Οι σταρ των σπορ στη μεγάλη οθόνη

Ο Πιέρ Πάολο Παζολίνι λάτρευε το ποδόσφαιρο. Γι’ αυτό, ίσως, εμπιστεύτηκε στον ποδοσφαιριστή Ενρίκε Ιραζοκούι τον ρόλο του Χριστού στο αριστούργημά του «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο»

Ο κινηματογράφος πάντοτε φλέρταρε με τον αθλητισμό. Με όλους τους τρόπους.
Είτε με τη μορφή του αθλητή-ήρωα (Rocky) είτε με τη μορφή του αθλητή-αντιήρωα
(Coup De Tete ­ Τoυ Ζαν Ζακ Ανό, άπαιχτο στην Ελλάδα).

Είδαμε αθλητικά γεγονότα να xρησιμεύουν ως βάση ταινιών (Chariots Of Fire ­
Δρόμοι Της Φωτιάς). Είδαμε σουπερστάρ του αθλητισμού να γίνονται
ηθοποιοί(Elisabeth ­ Ερίκ Καντονά). Είδαμε λιγότερο γνωστούς αθλητές να
γίνονται ηθοποιοί (Il Vangelo Secondo Matteo ­ Το Κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, του
Πιερ Πάολο Παζολίνι, με τον ποδοσφαιριστή Ενρίκε Ιραζοκούι στον πρωταγωνιστικό
ρόλο του Χριστού). Γίναμε μάρτυρες της νίκης! (The Natural) αλλά και της ήττας
(All The Right Moves). Έχουν γυριστεί υπέροχα έργα με αθλητική σημειολογία
(Die Angst Des Tormanns Beim Elfmeter, η διασκευή του Βιμ Βέντερς στο περίφημο
βιβλίο του Πίτερ Χάντκε, «Ο Φόβος Του Τερματοφύλακα Πριν Από Το Πέναλτι»),
έχουν γυριστεί και πατάτες (Rocky ΙΙ ή ΙΙΙ ή IV ή V). Άλλοτε πάλι τα
ντοκιμαντέρ που γυρίστηκαν για αθλητικές διοργανώσεις άγγιξαν τα όρια της
fiction ξεφεύγοντας από τον άκρατο ρεαλισμό του είδους (χαρακτηριστικό
παράδειγμα το φιλμ της διάσημης Γερμανίδας Λένι Ρίφενσταλ για τους Ολυμπιακούς
Αγώνες του 1936 στο Βερολίνο, αριστούργημα για πολλούς, ναζιστική προπαγάνδα
για άλλους). Ο θρίαμβος, ο ξεπεσμός, η δόξα αλλά και το σασπένς κοινά
χαρακτηριστικά τόσο του σινεμά όσο και των σπορ αποτέλεσαν γέφυρες ανάμεσα στα
δύο είδη.

Οι ταινίες που γυρίστηκαν με θέμα τη ζωή, υπαρκτών, αθλητών δεν είναι
συγκριτικά πολλές. Ίσως επειδή, ανεξάρτητα με το τι λένε κάποιοι, η ζωή απλώς
αντιγράφει την τέχνη και όχι το αντίθετο… Το Χόλιγουντ έχει, φυσικά, τη
μερίδα του λέοντος καθώς οι αντίστοιχες ευρωπαϊκές είναι λιγοστές και
αμφιβόλου ποιότητας. (Το κακό (;) για μας είναι ότι οι περισσότερες
αμερικανικές αθλητικές βιογραφίες έχουν ως θέμα το συμπαθές και εξαιρετικά
δημοφιλές στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού σπορ που λέγεται μπέιζμπολ, το οποίο
εδώ είναι ψιλοάγνωστο. Μια καλή ταινία πάντως εξακολουθεί να είναι καλή ακόμα
και αν δεν καταλαβαίνουμε τους κανονισμούς…)

Το είδος ξεκίνησε τη δεκαετία του ’40 και έγινε ιδιαίτερα δημοφιλές στα
fifties, ενώ στη δεκαετία του ’90 βρέθηκε μάλλον σε παρακμή. Όπως και σε όλες
τις κινηματογραφικές βιογραφίες (ειδικά του Χόλιγουντ!) τα γεγονότα συχνά δεν
περιγράφονται όπως αληθινά συνέβησαν (στο Babe Ruth Story, η πρώτη γυναίκα του
μεγάλου σταρ του μπέιζμπολ, Χέλεν Γούντφορντ, όπως και η κόρη του Ντόροθι, δεν
αναφέρονται καθόλου, στο Cool Runnings ­ Πάμε Χιόνι, η ομάδα μπόμπσλεντ της
Τζαμάικα φτάνει πολύ πιο κοντά στο Ολυμπιακό μετάλλιο απ’ ό,τι έγινε στην
πραγματικότητα), αλλά σε τελική ανάλυση τι είναι αλήθεια στο σινεμά;

Στο αφιέρωμά μας θα σταθούμε σε τρεις ταινίες που, κατά τη γνώμη μας,
ξεχωρίζουν τόσο για το ενδιαφέρον του ερμηνευτή και του σκηνοθέτη όσο και για
αυτό του αθλητή.

ΤΗΕ PRIDE OF ΤΗΕ YANKEES ­ Η ΑΠΟΘΕΩΣΗ (1942)

Ο Μπέιμπ Ρουθ με τον Γκάρι Γκραντ σε κάποια σκηνή του «The pride of the Yankees». Δεξιά, η αφίσα της ταινίας

Σκηνοθέτης: Sam Wood

Παίζουν: Gary Cooper, Teresa Wright, George Herman «Babe» Ruth

Βασισμένο στη ζωή τού Lou Gehrig

To όνομα Λου Γκέριγκ ίσως να μη σας λέει τίποτα, αλλά πρόκειται για έναν από
τους μεγαλύτερους αθλητές του μπέιζμπολ όλων των εποχών. Ο Γκέριγκ γεννήθηκε
στη Νέα Υόρκη το 1903. Οι γονείς του ήταν φτωχοί Γερμανοί μετανάστες. Αν και
μικρός δεν διακρινόταν ιδιαίτερα στο άθλημα, η εξέλιξή του στα τελευταία
χρόνια της εφηβείας ήταν ραγδαία και το 1925 βρέθηκε να παίζει στους
φημισμένους Νιού Γιόρκ Γιάνκις. Ο Γκέριγκ υπήρξε συμπαίκτης των μεγάλων Μπέιμπ
Ρουθ και Τζο Ντι Μάτζιο (στο τέλος της καριέρας του). Ενώ δεν υστερούσε
αγωνιστικά έναντι των άλλων δύο, δεν έγινε τόσο διάσημος όσο αυτοί. Συμβαίνουν
αυτά στον αθλητισμό… Το 1939 έμαθε ότι έπασχε από πλάγια μυατροφική
σκλήρυνση, μια σπάνια ασθένεια που προσβάλει το νευρικό σύστημα (και που από
τότε φέρει το όνομά του). Την 4η Ιουλίου 1939, στην εκατοστή εξηκοστή τρίτη
επέτειο της ανεξαρτησίας των Ηνωμένων Πολιτειών, και μπροστά σε 62.000
φιλάθλους που κατέκλυσαν το γήπεδο των Γιάνκις, ο Λου Γκέριγκ ανακοίνωσε την
αποχώρησή του από την ενεργό δράση με έναν λόγο που έμεινε στην Ιστορία. Το
θρυλικό νούμερο 4 των Γιάνκις, ο άνθρωπος από ατσάλι (iron man), όπως τον
έλεγαν, πέθανε στις 2 Ιουνίου 1941 στη Νέα Υόρκη, 17 μέρες πριν από τα
τριακοστά όγδοα γενέθλιά του. Το ρεκόρ του, 2.130 συνεχόμενα παιχνίδια. άντεξε
μέχρι το 1995 ­ 56 χρόνια.

Ο Λου Γκέριγκ (πάνω) δημιούργησε έναν θρύλο γύρω από το όνομά του και το Χόλιγουντ δεν έμεινε ασυγκίνητο. Αριστερά, το εξώφυλλο του δίσκου που φιλοξένησε το τραγούδι «Always» που ακούγεται στην ταινία

Το «The Pride Of The Yankees» άρχισε να γυρίζεται σχεδόν αμέσως μετά τον
θάνατο του Γκέριγκ. Σκηνοθέτης ήταν ο Σαμ Γουντ, γνωστός για πολλά έργα όπως η
διασκευή του βιβλίου τού Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Για Ποιον Χτυπά Η Καμπάνα» (For
Whom The Bell Tolls) και το «Α Day At The Races» (Ένα Σκάνδαλο Στις Κούρσες με
τους Αδερφούς Μαρξ) με πρωταγωνιστή τον Γκάρι Κούπερ. Το φιλμ ξεκινά λίγο
καιρό πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο στις φτωχογειτονιές της Νέας Υόρκης με
τα όνειρα του μικρού Λου να γίνει επαγγελματίας παίκτης του μπέιζμπολ, και
καταλήγει στον θρυλικό λόγο του αθλητή στο «Γιάνκι Στέιντιουμ». Η ταινία, αν
και κάποιες στιγμές δεν αποφεύγει τους μελοδραματισμούς, βέβαια, τα ίδια τα
γεγονότα συμβάλουν σ’ αυτή τη κατεύθυνση, είναι μια από τις καλύτερες
βιογραφίες στην ιστορία του Χόλιγουντ. Οι τελευταίες στιγμές, όπου αποσπάσματα
του αυθεντικού λόγου του Γκέριγκ εναλλάσσονται με σκηνές του έργου, είναι πολύ
δυνατές. Το «Always» του Ίρβιν Μπερλίν συνοδεύει μελωδικά την αγάπη του Λου
και της Έλενορ Γκέριγκ. Ο Μπέιμπ Ρουθ παίζει τον εαυτό του και το «Pride Of
The Yankees» προτείνεται για 11 Όσκαρ κερδίζοντας όμως μόνο ένα (αυτό του
μοντάζ με τον Ντάνιελ Μαντέλ). Από πολλούς, πάντως, θεωρείται η κορυφαία
ταινία με θέμα το μπέιζμπολ.

ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ: Ο Λου Γκέριγκ ήταν αριστερόχειρας, κάτι που δεν συνέβαινε
με τον Γκάρι Κούπερ. Ο Σαμ Γουντ προτίμησε να αφήσει τον Κούπερ να παίξει με
το δεξί και μετά αντέστρεψε το φιλμ! Στο γύρισμα οι αθλητές είχαν το όνομα και
τον αριθμό τους τυπωμένα ανάποδα και έτρεχαν αντίθετα με τη φορά που
χρησιμοποιείται στο μπέιζμπολ.

JIM THORPE ­ ALL AMERICAN ­ ΜΠΡΟΥΤΖΙΝΟΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ (1951)

Ο Μεγάλος Τζίμι Θορπ πρόλαβε να δει τον Μπαρτ Λάνκαστερ (αριστερά) να τον ενσαρκώνει

Σκηνοθέτης: Michael Curtiz

Παίζουν: Burt Lancaster, Charles Bickford, Phyllis Thaxter

Βασισμένο στη ζωή τού Jim Thorpe

Ο Τζιμ Θορπ είναι, αναμφισβήτητα, ένας από τους σημαντικότερους αθλητές του
αιώνα. Ινδιάνος, από τη φυλή Σακ και Φοξ, ανακηρύχθηκε χρυσός Ολυμπιονίκης στο
πένταθλο αλλά και στο δέκαθλο το 1912 στη Στοκχόλμη. Έναν χρόνο μετά, όμως,
αναγκάστηκε να επιστρέψει τα μετάλλιά του όταν μαθεύτηκε ότι είχε υπάρξει
ημιεπαγγελματίας αθλητής του μπέιζμπολ. Ο Θορπ δεν απογοητεύτηκε και
ακολούθησε λαμπρή καριέρα τόσο στο μπέιζμπολ (1913-1919) όσο και στο
αμερικανικό ποδόσφαιρο (1915-1929). Ένας πραγματικός υπεραθλητής που παρ’ όλα
αυτά πέθανε φτωχός, στις 28 Μαρτίου 1953.

Το «Jim Thorpe ­ All American» γυρίστηκε δύο χρόνια πριν από τον θάνατο τού
ανθρώπου στον οποίο αναφέρεται. Το έργο ξεκινά, όπως και το «The Pride Of The
Yankees», από την παιδική ηλικία του αθλητή στο ινδιάνικο σχολείο του Κάρλαϊλ,
στην Πενσιλβάνια. Στη συνέχεια ακολουθεί τον Θορπ στην πολυτάραχη ζωή του: την
αντικοινωνική του εφηβεία, τον θρίαμβο της Στοκχόλμης, την ατίμωση της
αφαίρεσης των Ολυμπιακών μεταλλίων, τις νίκες στο μπέιζμπολ και στο φούτμπολ
και την παρακμή του στον αλκοολισμό. Αν και το φιλμ του Μάικλ Κέρτιζ («Captain
Blood», «Casablanca») επικεντρώνεται, προφανώς για εμπορικούς λόγους, κυρίως
στην καριέρα του Θορπ στο αμερικανικό ποδόσφαιρο, είναι αρκετά τολμηρό για την
εποχή του καταγγέλλοντας πόσο δύσκολα ήταν κάποτε (;) τα πράγματα για τους
έγχρωμους αθλητές.

Το 1983 η ΔΟΕ επέστρεψε τελικά τα μετάλλια στον Τζιμ Θορπ. Ο ίδιος ο Μπαρτ
Λάνκαστερ σχολίασε: «Τι σημασία έχει πια;»…

ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ: Ο σκηνοθέτης του «Jim Thorpe ­ All American», Μάικλ
Κέρτιζ, είχε μεσολαβήσει 11 χρόνια πριν, για να παίξει ο αληθινός Τζιμ Θορπ
στο έργο με τον παρεμφερή τίτλο «Knut Rockne ­ All American», το οποίο
αφορούσε τη ζωή του άσου του αμερικανικού ποδοσφαίρου Νουτ Ρόκνι.

RAGING BULL ­ ΟΡΓΙΣΜΕΝΟ ΕΙΔΩΛΟ (1980)

Ο Ρόμπερτ Ντε Νίρο σαν Τζέικ Λα Μότα. Αριστερά σε στιγμή δράσης

Σκηνοθέτης: Martin Scorcese

Παίζουν: Robert De Niro, Joe Pesci, Cathy Moriarty

Βασισμένο στη ζωή τού Jake La Motta

Πιθανότατα η καλύτερη αθλητική βιογραφία στην ιστορία του κινηματογράφου. Κατά
πόσο όμως είναι ο αθλητισμός το θέμα του Raging Bull;

Κεντρικό πρόσωπο στο αριστούργημα του Σκορτσέζε είναι ο πυγμάχος Τζάκομπε
(Τζέικ) Λα Μότα,ο «Ταύρος του Μπρονξ», όπως τον έλεγαν οι οπαδοί του (η
ελληνική μετάφραση, λοιπόν, του έργου αν και εύηχη είναι μάλλον άστοχη). Ο Λα
Μότα ίσως δεν άφησε εποχή όπως οι Γκέριγκ και Θορπ, υπήρξε όμως παγκόσμιος
πρωταθλητής μεσαίων βαρών και μάλιστα υποχρέωσε το 1943 τον μεγάλο Σούγκαρ Ρέι
Ρόμπινσον στην πρώτη του ήττα. Στους 106 αγώνες που έδωσε κέρδισε τους 83.
Ποτέ δεν βγήκε νοκ-άουτ. Το έργο βασίζεται στην αυτοβιογραφία του που εκδόθηκε
το 1970.

Αν και ένας από τους (πολλούς) λόγους που το «Raging Bull» έμεινε στην ιστορία
είναι οι εντυπωσιακές, σκληρές, σκηνές των πυγμαχικών συγκρούσεων, ο Σκορτσέζε
προχωρεί πέρα από το μποξ. Ο Λα Μότα τελικά δεν οδηγείται στην καταστροφή από
κάποια αγωνιστική αιτία, αλλά από άσβεστη ζήλεια για την όμορφη γυναίκα του. Ο
«Ταύρος του Μπρονξ» δεν είναι παρά ένας ανώριμος, αδέξιος, παρανοϊκός, με
ζωώδη ένστικτα, καταδικασμένος άνθρωπος. Το γεγονός ότι ο αληθινός Λα Μότα
δυσαρεστήθηκε από το φιλμ τα λέει όλα… Ο Σκορτσέζε πιάνει με απόλυτη
ακρίβεια τη θορυβώδη και φρενήρη ατμόσφαιρα των ιταλικών γκέτο, ενώ η
ασπρόμαυρη φωτογραφία του Μάικλ Τσάπμαν δίνει έναν χαρακτήρα ντοκιμαντέρ. Η
ερμηνεία του Ντε Νίρο είναι συγκλονιστική, καλύπτοντας μια περίοδο περίπου 25
χρόνων από τις στιγμές της δόξας του Λα Μότα στα ρινγκ έως τον υπέρβαρο (είναι
πλέον γνωστό ότι το γύρισμα διακόπηκε για μερικούς μήνες, ώστε ο ηθοποιός να
κερδίσει βάρος για τις ανάγκες του ρόλου), παρηκμασμένο, πρώην πρωταθλητή που
δουλεύει ως κονφερανσιέ σε κακόφημα μπαρ του Μανχάταν. Για πολλούς η καλύτερη
ταινία της δεκαετίας του 1980. Ήταν υποψήφιο για 8 όσκαρ, κέρδισε δύο, το ένα
εκ των οποίων ήταν αυτό του πρώτου ανδρικού ρόλου για τον Ρόμπερτ Ντε Νίρο.

ΤΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ: Η ερώτηση του Τζέικ Λα Μότα ­ Ντε Νίρο στον αδελφό του
Τζόι(Τζο Πέσι) «did you fuck my wife?» είναι από τις κλασικές ατάκες του
μεγάλου ηθοποιού και χρησιμοποιείται συχνά από τους μίμους που θέλουν να τον
σατιρίσουν. Ο Σκορτζέζε δεν ήταν ικανοποιημένος από την αντίδραση του Πέσι γι’
αυτό ζήτησε από τον Ντε Νίρο να αντικαταστήσει το «my wife» με το «your
mother»…

Ο αθλητής έχει πολλά κοινά με τον ηθοποιό: και οι δύο πρέπει να ξεχάσουν την
προσωπική τους ζωή και να περάσουν σε μια εικονική πραγματικότητα πέρα από την
καθημερινή ματαιότητα, και οι δύο έχουν θαυμαστές που βάζουν την αφίσα τους
στον τοίχο και περιμένουν από αυτούς να τους δώσουν όσα η ζωή δεν δίνει… Άν
παραβλέψουμε τις όποιες ουσιαστικές διαφορές ανάμεσα στην τέχνη και τον
αθλητισμό, και ο αθλητής και ο ηθοποιός επιζητούν την επιδοκιμασία ­ και ακόμη
παραπάνω την αποθέωση ­ από όσο γίνεται μεγαλύτερο κοινό.

Ο τρόπος που πανηγύρισε ο Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα μπροστά στην κάμερα το
γκολ που πέτυχε με την Εθνική μας στο Μουντιάλ του 1994 λέει πολλά…