ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1974

Το 1974 ολοκληρώθηκε ο κύκλος μιας ανώμαλης περιόδου σαράντα χρόνων: άρχισε
να διαγράφεται το 1935 με την κατάργηση της δημοκρατίας και την παλινόρθωση
των Γλύξμπουργκ και έκλεισε τον Ιούλιο του 1974 με την ανατροπή της
δικτατορίας, στη συνέχεια την ανακήρυξη της δημοκρατίας και την έκπτωση της
δυναστείας, επιστέφθηκε όμως με την εθνική τραγωδία της Κύπρου. Η χούντα των
συνταγματαρχών, σε πρώτο στάδιο με τον Γ. Παπαδόπουλο και τις συμφωνίες της
Κεσάνης, αποσύρει την ελληνική μεραρχία και η Μεγαλόνησος παραμένει έρμαιο
στις επεκτατικές διαθέσεις της Άγκυρας, που επωάζονται στα άδυτα υπηρεσιών
«φίλων και συμμάχων». Σε δεύτερο στάδιο ο «αόρατος δικτάτορας» Δ. Ιωαννίδης
καταστρώνει το σχέδιο ανατροπής του νομίμου προέδρου της Κύπρου, Αρχιεπισκόπου
Μακαρίου με πραξικόπημα στο οποίο θα χρησιμοποιηθούν οι ελληνικές στρατιωτικές
δυνάμεις που εδρεύουν στο νησί. Το χρονικό της πραξικοπηματικής ενέργειας της
χούντας των Αθηνών βεβαίως δεν καταγράφεται στον ελληνικό Τύπο για τον οποίο
ισχύει αυστηρή λογοκρισία. Συντίθεται μεταγενέστερα μετά την κατάρρευση της δικτατορίας.

Τη Δευτέρα 15 Ιουλίου, στις 8.20 το πρωί, στους δρόμους της Λευκωσίας
εμφανίζονται τανκς κατευθυνόμενα προς το Προεδρικό Μέγαρο, ενώ δυνάμεις της
Μοίρας Καταδρομών καταλαμβάνουν τον ραδιοσταθμό, το αρχηγείο της Αστυνομίας,
το Κέντρο Τηλεπικοινωνιών, κυβερνητικά γραφεία.

Το σύνολο των δυνάμεων των πραξικοπηματιών κατευθύνει τα πυρά του εναντίον του
Προεδρικού Μεγάρου, εντός του οποίου γνωρίζουν ότι ευρίσκεται ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος.

Η σύσκεψη της ηγεσίας των Ενόπλων Δυνάμεων με εκπροσώπους του πολιτικού κόσμου, υπό την Προεδρία του στρατηγού Φ. Γκιζίκη που επικύρωσε το γκρέμισμα της τυραννίας ύστερα από επτά χρόνια και τρείς μήνες. Από αριστερά διακρίνονται οι: Π. Γαρουφαλιάς, Ανδ. Γαλατσάνος, Ξ. Ζολώτας, Ευαγγ. Αβέρωφ, Π. Κανελλόπουλος, Γρ. Μπονάνος, Φ. Γκιζίκης, Δ. Παπανικολάου, Γ. Νόβας, Γ. Μαύρος, Π. Αραπάκης, Σπ. Μαρκεζίνης, Στ. Στεφανόπουλος

Η αντίσταση της Προεδρικής Φρουράς, τελικά, κάμπτεται και τμήματα του Μεγάρου
παραδίδονται στη φωτιά, αλλά ο Αρχιεπίσκοπος κατορθώνει με τρεις σωματοφύλακές
του να διαφύγει και κατευθύνεται στην Πάφο. Την ίδια στιγμή που το ραδιόφωνο
μεταδίδει ότι «σήμερον την πρωΐαν η Εθνική Φρουρά επενέβη διά να σταματήση τον
αδελφοκτόνον πόλεμον. Η Εθνική Φρουρά είναι αυτή την στιγμήν κυρία της
καταστάσεως. Ο Μακάριος είναι νεκρός», από την Πάφο και τον εκεί ραδιοσταθμό
χαμηλής εμβέλειας ακούγεται η φωνή του Μακαρίου.

* «Ελληνικέ Κυπριακέ Λαέ! Γνώριμη είναι η φωνή που ακούεις. Γνωρίζεις ποίος
σου ομιλεί. Είμαι ο Μακάριος. Είμαι εκείνος που εξέλεξες διά να είμαι ο ηγέτης
σου. Δεν είμαι νεκρός. Είμαι ζωντανός. Και είμαι μαζί σου, συναγωνιστής και
σημαιοφόρος εις τον κοινόν αγώνα. Το πραξικόπημα της χούντας απέτυχε. Εγώ
ήμουν ο στόχος της και εγώ εφόσον ζω η χούντα εις την Κύπρον δεν θα περάση».

Στη Λευκωσία ο επικεφαλής του πραξικοπήματος, ταξίαρχος Μιχάλης Γεωργίτσης,
αναζητεί «πρόεδρο» και καταλήγει στον Νικόλαο Σαμψών, τον οποίο ο διεθνής
Τύπος κατατάσσει στα άτομα που έχουν οφειλές στην ποινική νομοθεσία, στην πιο
αυστηρή της εκδοχή.

Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής επιστρέφει ύστερα από 11 χρόνια αυτοεξορίας στο Παρίσι

Την ίδια στιγμή που η χούντα των Αθηνών επαίρεται για το κατόρθωμά της στην
Κύπρο και διαλαλεί σε όλους τους τόνους, «Ένωση, έρχεται», η αντιδικτατορική
ηγεσία προειδοποιεί για την επερχόμενη εθνική καταστροφή, ο υπουργός
Εξωτερικών των ΗΠΑ, ο πολύς Χένρι Κίσινγκερ, απορρίπτει πρόταση για υποστήριξη
της νομιμότητας στην Κύπρο στο πρόσωπο του νομίμου προέδρου της Κυπριακής
Δημοκρατίας Αρχιεπισκόπου Μακαρίου. Η Βρετανία τηρεί στάση επιφυλακτική και
συνιστά «αυτοσυγκράτηση», ενώ η Τουρκία ομιλεί για «ανατροπή της συνταγματικής
τάξης» και θέτει τις στρατιωτικές της δυνάμεις σε επιφυλακή.

Όλα τα προμηνύματα οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η τουρκική εισβολή είναι θέμα
ημερών αν όχι ωρών. Και πράγματι τις πρώτες πρωινές ώρες της 20ής Ιουλίου ο
«Αττίλας» βάζει πόδι στην Κύπρο και δημιουργεί προγεφυρώματα. Η ελληνική
αντίδραση για λόγους ανεξήγητους καθυστερεί, με επακόλουθο να δοθεί η
δυνατότητα στις τουρκικές δυνάμεις να παγιώσουν τις θέσεις του στη Βόρειο
Κύπρο. Πανικόβλητος ο πληθυσμός κατευθύνεται προς Νότον ενώ εκατοντάδες
σφαγιάζονται από τις δυνάμεις εισβολής, γυναίκες βιάζονται και οι αιχμάλωτοι
στρατιώτες εκτελούνται.

Στην Αθήνα η χούντα και ο «αόρατος δικτάτορας» παραπαίουν μετά μάλιστα τον
τραγέλαφο της γενικής επιστράτευσης.

Ο αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων Γρ. Μπονάνος, ο αρχηγός του Στρατού Α.
Γαλατσάνος, ο αρχηγός της Αεροπορίας Δ. Παπανικολάου και ο αρχηγός του
Ναυτικού Π. Αραπάκης, σε σύσκεψη με τον «Πρόεδρο της Δημοκρατίας» στρατηγό
Φαίδωνα Γκιζίκη, στις 23 Ιουλίου, κάτω από το βάρος της εθνικής καταστροφής κι
ενώ «πρωθυπουργός» και «υπουργοί» της χούντας έχουν εξαφανισθεί, καλούν τους
πολιτικούς να διαχειρισθούν την κρίσιμη κατάσταση και να αναλάβουν τη
διακυβέρνηση της χώρας.

Το Προεδρικό Μέγαρο στη Λευκωσία, μετά το πραξικόπημα

Στις 24 Ιουλίου, έπειτα από επτά χρόνων και τριών μηνών τυραννία, σχηματίζεται
η πρώτη πολιτική υπό τον Κ. Καραμανλή κυβέρνηση, στην οποία συμμετέχει ως
αντιπρόεδρος και υπουργός Εξωτερικών ο ηγέτης του Κέντρου Γεώργιος Μαύρος.

Στην Κύπρο το «μόρφωμα» Σαμψών καταρρέει και ορκίζεται Πρόεδρος Δημοκρατίας ο
πρόεδρος της Βουλής Γλαύκος Κληρίδης, ο οποίος και αποκαθιστά άμεση επαφή με
τον Μακάριο.

Το σχέδιο, όμως, το οποίο ανέλαβε να διεκπεραιώσει η χούντα δεν έχει ακόμη
ολοκληρωθεί και ενώ οι συνομιλίες συνεχίζονται στη Γενεύη η Τουρκία εξαπολύει
τον δεύτερο «Αττίλα» και καταλαμβάνει το 40% του εδάφους της Κύπρου.

Η ελληνική κυβέρνηση, με ένα στρατό υπό διάλυση και χωρίς τον αναγκαίο
εξοπλισμό, αδυνατεί να παρέμβει δυναμικά στην Κύπρο και στις 14 Αυγούστου
«αποχωρεί από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ».

* «Το ΝΑΤΟ, τονίζεται στην κυβερνητική ανακοίνωση, αποδείχθηκε ανίκανο όχι
μόνο να διασώσει από το ναυάγιο τη σύσκεψη στη Γενεύη, αλλά και να
παρεμποδίσει την Τουρκία από την εξαπόλυση νέας βάρβαρης και απρόκλητης
επίθεσης κατά της Κύπρου.

* Το ΝΑΤΟ δεν έχει επομένως λόγο ύπαρξης και δεν μπορεί να εκπληρώσει τον
σκοπό για τον οποίο συνεστήθη, αφού δεν μπορεί να αποτρέψει τον πόλεμο μεταξύ
δύο μελών του».

Η χώρα στο μεταξύ σταθερά οδεύει προς την εμπέδωση της νομιμότητας και την
εξουδετέρωση των θυλάκων της χούντας.

Οι εκλογές της 17ης Νοεμβρίου σταθεροποιούν το κοινοβουλευτικό πολίτευμα, ενώ
με το δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου και με ποσοστό 69,2% έναντι 30,8% λύνεται
το πολιτειακό και η δυναστεία των Γλύξμπουργκ, που τόσα δεινά επεσώρευσε στη
χώρα, αποτελεί πλέον παρελθόν.