Τα επιτόκια αντανακλούν τις συνθήκες της αγοράς

Ένα σημαντικό μέρος του επιχειρηματικού κόσμου και των καταναλωτών
επικεντρώνει, εδώ και αρκετά χρόνια, την κριτική του προς τον τραπεζικό τομέα
πάνω στο σαφώς υψηλότερο επίπεδο επιτοκίων δανεισμού στη χώρα μας σε σχέση με
τα άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κριτική αυτή συμπεριλαμβάνει συχνά
και τη σχέση επιτοκίων και πληθωρισμού, υπό την έννοια ότι η ομολογουμένως
εντυπωσιακή αποκλιμάκωση του δείκτη τιμών καταναλωτή δεν έχει συνοδευτεί από
ανάλογη ή και μεγαλύτερη αποκλιμάκωση των ονομαστικών επιτοκίων χορηγήσεων.
Πάντοτε όμως καταλήγει στην αδυναμία του εγχώριου τραπεζικού τομέα να
συμβάλλει τα μέγιστα στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας περιορίζοντας την
κερδοφορία του προς όφελος επιχειρήσεων και καταναλωτών.

Είναι αλήθεια ότι στη χώρα μας τα επιτόκια χορηγήσεων εξακολουθούν να
διαμορφώνονται σε επίπεδο σαφώς υψηλότερο από τα αντίστοιχα των περισσότερων
χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ίδιο όμως συμβαίνει και για τα επιτόκια
καταθέσεων λόγω της υφιστάμενης νομισματικής πολιτικής που αποσκοπεί στην
περαιτέρω μείωση του πληθωρισμού και την επίτευξη του αντίστοιχου κριτηρίου
σύγκλισης. Αξίζει χαρακτηριστικά να αναφέρω ότι το επιτόκιο παρεμβάσεων
ανοικτής αγοράς της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διαμορφώνεται στο 3% την
ίδια στιγμή που η Τράπεζα της Ελλάδος απορροφά ρευστότητα για δύο εβδομάδες
στο 10,75%. Κατά συνέπεια, δεν είναι δυνατό να γίνει σύγκριση επιτοκίων
χορηγήσεων και καταθέσεων ανάμεσα στην Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, εάν
δεν ληφθεί υπόψη η σημαντική διαφορά αποδόσεων στη διατραπεζική αγορά.

Όσον αφορά το λεγόμενο ecart, δηλαδή τη διαφορά επιτοκίων χορηγήσεων και
καταθέσεων, θα ήθελα να σταθώ σε ορισμένα αριθμητικά δεδομένα.

Ειδικότερα, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το ecart
για βραχυπρόθεσμα κεφάλαια κίνησης στην Ελλάδα ήταν 7% έναντι μέσου όρου 3,8%
για τις άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο σημείο αυτό όμως οφείλουμε να
σημειώσουμε ότι ένα σημαντικό μέρος πιστώσεων προς επιχειρήσεις αφορά επιτόκια
μακροπρόθεσμων χορηγήσεων που είναι κατά κανόνα 1,5 έως 2 εκατοστιαίες μονάδες
χαμηλότερα, ενώ το ένα τρίτο περίπου του συνολικού (βραχυπρόθεσμου και
μακροπρόθεσμου) δανεισμού ελληνικών επιχειρήσεων από εμπορικές τράπεζες
γίνεται σε συνάλλαγμα με περιθώριο πολύ χαμηλότερο από αυτό που συνήθως
συνδέεται με τις δραχμικές χορηγήσεις. Τέλος, μεγάλο μέρος του δραχμικού
δανεισμού μεγάλων κυρίως επιχειρήσεων γίνεται σε όρους διατραπεζικής αγοράς
(συνήθως ATHIBOR συν κάποιο μικρό περιθώριο επιτοκίου) και, κατά συνέπεια, δεν
σχετίζεται με τα στοιχεία που ανέφερα προηγουμένως.

Για τους λόγους αυτούς, είναι εύλογο να καταλήξουμε ότι στην πραγματικότητα το
ecart του βραχυπρόθεσμου τραπεζικού δανεισμού είναι πολύ χαμηλότερο από αυτό
που περιγράφεται. Για την ακρίβεια, το ecart του 7% αναφέρεται σε μία ομάδα
μικρότερων σχετικά εγχώριων επιχειρήσεων όπου υπάρχει σχετική αδυναμία να
αξιολογηθεί ορθά ο πιστωτικός κίνδυνος και η φερεγγυότητα της επιχείρησης.

Η εικόνα που διαμορφώνεται στα στεγαστικά δάνεια είναι διαφορετική από αυτή
που αναφέρθηκε για τα επιτόκια των βραχυπρόθεσμων επιχειρηματικών δανείων. Το
ecart των στεγαστικών δανείων (κυμαινόμενου επιτοκίου και με διάρκεια άνω των
5 ετών) βρίσκεται στο 4,3%, δηλαδή λίγο υψηλότερα από τον αριθμητικό μέσο όρο
των 13 χωρών του δείγματος (3,8%). Εάν μάλιστα είχε χρησιμοποιηθεί το μέσο
επιτόκιο που προκύπτει από στεγαστικά δάνεια σταθερού επιτοκίου και διάρκειας
άνω των 5 ετών, τότε το ecart θα ήταν μηδέν, γεγονός που υποδηλώνει την
προσδοκία περαιτέρω αποκλιμάκωσης και σύγκλισης των εγχώριων επιτοκίων προς
αυτά της ζώνης του ευρώ.

Τέλος, όσον αφορά τα καταναλωτικά δάνεια (κατηγορία προσωπικών δανείων), το
ecart είναι υψηλότερο του αριθμητικού μέσου όρου (12,5% στην Ελλάδα έναντι
μέσου όρου 7,7% στις 11 χώρες του δείγματος). Όμως και στην περίπτωση αυτή
οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι η κατηγορία προσωπικών δανείων σχετίζεται με
σαφώς υψηλότερα επιτόκια σε σχέση με άλλες κατηγορίες καταναλωτικών δανείων,
καθώς και με την επίδραση που έχουν στο τελικό επιτόκιο που καταβάλλουν οι
καταναλωτές μία σειρά παραγόντων, οι κυριότεροι των οποίων είναι:

*Το σημαντικό ύψος επισφαλειών σε αυτή την κατηγορία χορηγήσεων.

*Τα πρόσφατα περιοριστικά μέτρα της Τραπέζης της Ελλάδος για τον έλεγχο της
πιστωτικής επέκτασης στα καταναλωτικά δάνεια (που πρόλαβαν ουσιαστικά
περαιτέρω αποκλιμάκωση των επιτοκίων στον τομέα αυτό).

*Το υψηλό λειτουργικό κόστος διαχείρισης των δανείων αυτών.

Δίχως αμφιβολία, το ecart στη χώρα μας παραμένει υψηλό τόσο σε διαχρονική βάση
όσο και συγκρινόμενο με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά συνέπεια,
οφείλουμε να εξετάσουμε τους λόγους για τους οποίους διατηρείται στα επίπεδα
αυτά. Θα ήθελα να σταθώ σε τρεις κυρίως λόγους:

α) Το επιπρόσθετο κόστος για την άντληση ρευστότητας από τις εμπορικές
τράπεζες, λόγω της επιβολής υψηλού ποσοστού υποχρεωτικών δεσμεύσεων επί των
καταθέσεων (12% του συνόλου των δραχμικών καταθέσεων με απόδοση 5,5% ετησίως).

β) Την επίδραση των επισφαλών απαιτήσεων αρκετών ελληνικών τραπεζών στην
τελική τιμολόγηση προϊόντων χορηγήσεων, και

γ) Τον υπολογισμό του κόστους άντλησης ρευστότητας, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο
τα επιτόκια καταθέσεων ταμιευτηρίου αλλά και το κόστος των λοιπών εναλλακτικών
τρόπων, όπως η διατραπεζική αγορά και τα σύνθετα προϊόντα καταθέσεων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με τους υπολογισμούς που έχει ήδη
ολοκληρώσει η Ένωση Ελληνικών Τραπεζών, το άθροισμα των τριών παραγόντων που
εξετάστηκαν (δηλαδή των υψηλών υποχρεωτικών δεσμεύσεων, των επισφαλών
απαιτήσεων και των εναλλακτικών μορφών άντλησης ρευστότητας) μας δίνει, κατά
προσέγγιση, το 70% περίπου της διαφοράς. Επιπρόσθετα, πρέπει να παρατηρήσουμε
ότι δεν έχει ληφθεί υπόψη η επίδραση μιας ακόμη σειράς παραγόντων, όπως:

* Ο άνισος λόγος δανείων προς ενεργητικό αρκετών ελληνικών τραπεζών.

* Οι δυσκολίες στη διαχείριση συναλλαγματικής ρευστότητας λόγω της σταδιακής
άρσης των περιορισμών σε διάφορες κατηγορίες καταθέσεων σε ξένο νόμισμα, από
τα μέσα της δεκαετίας του 1990 και αργότερα.

* Τα πρόσφατα μέτρα περιορισμού της πιστωτικής επέκτασης, ιδιαίτερα όσον αφορά
τα καταναλωτικά δάνεια, η άρση των οποίων θα μπορούσε να έχει ευεργετικές
συνέπειες στο επίπεδο τιμολόγησης των εν λόγω προϊόντων και την ενίσχυση των
ανταγωνιστικών συνθηκών.

Γενικότερα σημειώνεται ότι το μέσο ecart είναι πολύ χαμηλότερο από τα
προβαλλόμενα σε επί μέρους κατηγορίες χορηγήσεων.

Το ελληνικό τραπεζικό σύστημα αλλά και η οικονομία μας, που λειτούργησαν για
δεκαετίες σε περιβάλλον μακροοικονομικών ανισορροπιών και διοικητικών
παρεμβάσεων, έχουν να ωφεληθούν τα μέγιστα από τις συντελούμενες αλλαγές. Λόγω
της έντασης του ανταγωνισμού και της μακροοικονομικής σταθερότητας,
αναμένονται σημαντικά οφέλη για τους αποταμιευτές, τις επιχειρήσεις, τους
καταναλωτές, τους συναλλασσόμενους, τον απλό πολίτη. Τα οφέλη αυτά θα
μεγιστοποιηθούν μέσα στο τρέχον έτος, κατά το οποίο η ένταξη της χώρας στη
ζώνη ευρώ θα έχει ως αποτέλεσμα, μεταξύ άλλων, την εναρμόνιση των επιτοκίων
προς αυτά των λοιπών χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Περαιτέρω, με την πλήρη
εφαρμογή των κανόνων της αγοράς, η ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών θα
βελτιωθεί, το κόστος παροχής τους θα μειωθεί, το εύρος και η ποικιλία των
προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών καθώς και οι εναλλακτικές δυνατότητες θα
διευρυνθούν σημαντικά.

Επιπρόσθετα, οι ελληνικές τράπεζες, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς
εποπτείας, έχουν κάνει σημαντικά βήματα και εξακολουθούν να εργάζονται για την
επίλυση μιας σειράς ζητημάτων, ειδικότερα δε αυτών που αφορούν τον ανατοκισμό
των ληξιπρόθεσμων απαιτήσεων και τους όρους σύναψης καταναλωτικών δανείων και
πιστωτικών καρτών. Πιστεύω ότι έχει συντελεστεί σημαντική πρόοδος στους τομείς
αυτούς και θα υπάρξει περαιτέρω βελτίωση στο άμεσο μέλλον. Επιπρόσθετα, η
διαρκής ενημέρωση και εκπαίδευση των τραπεζικών υπαλλήλων, ιδιαίτερα αυτών που
απασχολούνται στα δίκτυα των τραπεζών, θα βελτιώσει τις υπηρεσίες που
προσφέρουν στο κοινό και την εν γένει εικόνα του ελληνικού τραπεζικού τομέα
στην κοινωνία μας.

Ο Ιωάννης Μάνος είναι γενικός γραμματέας της Ένωσης Ελληνικών Τραπεζών