Νέοι και ωραίοι οι μελλοντικοί… Μαθουσάλες των 150 χρόνων

Με τη μέθοδο της γενετικής μηχανικής, στα μεγάλα εργαστήρια κυτταρικής και μοριακής βιολογίας ανά τον κόσμο, ολοένα και περισσότεροι επιστήμονες ασχολούνται πια με το θέμα της μακροζωίας, αναζητώντας τρόπους να παρατείνουν την ανθρώπινη ζωή για 20, 30, 40 ή ακόμη και 100 χρόνια

Οι άνθρωποι που θα κυκλοφορούν στους δρόμους τα χρόνια που έρχονται, χάρη στις
εξελίξεις και τη συνεργασία της γενετικής μηχανικής, της βιοχημείας και της
ιατρικής τεχνολογίας, θα είναι… πανέμορφοι! Σύμφωνα μάλιστα με την πιο…
τρελή φαντασία ορισμένων από τους πλέον σοβαρούς επιστήμονες, θα μπορούν να
ζουν ακόμη και 150 χρόνια, χωρίς να γερνούν: θα μένουν πάντα γοητευτικοί και
με τη δυνατότητα να αλλάζουν, εύκολα και ανώδυνα, όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά
του προσώπου ή του σώματός τους που απλώς δεν τους αρέσουν ή ίσως τα…
βαρέθηκαν.

Οι άνθρωποι που, εδώ και αρκετά χρόνια, χτίζουν τα… θεμέλια ενός μελλοντικού
κόσμου που θα κατοικείται από… όμορφους και όπου δεν θα υπάρχει θέση για…
κακομούτσουνους, ξεκίνησαν ως μια μικρή ομάδα διαπρεπών επιστημόνων και
ακαδημαϊκών που, πρώτα απ’ όλα, όφειλαν να σκεφτούν την καριέρα και τη φήμη
τους. Βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον τσαρλατανισμό και την προχειρότητα των
ανθρώπων ­ επιστημόνων ή μη ­ που ανακάλυψαν (ούτε μία ούτε δύο, αλλά πολλές
φορές) το ελιξίριο της νεότητας. Και θέλησαν να αποδείξουν πως η προσπάθεια
των ειδικών να καθυστερήσουν τη γήρανση του ανθρώπου δεν δικαιολογεί τους
κακούς χαρακτηρισμούς που της έχουν αποδοθεί. Σε μια πρόσφατη συνάντησή τους,
μάλιστα, συμφώνησαν πως η επιστήμη μπορεί να βρεθεί πολύ σύντομα μπροστά στη
δυνατότητα να επεκτείνει τη γραμμή της ζωής και να προσφέρει στους ανθρώπους
την αιώνια νεότητα. Ήδη, στα εργαστήριά τους έχουν καταφέρει να επιμηκύνουν το
όριο ζωής σε διαφόρων ειδών έντομα, μικρόβια ή σκουλήκια.

Η Judith Campisi είναι καθηγήτρια Κυτταρικής Βιολογίας στο Εθνικό Εργαστήριο
Lawrence στο Berkeley των ΗΠΑ. Ο Calvin Harley έχει την ίδια ειδικότητα και
εργάζεται ως επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας της εταιρείας Geron
Corporation, η οποία εμπλέκεται στο πρόγραμμα αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου
γονιδιώματος. Η Cynthia Kenyon είναι γενετίστρια στο Πανεπιστήμιο το San
Fransisco και ο Gregory Stock διευθύνει το πρόγραμμα «Επιστήμη, Τεχνολογία και
Κοινωνία» στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες. Κανένας τους δεν
είναι ο τύπος του επιστήμονα που θα βγει να πει μεγάλα λόγια και να παινέσει
την έρευνά του, όμως στο συνέδριο του Ινστιτούτου «Extropy» που έγινε πρόσφατα
σε κεντρικό αμφιθέατρο του Μπέρκλεϊ, η ένταση και ο ενθουσιασμός έδωσαν τη
θέση τους στη μετριοπάθεια των κεντρικών ομιλητών.

Το θέμα στο οποίο ήταν αφιερωμένη η επιστημονική συνάντηση ήταν εκείνο που
πριν από μερικά χρόνια φαινόταν ως απλή ρητορεία: η μέγιστη επιμήκυνση του
ορίου ζωής. Τους τελευταίους μήνες, όμως, είναι πια σαφές πως ολοένα και
περισσότεροι επιστήμονες αλλά και ιδιωτικές εταιρείες έχουν επιστρατεύσει τις
ικανότητες και το δυναμικό τους με στόχο να βρουν το μυστικό της μακροζωίας,
επενδύοντας μάλιστα κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητα χρηματικά ποσά.

«Επιστημονικό ταμπού»

Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη συζήτηση παραμένει «επιστημονικό ταμπού». Λίγοι
είναι οι εδικοί που ριψοκινδυνεύουν να βγουν δημοσίως και να υποστηρίξουν πως
βρήκαν τον τρόπο που θα μας επιτρέψει να ζούμε μέχρι και 200 χρόνια, χωρίς
ποτέ να γερνάμε, ενώ κρατικές επιχορηγήσεις δεν έχουν ακόμα αρχίσει να
δίνονται στη σχετική έρευνα.

Οι επιστήμονες που ζητούν χρήματα από την κυβέρνηση των ΗΠΑ ή από κάποια
ευρωπαϊκή κρατική υπηρεσία για γεροντολογικές έρευνες ποτέ δεν αναφέρουν τις
λέξεις «παράταση του ορίου ζωής».

Η φράση είναι απαγορευμένη. Αντ’ αυτής αναφέρουν συγκεκριμένες ασθένειες, τη
διασφάλιση της υγείας των ηλικιωμένων, τη δυνατότητά τους να ζουν τα γηρατειά
τους με ποιότητα ζωής. Αυτή η προσέγγιση, και μόνο αυτή, θεωρείται «πολιτικά
ορθή».

Στενεύουν τα περιθώρια

Ωστόσο, τα περιθώρια έχουν πια στενέψει και η απόσταση από τη μια όχθη έως την
άλλη γίνεται ολοένα και πιο μικρή. «Βρισκόμαστε στη φάση κατά την οποία
ξαναφτιάχνουμε την ανθρώπινη βιολογία», λέει ο Gregory Stock και εξηγεί πως το
ζητούμενο δεν είναι πια να βρεθεί το «μαγικό βότανο» που θα το πίνεις για να
μην πεθάνεις ποτέ.

«Έχουμε πλέον τη δυνατότητα να στρέψουμε τις δυνάμεις μας στη θεραπεία και την
ανανέωση των κυττάρων. Πολλά σχετικά πειράματα έχουν ήδη πετύχει. Σε λίγο
καιρό, όταν πια ολοκληρωθεί το πρόγραμμα αποκωδικοποίησης του ανθρώπινου
γονιδιώματος, θα μπορούμε να διορθώσουμε γενετικά “λάθη” από πολύ νωρίς, να
προβλέψουμε και να σταματήσουμε την εξέλιξη επικίνδυνων ασθενειών». Κι όπως
χαρακτηριστικά λέει η δρ Cynthia Kenyon «ο δρόμος προς την… αιωνιότητα είναι
γεμάτος από… πράσινους σηματοδότες».

Μακροζωία με κίνητρο την εξέλιξη

Οι μέθοδοι που ακολουθούνται στα εργαστήρια δεν είναι βέβαιο πως μπορούν να
βρουν αυτομάτως εφαρμογή και στον άνθρωπο. Οι ειδικοί όμως, μαθαίνουν τους
μηχανισμούς εκείνους που ενδεχομένως να οδηγούν στη μακροζωία. Ξέρουν, για
παράδειγμα, πως όλα ξεκινούν με στόχο την εξέλιξη. Είναι αυτή η εξέλιξη που
κάνει το σώμα μας, τον ανθρώπινο οργανισμό γενικότερα, να μεγαλώνει, να
δυναμώνει, έτσι ώστε να μπορεί να περάσει το κυτταρικό του σπέρμα, να
δημιουργήσει τις επόμενες γενιές. Κι όταν ο στόχος επιτευχθεί, το ενδιαφέρον
για την εξέλιξη χάνεται. Αν ζήσουμε έχει καλώς. Αν δεν ζήσουμε πάλι έχει
καλώς. Τα «καλά νέα» για τους επιστήμονες που ασχολούνται με το θέμα της
μακροζωίας είναι πως η εξέλιξη δεν προϋποθέτει τον θάνατο. Δεν την νοιάζει.
Απλώς μπορεί και επιτρέπει στον ανθρώπινο οργανισμό να συνεχίσει να ζει, σαν
ένα αυτοκίνητο που τρέχει με το ντεπόζιτο άδειο, χωρίς καύσιμα.

Με αυτό το δεδομένο, οι ειδικοί προσπαθούν να δουν το θέμα από πολλές και
διαφορετικές γωνίες. Μήπως όταν ξαναρχίζει η αναπαραγωγική διαδικασία,
ξαναμπαίνει μπρος από την αρχή το ρολόι του γήρατος; Μήπως μια απλή γενετική
τροποποίηση (μια προσθήκη ή αφαίρεση ενός ενζύμου) μπορεί να οδηγήσει τα
ανθρώπινα κύτταρα στην αιωνιότητα; Οι απαντήσεις, εκτιμούν, δεν θα αργήσουν να έρθουν.

Η παράταση της ζωής πλέον δεν… σοκάρει

Γενετιστές έχουν επέμβει στο γενετικό υλικό των πιθήκων, σκουληκιών αλλά και παρασίτων κι έχουν καταφέρει να τα κάνουν να ζουν περισσότερο

Για πολλούς επιστήμονες η παράταση της ζωής πλέον δεν σοκάρει, αλλά
αποτελεί… ρουτίνα. Είδη θηλαστικών, ποντίκια, έντομα και νηματόζωα έχουν
καταφέρει να ξεπεράσουν κατά πολύ το προσδοκώμενο επιβίωσης, χάρη σε τεχνικές
που ξεκινούν από την απλή μέθοδο της υποθερμιδικής δίαιτας ­ εκείνης των πολύ
λίγων θερμίδων που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το 1935 ­ και φτάνουν μέχρι τη
γενετική αναστολή της γήρανσης και τις τεχνικές που κάνουν αθάνατα τα γονίδια,
τα κύτταρα και τους ιστούς του οργανισμού.

Με τη μέθοδο της γενετικής μηχανικής, με την επέμβαση δηλαδή στο γενετικό
υλικό των οργανισμών, έχουν μεγαλώσει… υπερβολικά μύγες αλλά και… πίθηκοι.
Ο Michael Rose, στο εργαστήριό του στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας, κατάφερε
να αναθρέψει έντομα (δροσόφιλα) που ζουν πολύ περισσότερο από άλλα όμοιά τους.
Κάποιοι άλλοι ερευνητές, εφήρμοσαν ένα αυστηρό πρόγραμμα… αδυνατίσματος σε
ποντίκια, αναγκάζοντάς τα να ακολουθήσουν μια δίαιτα πολύ λίγων θερμίδων και
καταφέρνοντας ­ κατά έναν πολύ παράξενο τρόπο ­ να ενεργοποιήσουν μυστηριώδεις
μηχανισμούς του οργανισμού κατά του γήρατος. Τώρα, η ίδια μέθοδος των χαμηλών
θερμίδων εφαρμόζεται πειραματικά και σε πιθήκους.

Γενετιστές έχουν επίσης επέμβει στο γενετικό υλικό σκουληκιών αλλά και
παρασίτων και έχουν καταφέρει να τα κάνουν να ζουν περισσότερο. Σε όλα αυτά τα
πειράματα, τα ζώα δεν ζουν απλώς περισσότερο. Ζουν καλύτερα. «Οι μύγες μου
είναι… σούπερ-μύγες», αναφέρει ο Michael Rose στο περιοδικό «Wired». «Κάνουν
τα πάντα για πολύ περισσότερο καιρό. Απολαμβάνουν ακόμη και το… σεξ τη
στιγμή που άλλες συνομήλικές τους μύγες έχουν προ πολλού πεθάνει».