Πώς οι Βρετανοί έκλεισαν την πόρτα στον Ανδρέα Παπανδρέου
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
11 λεπτά  |
Τα ντοκουμέντα, που έρχονται φέτος στο φως της δημοσιότητας από το αγγλικό
Φόρειν Όφις και αφορούν σε αγγλικές εκθέσεις για γεγονότα που συνέβησαν πριν
από τριάντα χρόνια, είναι, για το 1969, αρκετά διαφωτιστικά για την Ελλάδα.
Πρώτον, γιατί η Μεγάλη Βρετανία, παρά το ότι τη χώρα κυβερνούσαν όχι οι
Συντηρητικοί, αλλά οι Εργατικοί με τον Χάρολντ Ουίλσον, είχε αποδεχθεί τη
λογική ότι δεν θα έπρεπε να ενοχληθεί η στρατιωτική χούντα των Αθηνών και
κυρίως οι οικονομικές σχέσεις μαζί της. Δεύτερον, γιατί το Λονδίνο εκτιμούσε,
και ουσιαστικά ανεχόταν, τη μακροημέρευση της δικτατορίας στην Ελλάδα, παρά
τις προσπάθειες πολλών Ελλήνων αντιστασιακών να πείσουν τους Άγγλους
πολιτικούς ότι είναι προς το συμφέρον της χώρας τους και της Ευρώπης συνολικά,
να βοηθήσουν τις αντιστασιακές οργανώσεις στον αγώνα τους, ώστε να ξαναγυρίσει
η Δημοκρατία στην Ελλάδα. Τρίτον, γιατί με το πράσινο φως της αγγλικής
κυβέρνησης συνεχίσθηκε ο εφοδιασμός με πολεμικό υλικό, της Αθήνας, παρά τις
αντίθετες απόψεις τις οποίες είχαν εκφράσει ορισμένοι Άγγλοι βουλευτές.
Τέταρτον, γιατί ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε χαρακτηρισθεί ουσιαστικά
ανεπιθύμητος στη Ντάουνιγκ Στριτ, η οποία έδειχνε αλλεργία σε κάθε
αντιαμερικανική και αντινατοϊκή διαδήλωση. Η πρωθυπουργική κατοικία του
Λονδίνου άνοιξε τις πόρτες της στον ιδρυτή του ΠΑΚ και του ΠΑΣΟΚ, μόνον όταν
αυτός έγινε Πρωθυπουργός στην Ελλάδα, μετά το 1981. Βεβαίως, και μετά τη
μεταπολίτευση, οι σχέσεις της Μεγάλης Βρετανίας με τον Ανδρέα Παπανδρέου και
το ΠΑΣΟΚ συνέχισαν να είναι παγερές, ίσως με κάποιες περιόδους μικρής
βελτίωσης. Ειδικότερα, η επίσημη αντιμετώπιση από την πλευρά του Λονδίνου του
αντιστασιακού Ανδρέα Παπανδρέου και της οργάνωσής του ΠΑΚ στα χρόνια της
δικτατορίας ήταν από ουδέτερη έως εχθρική. Και αυτό κυρίως για τις σχέσεις
του Ανδρέα Παπανδρέου με το Λονδίνο αναφέρεται και στις εκθέσεις του Άγγλου
πρέσβη στην Αθήνα Μάικλ Στιούαρτ. «ΤΑ ΝΕΑ», όπως κάθε χρόνο, καταγράφουν τα
επίμαχα σημεία από τα αρχεία του Φόρειν Οφις, αυτά που αναφέρονται στην
Ελλάδα, για το 1969, χρονιά κατά την οποία το μεν Κυπριακό είχε δρομολογηθεί
για να οδηγηθεί στο… αδιέξοδο του ’74, στη δε Αθήνα οι δίκες και οι διώξεις
αγωνιστών κατά της δικτατορίας ήταν σε πλήρη εξέλιξη.
Η ανταπόκριση που βρήκε στο Λονδίνο η επιστολή της 23ης Μαρτίου του 1969,
του Ανδρέα Παπανδρέου, αρχηγού, τότε, της αντιστασιακής οργάνωσης ΠΑΚ, ήταν
πολύ κακή.
 |
|
Παπανδρέου – Θάτσερ. Η Ντάουνινγκ Στριτ «άνοιξε» στον ιδρυτή του ΠΑΚ και του |
Το κείμενο που κατέγραφε «την αβάσταχτη κατάσταση στην Ελλάδα των δικτατόρων
συνταγματαρχών» όχι μόνον δεν συγκίνησε την κυβέρνηση των Εργατικών και τον
Άγγλο πρωθυπουργό Χάρολντ Ουίλσον, προς τον οποίο απευθυνόταν, αλλά έτυχε και
μίας πρωτοφανούς περιφρόνησης, όπως προκύπτει μέσα από τα επίσημα αρχεία του
Φόρεϊν Όφις του 1969, τα οποία απελευθερώθηκαν από προχθές (1η Ιανουαρίου).
Ματαίως ο Ανδρέας Παπανδρέου επιχειρούσε μέσα από εκείνη την επιστολή να
πείσει τους Άγγλους ότι μπορούσαν να παίξουν έναν καθοριστικό ρόλο για την
αποκατάσταση της Δημοκρατίας στην Ελλάδα.
Ακόμη και η κολακευτική φράση του αρχηγού του ΠΑΚ ότι «η χώρα σας γνωρίζει
καλά την Ελλάδα και η Ουάσιγκτον ακούει τις συμβουλές της» έπεσε στο κενό.
Ίσως, το πλέον εντυπωσιακό της στάσης που τήρησε το Λονδίνο, το οποίο
φιλοξενεί τον πρώην βασιλέα Κωνσταντίνο μέχρι σήμερα, ήταν ότι ο Άγγλος
πρωθυπουργός Ουίλσον, αν και εγνώριζε πολύ καλά την οικογένεια Παπανδρέου,
ζήτησε μετά την επιστολή που του έστειλε ο Ανδρέας Παπανδρέου, να τον
ενημερώσει και να τον συμβουλέψει σχετικώς το Φόρεϊν Όφις.
Φυσικά, το αγγλικό υπουργείο Εξωτερικών απευθύνθηκε και στην Αθήνα για να
συντάξει την έκθεσή του όπου πρέσβης ήταν ο Μάικλ Στιούαρτ, ο οποίος
διατηρούσε άριστες σχέσεις όχι μόνον με τον υπουργό Εξωτερικών της χούντας
Παναγιώτη Πιπινέλλη, αλλά και με τον πρώην υπουργό τού Κωνσταντίνου Καραμανλή,
τον Ευάγγελο Αβέρωφ.
Και οι δύο πολιτικοί, οι οποίοι διατηρούσαν παραδοσιακά πολύ καλές σχέσεις
με όλα τα κλιμάκια της αγγλικής διοίκησης, ενημέρωσαν και αυτοί με τη σειρά
τους για «τον εξτρεμιστή Ανδρέα Παπανδρέου», «λούζοντάς» τον παράλληλα με
διάφορα κοσμητικά επίθετα, για «την ανικανότητά του».
Άλλωστε, το κλίμα που επικρατούσε τότε στην Αθήνα σε κύκλους πολιτικών, όπως
αυτούς του Ευάγγελου Αβέρωφ, ακόμη και ορισμένων που είχαν σχέση με στελέχη
της παλιάς Ένωσης Κέντρου, ήταν κακό για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Είχαν την
άποψη ότι «ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος του Γεωργίου
Παπανδρέου, ο οποίος είχε αποθάνει πριν από λίγους μήνες, την 1η Νοεμβρίου του
1968».
Έτσι, η έκθεση του Άγγλου πρεσβευτή στην Αθήνα προς το Φόρεϊν Όφις ήταν άκρως
αρνητική για τον Ανδρέα Παπανδρέου, με την επισήμανση ότι μία προσέγγιση της
αγγλικής κυβέρνησης προς τον ιδρυτή του ΠΑΚ θα προκαλούσε την άμεση αντίδραση
της χούντας.
Για την τελευταία αυτή επισήμανση του Άγγλου πρέσβη, είχε επιστρατευθεί και το
επιχείρημα ότι η συνάντηση Ανδρέα Παπανδρέου με τον Ιταλό υπουργό Εξωτερικών
Νένι, αρχηγό του σοσιαλιστικού κόμματος της Ιταλίας, υπήρξε άμεση εμπλοκή στις
σχέσεις Ρώμης – Αθήνας.
Η έκθεση λοιπόν του Στιούαρτ, αλλά και τα σημειώματα των συντηρητικών
διπλωματών του αγγλικού Φόρεϊν Όφις ήταν αρνητικά. Και ο Χάρολντ Ουίλσον δεν
είχε πλέον κανέναν λόγο να δεχθεί τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος θα
επισκεπτόταν την Αγγλία.
«Τυχόν συνάντηση του πρωθυπουργού ή του υπουργού Εξωτερικών με τον Ανδρέα
Παπανδρέου», αναφέρει η έκθεση Στιούαρτ, «θα έχει επιζήμια αποτελέσματα στα
οικονομικά μας συμφέροντα, ιδιαίτερα εν όψει των διαπραγματεύσεων περί τα τέλη
του Ιουνίου για την πώληση του πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα».
Στην έκθεση εκείνη επισημαίνετο ακόμη ότι «λόγω ακριβώς του κρίσιμου σημείου
στο οποίο έχουν φθάσει οι διαπραγματεύσεις για τον αντιδραστήρα, ελπίζω ότι η
επίσκεψη Α. Παπανδρέου θα τύχει κατά το δυνατόν διακριτικού χειρισμού, με
αποφυγή δημοσίων δηλώσεων από τους υπουργούς και, ει δυνατόν, από μέλη του
Εργατικού Κόμματος».
Ο Στιούαρτ σ’ εκείνη την έκθεση, που μπορεί να μην ήταν και η καθοριστική για
τις σχέσεις του Λονδίνου με τη χούντα, αφού η απόφαση πολλών δυτικών
κυβερνήσεων ήταν τουλάχιστον να ανεχτούν τη χούντα, δεν έκρυψε και μία
μεροληπτική στάση απέναντι στον Ανδρέα Παπανδρέου.
«Ίσως θα πρέπει να προσθέσω», έγραφε, «ότι η φήμη του Ανδρέα Παπανδρέου είναι
εδώ στην Ελλάδα πολύ πεσμένη, ακόμη και στο κόμμα του, την Ένωση Κέντρου. Αυτή
είναι η άποψη πολλών ξένων παρατηρητών, όπως λ.χ. του Γιουγκοσλάβου πρέσβη, ο
οποίος βρίσκεται εδώ από το 1965 και γνωρίζει και τον Ανδρέα και τον πατέρα
του. Ο Γιουγκοσλάβος πρέσβης πιστεύει ότι ο Παπανδρέου δεν έχει εκείνα τα
χαρίσματα που είναι αναγκαία για να τον κάνουν επιτυχημένο αρχηγό του
κόμματος. Εάν ξαναλειτουργήσει η Ένωση Κέντρου είναι απίθανο να ηγηθεί ο
Ανδρέας Παπανδρέου.
 |
|
Στη δικτατορία. Στα δύσκολα χρόνια που κυβερνούσε την Ελλάδα η χούντα των |
Η έκθεση λοιπόν ήταν πολύ αρνητική, αλλά, όπως φαίνεται μέσα από τα αρχεία του
Φόρεϊν Όφις, η απόφαση να μη γίνει δεκτός ο Ανδρέας Παπανδρέου στην
πρωθυπουργική κατοικία της Ντάουνινγκ Στριτ είχε ήδη δρομολογηθεί… «Αγαπητέ
μου Νικόλα», έγραψε ο γραμματέας του Χάρολντ Ουίλσον προς τον διπλωμάτη
Μπάριγκτον του Φόρεϊν Όφις, «ο πρωθυπουργός συμφωνεί μαζί σου, ως προς το πώς
πρέπει να χειρισθούμε το θέμα του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος θα μπορούσε να
γίνει δεκτός από τον αρμόδιο υφυπουργό, ο οποίος έχει ανάμεσα στις
αρμοδιότητές του και την Ελλάδα».
Το κλίμα στο Λονδίνο ήταν έτσι προετοιμασμένο. Θα υποδέχονταν τον αρχηγό του
ΠΑΚ, ο οποίος είχε προγραμματίσει να ταξιδέψει εκεί τον Ιούνιο του ’69, από τη
Σουηδία, με ψυχρό τρόπο.
Και αυτό επανελήφθη έξι μήνες αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1969, παρά το ότι ο
Ανδρέας Παπανδρέου για να πλησιάσει τους επίσημους Βρετανούς σε κάθε του
σχετική ομιλία που θα έφθανε στα «αυτιά» τους έκανε λόγο επικριτικά για τα
ρωσικά τανκς που μπήκαν στην Πράγα το καλοκαίρι του 1968, στην προσπάθειά του
να πείσει τους Άγγλους ότι όπως ήταν ενάντια στους Ρώσους θα έπρεπε να
εναντιωθούν με το ίδιο πάθος και στη χούντα των Αθηνών.
Στα αρχεία του Φόρεϊν Όφις είναι καταγεγραμμένη και μία ακόμη «λεπτομέρεια»,
που αφορούσε το δεύτερο ταξίδι του Ανδρέα Παπανδρέου στο Λονδίνο, τον
Δεκέμβριο του 1969.
Ο αντιπρόσωπος του Ανδρέα Παπανδρέου στο Λονδίνο όπως αναφέρουν τα αρχεία
Γ. Γιαννόπουλος είχε ζητήσει να συναντήσει ο αρχηγός του ΠΑΚ τον Άγγλο υπουργό
Εξωτερικών.
«Εξέτασα το αίτημά σας», έγραψε στον Γιαννόπουλο ο Ν. Λούαρντ του Φόρεϊν Όφις,
«και με θλίψη σας απαντώ ότι οι υποχρεώσεις του υπουργού δεν του επιτρέπουν να
συναντηθεί με τον καθηγητή Παπανδρέου. Ασφαλώς καταλαβαίνετε…».
Το Φόρεϊν Όφις, όπως καταγράφεται και σε άλλα έγγραφα, έδειχνε να προσέχει
ιδιαίτερα τη χούντα των Αθηνών, την οποία δεν ήθελε να δυσαρεστήσει με μία
υποδοχή του Ανδρέα Παπανδρέου στο Λονδίνο.
Αναφέρεται μάλιστα ότι η υποδοχή και η βοήθεια που του έδωσε το
σοσιαλδημοκρατικό κόμμα της Σουηδίας είχαν ως αποτέλεσμα τα εμπορικά αντίποινα
των Αθηνών κατά της σουηδικής κυβέρνησης.
Ακόμη σημειώνεται στα ίδια πάντα σημειώματα και εκθέσεις του Φόρεϊν Όφις
ότι η σουηδική κυβέρνηση παρά την υποστήριξη προς τον Ανδρέα Παπανδρέου έδειξε
να ικανοποιείται από την απόφαση του αρχηγού του ΠΑΚ να μετακομίσει από τη
Σουηδία στον Καναδά, όπου θα γινόταν καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο.
Τα… καταφύγια της Σουηδίας και του Καναδά
Οι επαφές που επετράπησαν στον Ανδρέα Παπανδρέου στο Λονδίνο ήταν χαμηλού
κυβερνητικού επιπέδου, με τον αρμόδιο και για την Ελλάδα υφυπουργό.
Έτσι, για τη δεύτερη συνάντηση του Δεκεμβρίου του 1969 στο Τράβελερς, οι
οδηγίες στον Ουίτλοκ έλεγαν: «Ο Παπανδρέου είναι ένας αναξιόπιστος πολιτικός
χωρίς κανένα κύρος. Δεν έχουμε να κερδίσουμε τίποτα από μια προσωπική
συνάντηση με τον υπουργό Εξωτερικών.
Στα δύο τελευταία χρόνια προσπαθεί να επιτύχει τη συνάντηση αυτή… Υπάρχει
έλλειψη ρεαλισμού στις ιδέες του Ανδρέα Παπανδρέου.
Και είναι δύσκολο να μην πιστέψουμε ότι η επίσκεψή του έχει στόχο να
χρησιμοποιήσει τη συνάντηση με τον υπουργό για δημοσιότητα μόνον…».
Για τη συνάντηση όμως του Δεκεμβρίου, του Ανδρέα Παπανδρέου με χαμηλόβαθμους
κυβερνητικούς αξιωματούχους του Λονδίνου, έπαιξε ρόλο και η προηγούμενη
έκθεση-σημείωμα του υφυπουργού Ουίτλοκ.
Στις σημειώσεις του εκείνες ο Ουίτλοκ ανέφερε ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου απεδύθη
σ’ έναν μονόλογο για να εξηγήσει τι συμβαίνει στην Αθήνα, προσπαθώντας να
δείξει ότι μοιάζει η εισβολή στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας με το
πραξικόπημα των συνταγματαρχών στην Αθήνα. Οι σημειώσεις επιχειρούσαν κι έναν
περίεργο παραλληλισμό. «Ο κ. Παπανδρέου ήταν ο Έλλην Ντούμπτσεκ και το
Πεντάγωνο με τη CIA έκαναν στην Ελλάδα εκείνο που έκανε η σοβιετική κυβέρνηση
στην Τσεχοσλοβακία. Όπως ο Ντούμπτσεκ είχε παρανοήσει τους Ρώσους, ο κ.
Παπανδρέου είχε παρανοήσει τους Αμερικανούς. Δεν ήταν εναντίον της δυτικής
συμμαχίας, αλλά του ΝΑΤΟ».
Και πρόσθεταν, ως εκτιμήσεις πάντα από τη συνομιλία με τον Ανδρέα Παπανδρέου,
ότι: «Η κυβέρνηση των Αθηνών κατά τον Παπανδρέου αποτελείται από
διεφθαρμένα άτομα, με εξαίρεση ίσως του Παττακού. Εκείνο που χρειάζεται είναι
να τους σπρώξει κάποιος για να πέσουν. Αλλά η ώθηση πρέπει να προέλθει από το
εξωτερικό, γιατί στην Ελλάδα η κυβέρνηση έχει ένα τέλειο δίκτυο
πληροφόρησης… Ίσως η Ιταλία να είναι η επόμενη μεσογειακή χώρα που θα
υποκύψει σε στρατιωτική δικτατορία.
Οι ΗΠΑ πρέπει να πεισθούν ότι πρέπει να διακόψουν κάθε στρατιωτική βοήθεια
προς την Ελλάδα. Αυτό θα είναι ένα σήμα που θα ληφθεί από όλους τους Έλληνες.
Εφόσον συνεχίζεται η βοήθεια, η ελληνική κοινή γνώμη θα θεωρεί την αμερικανική
κυβέρνηση ως φίλη της χούντας. Η διακοπή της στρατιωτικής βοήθειας ήταν το
κύριο επιχείρημα του Ανδρέα Παπανδρέου…».
Το πνεύμα αυτό κατά του Ανδρέα Παπανδρέου είχε διαποτίσει, όπως φαίνεται
μέσα από τα επίσημα αρχεία του Φόρεϊν Όφις, τους περισσότερους Βρετανούς
διπλωμάτες.
Στέλεχος της βρετανικής πρεσβείας στην Αθήνα, σε συνομιλία του με τον
Γιουγκοσλάβο πρέσβη, ο οποίος του μετέφερε τα παράπονα του Παναγιώτη
Κανελλόπουλου για τη βρετανική ευνοϊκή προς τη χούντα στάση, σημείωνε (το
1969) ότι είπε στον διπλωμάτη του Βελιγραδίου: «Ο Καραμανλής βρίσκεται
σιωπηλός στο Παρίσι.
Οι δραστηριότητες η “γέφυρα” που ήθελε να χτίσει με τη χούντα του
Ευάγγελου Αβέρωφ, αλλά και του Σπύρου Μαρκεζίνη δεν είμαι σίγουρος ότι
μετράνε. Από το άλλο μεγάλο κόμμα, της Ένωσης Κέντρου, ο πρώην ηγέτης, ο
Γεώργιος Παπανδρέου, έχει πεθάνει και οι άλλοι είναι πλέον πολύ γέροι. Ο δε
Ανδρέας Παπανδρέου είναι ένας αναξιόπιστος πολιτικός. Βρίσκεται στο εξωτερικό,
και δεν είναι στην πραγματικότητα Έλληνας».
Το έργο όμως των βρετανικών υπηρεσιών για να συλλέξουν στοιχεία από τη δράση
του Ανδρέα Παπανδρέου, δεν περιορίζεται στις εκθέσεις που συντάχθηκαν στην
Αθήνα ή στο Λονδίνο. Υπήρξαν και σημειώματα το 1969 από τις πρεσβείες της
Μεγάλης Βρετανίας στη Σουηδία και στον Καναδά.
Μάλιστα, το Φόρεϊν Όφις διατηρούσε συνεχείς επαφές με τις καναδικές υπηρεσίες
για να πληροφορηθεί πώς διορίσθηκε καθηγητής στο Τορόντο ο Ανδρέας Παπανδρέου.
Παράλληλα, η αγγλική πρεσβεία στη Στοκχόλμη, η οποία παρακολουθούσε από κοντά
όλες τις ενέργειες του καθηγητή και αρχηγού του ΠΑΚ Ανδρέα Παπανδρέου,
ενημέρωσε το Λονδίνο και για τις προσπάθειές του να μη φύγει από τη Στοκχόλμη,
βρίσκοντας ίσως σε άλλο πανεπιστήμιο δουλειά.
Στα σημειώματα περιλαμβάνεται και απόσπασμα από συνέντευξη που είχε δώσει ο
Ανδρέας Παπανδρέου στην εφημερίδα «Αφτονμλάντετ».
«Η μετάβασή μου στον Καναδά δεν σημαίνει ότι θέλω να φύγω από τη Σουηδία, αλλά
ο χρόνος του διορισμού μου έληξε και πρέπει να θρέψω τη φαμίλια μου. Πολιτικά,
η Σουηδία είναι η πρώτη χώρα στον αγώνα εναντίον της χούντας…».
Google news
