάνεται. Το ζευγάρι θα πρέπει να
έχει υπογράψει εκ των προτέρων έγγραφη συγκατάθεση για την τύχη των εμβρύων
του σε περίπτωση που δεν τα θέλει ή σε περίπτωση διαζυγίου ή μετανάστευσης.
«Οι μέθοδοι της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής την τελευταία 20ετία
έχουν βοηθήσει πολλά άτεκνα ζευγάρια να αποκτήσουν παιδί», επισημαίνεται στο
πόρισμα του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας, το οποίο υπογράφει ο πρόεδρός του,
καθηγητής Χειρουργικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Βασίλης Γολεμάτης.
«Παράλληλα, όμως, έχουν δημιουργήσει πολλούς ηθικούς και δεοντολογικούς
προβληματισμούς. Έτσι, σε πολλές χώρες έχουν θεσπισθεί, ανάλογα με τις
κοινωνικές και θρησκευτικές καταβολές, νόμοι και κανόνες για τη λειτουργία των
κέντρων».

Σύμφωνα με τις νέες προδιαγραφές, ο υπεύθυνος του Κέντρου, στον οποίον δίνεται
άδεια λειτουργίας, πρέπει να είναι μαιευτήρας-γυναικολόγος, εξειδικευμένος στο
γνωστικό αντικείμενο της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής σε ανεγνωρισμένο κέντρο
του εξωτερικού ή του εσωτερικού, με ελάχιστη μετεκπαίδευση δύο ετών και με δύο
τουλάχιστον δημοσιευμένες εργασίες του σε έγκριτα περιοδικά του εξωτερικού. Ο
υπεύθυνος του κέντρου μπορεί να κατέχει άδεια λειτουργίας για ένα μόνο κέντρο.
Κατά συνέπεια, δεν επιτρέπεται η λειτουργία δορυφορικών κέντρων σε διαφορετικά
γεωγραφικά διαμερίσματα της χώρας. Τα Κέντρα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης θα
πρέπει να έχουν υποχρεωτικά έναν εξειδικευμένο βιολόγο, μία μαία, έναν
παρασκευαστή, έναν τεχνολόγο και έναν ειδικό συνεργάτη της ψυχικής υγείας.
Κάθε βιολόγος-εμβρυολόγος θα μπορεί να καλύπτει με την άδειά του ένα μόνον
κέντρο.

Κρατική Τράπεζα Πληροφοριών Γονιμοποίησης

Το Κεντρικό Συμβούλιο Υγείας αποφάσισε κατά πλειοψηφία το παιδί που γεννιέται
με τη μέθοδο της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής να έχει τη δυνατότητα
πρόσβασης στο αρχείο και στο όνομα του δότη σπέρματος ή ωαρίου όταν
ενηλικιωθεί. Κατά τη διάρκεια όλων των διαδικασιών της τεχνητής γονιμοποίησης,
είναι απαραίτητο να υπάρχει σεβασμός στην προσωπικότητα των εμπλεκομένων
ατόμων και απόλυτη τήρηση του ιατρικού απορρήτου.

Τα κωδικοποιημένα αυτά στοιχεία θα πηγαίνουν σε κεντρικό υπολογιστή και θα
φυλάσσονται σε Τράπεζα Πληροφοριών (Data Base) στην Ειδική Επιτροπή Κέντρων
Ιατρικώς Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Τα στοιχεία θα πρέπει να εξασφαλισθούν
από τυχόν καταστροφή με παράλληλα αρχεία (back-up).

Όλα τα ζευγάρια που υποβάλλονται σε κάποια μέθοδο τεχνητής γονιμοποίησης, θα
πρέπει να ενημερώνονται πλήρως σχετικά με τα ιατρικά, νομικά, ψυχολογικά και
κοινωνικά προβλήματα που μπορεί να προκύψουν. Θα πρέπει εν συνεχεία να
αποδέχονται με έγγραφη συγκατάθεσή τους τη συγκεκριμένη μέθοδο, υπογράφοντας
έντυπο. Αυτή η συγκατάθεση θα πρέπει να υπάρχει στον φάκελο του κάθε
ζευγαριού. Το Κέντρο θα πρέπει να τηρεί πλήρες αρχείο όλων των ζευγαριών,
καθώς και πλήρες ιατρείο δοτών και δοτριών, με έγγραφες συγκαταθέσεις όλων των
μερών, καθώς και αρχείο του ιατρικού ελέγχου τους.

3-4 έμβρυα

Επειδή ­ όπως αναφέρεται στο πόρισμα του ΚΕΣΥ ­ ο μεγάλος αριθμός των
μεταφερόμενων εμβρύων δημιουργεί αυξημένες πιθανότητες πολύδυμων κυήσεων με
όλους τους κινδύνους που αυτές συνεπάγονται, η Επιτροπή καθορίζει να
μεταφέρονται στη γυναίκα τρία έμβρυα έως την ηλικία των 37 χρόνων και τεσσέρα
έμβρυα μετά την ηλικία αυτή. Σε περιπτώσεις θανάτου του συζύγου, αποφασίσθηκε
ότι η σύζυγος θα έχει δικαίωμα υπό ορισμένες προϋποθέσεις να χρησιμοποιεί τα
έμβρυα. Όσον αφορά τις δωρεές σπέρματος, δεν επιτρέπεται η πληρωμή αμοιβής
στον δότη. Η ηλικία του δότη θα πρέπει να είναι μικρότερη των 40 χρόνων. Το
DNA του θα πρέπει να φυλάσσεται για 20 χρόνια μετά την τελευταία χρήση του
σπέρματός του.

Για τις περιπτώσεις «δανεικής μήτρας» (φέρουσα μητέρα), η απόφαση του ΚΕΣΥ
προβλέπει, μεταξύ άλλων, η φέρουσα μητέρα να είναι είναι ήδη έγγαμη, να έχει
δικό της παιδί και ηλικία μεταξύ 18 και 35 χρόνων. Παράλληλα, θα απαιτείται
έγκριση της ειδικής Επιτροπής Ηθικής και Δεοντολογίας, η οποία θα χορηγείται
μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις.

Η Επιτροπή αυτή θα λειτουργεί στα πλαίσια της Επιτροπής Δεοντολογίας του
υπουργείου Υγείας.

Οι μέθοδοι τεχνητής γονιμοποίησης θα μπορούν να εφαρμοσθούν σε έγγαμα ζευγάρια
ή σε μη έγγαμα ζευγάρια με αποδεδειγμένη συμβίωση τουλάχιστον τριών ετών. Θα
είναι δυνατόν επίσης να εφαρμοσθούν σε γυναίκες χωρίς σύντροφο, εφόσον έχει
γίνει πλήρης ψυχολογική και κοινωνική διερεύνηση.

Όσον αφορά το ­ διόλου ευκαταφρόνητο ­ κόστος της εξωσωματικής γονιμοποίησης,
προτείνεται η πλήρης ασφαλιστική κάλυψη από τα Ταμεία τεσσάρων προσπαθειών με
μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής για κάθε ζευγάρι.

Ποιοι αποτελούν την επιτροπή

Η Επιτροπή Εξωσωματικής Γονιμοποίησης του ΚΕΣΥ ­ με πρόεδρο τον καθηγητή
Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων κ. Δ. Λώλη ­ έλαβε
υπόψη της «την ελληνική πραγματικότητα και τους ηθικούς κανόνες που διέπουν
την ελληνική κοινωνία».

Για τη σύνταξη της έκθεσης εργάσθηκαν ο αναπληρωτής καθηγητής Μαιευτικής και
Γυναικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Δ. Λουτράδης, ο αναπληρωτής
καθηγητής Μαιευτικής και Γυναικολογίας στο Πανεπιστήμιο θεσσαλονίκης κ. Β.
Ταρλατζής, ο ομότιμος καθηγητής Δερματολογίας κ. Ι. Στρατηγός, η αναπληρώτρια
καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο κ. Σίλια Νικολαΐδη,
ο διευθυντής Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας στο υπουργείο Υγείας κ. Θ.
Σαπουνάς, η ψυχολόγος κ. Ζαΐρα Παπαληγούρα, η νομικός κ. Τίνα Γκαράνη, η
νομικός κ. Σοφία Παπαδήμα, η υποδιευθύντρια στο Νοσοκομείο Παίδων «Αγλαΐα
Κυριακού» κ. Δέσποινα Παπαχρήστου και ο δικηγόρος και εκπρόσωπος του Σωματείου
Υποστήριξης Γονιμότητας «Κυβέλη» κ. Δ. Τσιτσιλώνης.

Όχι στην επιλογή φύλου

Για την προεμφυτευτική διάγνωση, αναφέρεται ότι η μέθοδος αυτή δεν επιτρέπεται
να εφαρμοσθεί για επιλογή του φύλου για κοινωνικούς λόγους ή για την επιλογή
επιθυμητών φυσικών χαρακτηριστικών. Επιτρέπεται μόνο για τη διάγνωση γενετικών
νοσημάτων σε έμβρυα από εξωσωματική γονιμοποίηση. Απαραίτητη θεωρείται, τέλος,
η σύσταση Ειδικής Επιτροπής ως Κεντρικής Συντονιστικής Αρχής Ιατρικώς
Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής. Στην Επιτροπή αυτή προτείνεται να μετέχουν ένας
εκπρόσωπος του υπουργείου Υγείας και της Νομιατρικής Υπηρεσίας, καθώς και
νομικοί, ψυχολόγοι, βιολόγοι-εμβρυολόγοι και μαιευτήρες-γυναικολόγοι από τα
Πανεπιστήμια της χώρας. Η Αρχή αυτή πρόκειται να συντάξει τον Κώδικα Πρακτικής
με τις λεπτομερείς ρυθμίσεις για τη σωστή λειτουργία των Κέντρων. Επίσης, θα
χορηγεί τις άδειες λειτουργίας των Κέντρων, οι οποίες θα ανανεώνονται κάθε
τρία χρόνια, ύστερα από επανέλεγχο όλων των προϋποθέσεων. Κάθε χρόνο, οι
υπεύθυνοι του κέντρου θα πρέπει να ανακοινώνουν με τρόπο αξιόπιστο και
αδιάβλητο τα αποτελέσματα από την εφαρμογή των μεθόδων τεχνητής γονιμοποίησης
­ δηλαδή, τα ποσοστά επιτυχίας τους. Όπως τονίζεται στο πόρισμα του ΚΕΣΥ, με
τον τρόπο αυτό «θα μπορούν να ενημερώνονται ορθά τα ζευγάρια και οι γιατροί».