[ ΠΡΟΒΟΛΕΙΣ ]

1. Η αρχή του αιώνα βρίσκει τη χώρα με επιτεύγματα και αισθήματα
αισιοδοξίας, αλλά και με αιχμηρές τις προκλήσεις που θα κρίνουν την ουσιαστική
της ζωή. Το πρόβλημα συνίσταται στο ότι, όπως διδάσκει η Ιστορία, είμαστε
εξίσου έτοιμοι για τα σπουδαία όσο και για τα ταπεινά ή τις πράξεις
αυτοκαταστροφής.

2. Όσο βρισκόμαστε μακριά, ξέραμα τι είναι η Ευρώπη. Τώρα που την
αγγίζομε, πληθαίνουν τα ερωτηματικά.

3. Την τελευταία δεκαετία, οι αριθμοί εισέβαλαν στη ζωή μας: κριτήρια
σύγκλισης, δείκτες χρηματιστηρίου, νούμερα τηλεθέασης. Τώρα είναι επείγουσα
ανάγκη να επιστρέψομε στις έννοιες: την έννοια της ποιότητας και της ευθύνης,
την κοινωνική αλληλεγγύη, την πολιτική που ανοίγει ­ αντί να ακολουθεί ­
δρόμους. Οι αριθμοί περιγράφουν το παρόν, οι έννοιες το διαμορφώνουν.

4. Κι αν είναι να εστιάσομε σε ένα νούμερο, ας είναι επιτέλους το
ποσοστό ανεργίας.

5. Ο εορτασμός της «νέας» χιλιετίας, με το μνημείο του μέτρου και του
φυσικού φωτός ­ τον Παρθενώνα ­ να πνίγεται στους τεχνητούς χρωματισμούς και
τα πυροτεχνήματα, δίκαια επαινέθηκε διεθνώς. Διότι ακολούθησε τον πολιτισμό
της επιφάνειας και του εντυπωσιασμού, που από αλλού εκπορεύεται και κυριαρχεί.
Ως προς αυτό, είχε βαρύνουσα ­ και πικρή ­ σημασία. Και ίσως γι’ αυτό από την
τηλεοπτική εικόνα απουσίαζαν τα πρόσωπα.

6. Όσα εκτυλίσσονται γύρω από τα περίφημα διαπλεκόμενα θυμίζουν τη ρήση
του Αγίου Αυγουστίνου για τον χρόνο: «Ξέρω καλά τι σημαίνει χρόνος, αρκεί να
μη μου ζητηθεί να το εξηγήσω».

7. Καθώς άλλαξε η δεκαετία, ο αιώνας και η χιλιετία, ας επιδιώξομε και
εμείς κάποιες ουσιαστικές αλλαγές. Προέχει μία: όχι άλλες αλλαγές στην
Παιδεία.

8. Ό,τι δεν συγχωρούμε στους ανθρώπους ­ την υποκρισία, τον φλύαρο και
τυποποιημένο λόγο, την έλλειψη συνέπειας ­ εύκολα φαίνεται να συγχωρούμε στην
πολιτική. Μήπως γι’ αυτό και οι πολιτικοί συχνά υποτιμούν την κρίση μας;

9. Η Ελλάδα παραμένει πάντοτε η χώρα των υποκριτικών εκπλήξεων.
Περιοδικώς ανακαλύπτομε με έκπληξη το δίκαιο του πολίτη, τα θλιβερά της
τηλεόρασης ή το περιβάλλον που αλλοιώνεται, τα δεινά της Παιδείας. Είναι όμως
ευοίωνο ότι τα τελευταία χρόνια υπήρξαν και εκπλήξεις από την άλλη πλευρά:
αποδείχθηκε ότι μπορεί να περιορισθούν οι πυρκαγιές, ότι στην εξωτερική
πολιτική είναι δυνατόν να κινηθούμε υπεύθυνα και με ανοικτούς ορίζοντες, ότι
μια τραγική καταστροφή ­ οι σεισμοί ­ αντιμετωπίσθηκε με μεθοδικότητα και
έγνοια. Ο τόπος θα προοδεύει όσο θα μειώνεται το πρώτο είδος των εκπλήξεων και
θα πληθαίνουν οι δεύτερες.

9+1. Η τελευταία ελληνοκεντρική σκέψη για τον καινούργιο αιώνα μοιάζει
να θέλει να παραμερίσει τις προηγούμενες και να προτάξει απέναντι στις ιδέες
την πράξη. «Γινόμαστε θεατές των λόγων και ακροατές των έργων», σημειώνει από
παλιά ο Θουκυδίδης. Το εθνικό αυτό χαρακτηριστικό δεν φαίνεται να μας
εγκαταλείπει και το αίτημα του καινούργιου αιώνα παραμένει πάντοτε η διάψευσή
του.